Đổi thay từ những mô hình sinh kế bền vững ở Tuyên Quang

Nền tảng từ sự đầu tư đồng bộ

Nằm ở khu vực biên giới của tỉnh Tuyên Quang, xã Lao Chải có tổng diện tích gần 10.000ha, với đường biên giới dài hơn 15,8km. Toàn xã hiện có 11 thôn với 4.500 nhân khẩu/854 hộ, trong đó đồng bào DTTS chiếm trên 98%. Địa hình chia cắt, núi cao hiểm trở những năm trước khiến đời sống của người dân luôn trong tình trạng thiếu thốn, khó tiếp cận dịch vụ xã hội.

Ông Nông Khánh Toàn, Chủ tịch UBND xã Lao Chải chia sẻ: “Trước năm 2021, thu nhập bình quân mới chỉ đạt trên 20 triệu đồng/người/năm. Nhờ nguồn lực từ Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững, nhiều công trình hạ tầng được đầu tư, các dự án sinh kế triển khai đồng bộ, tạo nền tảng quan trọng để người dân thay đổi tư duy sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập”.

Đến năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của xã Lao Chải tăng lên khoảng 26 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều giảm còn 48,4% (413 hộ), trong đó hộ nghèo chiếm 33,8%, hộ cận nghèo 14,65%. Con số này dù vẫn cao so với mặt bằng chung của tỉnh Tuyên Quang, nhưng đã thể hiện nỗ lực đáng kể khi nhiều thôn vùng sâu, vùng giáp biên, nơi điều kiện kinh tế còn nhiều hạn chế đã bắt đầu có những thay đổi rõ rệt. Việc chuyển dịch sinh kế, bước đầu hình thành các mô hình chăn nuôi quy mô hộ gia đình đã tạo ra hướng đi mới, mở ra hy vọng cho nhiều hộ nghèo.

Hiệu quả rõ nét từ đa dạng hóa sinh kế

Nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả giảm nghèo và tạo sinh kế bền vững cho người dân, xã Lao Chải tập trung triển khai Dự án 2: Đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo. Trong giai đoạn 2022 - 2025, Dự án đã hỗ trợ sinh kế cho 95 hộ dân, gồm 59 hộ nghèo, 26 hộ cận nghèo và 10 hộ mới thoát nghèo, thông qua 7 dự án cộng đồng.

Trong đó, có 5 dự án trâu sinh sản, 1 dự án lợn thương phẩm, 1 dự án dê thương phẩm, với tổng kinh phí hơn 1,398 tỷ đồng. Riêng các dự án trâu sinh sản chiếm 973,47 triệu đồng, cho thấy định hướng tập trung vào tư liệu sản xuất phù hợp với điều kiện địa hình, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của đồng bào DTTS.

Mỗi hộ được hỗ trợ đều phải đáp ứng yêu cầu: Có chuồng trại kiên cố, có lao động trực tiếp chăn nuôi và cam kết duy trì mô hình ít nhất 3 năm. Chính sự ràng buộc trách nhiệm này giúp người dân chủ động hơn, tránh tình trạng ỷ lại, trông chờ vào hỗ trợ.

Như tại thôn Nặm Tà, gia đình ông Pa Văn Vực là một trong những hộ mới thoát nghèo được tham gia dự án. Từ nguồn hỗ trợ 34 triệu đồng, gia đình ông Vực đã mua 2 con trâu giống khỏe mạnh. 

“Nhà nước hỗ trợ đúng cái mình cần nhất. Nuôi trâu sinh sản vừa phù hợp với sức người, vừa tạo tích lũy lâu dài. Nếu chăm sóc trâu tốt thì chỉ vài năm là ổn định được kinh tế”, ông Vực chia sẻ.

Tương tự, gia đình ông Đặng Văn Pánh, được hỗ trợ 42 triệu đồng từ tháng 3/2024 để mua 2 con trâu, hiện đang chăm nuôi rất hiệu quả. Đối với gia đình vừa thoát nghèo, việc có được nguồn vốn lớn như vậy để đầu tư sinh kế là điều gần như không thể. 

“Nhờ dự án, mình có của để làm ăn. Trâu là con vật nuôi lâu dài, đẻ được nghé là có thêm vốn. Bà con trong thôn ai cũng mừng cho gia đình”, ông Pánh bộc bạch.

Điểm nổi bật của các dự án cộng đồng triển khai theo Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững tại xã Lao Chải là được tổ chức theo nhóm hộ. Thay vì hỗ trợ nhỏ lẻ, phân tán, các hộ cùng tham gia một mô hình sẽ có điều kiện hỗ trợ nhau trong quá trình chăm sóc, phòng bệnh, chia sẻ kinh nghiệm. Chính quyền xã cũng tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, tiêm phòng, hướng dẫn ghi chép quá trình chăm nuôi để các hộ quản lý đàn vật nuôi hiệu quả hơn.

Nhờ cách làm này, tỷ lệ hộ tái nghèo hoặc bỏ mô hình rất thấp. Trâu và dê được chăm sóc tốt, sinh trưởng ổn định. Một số hộ chăn nuôi đã cho sinh sản, tạo nguồn thu mới và tạo tâm lý tự tin cho người dân về khả năng làm kinh tế trên chính mảnh đất mình sinh sống.

Hướng tới giảm nghèo bền vững

Thực tế tại Lao Chải cho thấy, việc hỗ trợ sinh kế không chỉ là cấp con giống, mà là tạo động lực để người dân thay đổi nếp nghĩ, cách làm. Điều này được thể hiện rõ khi nhiều hộ nghèo ở địa phương bắt đầu biết tính toán, đầu tư chuồng trại, mua thêm thức ăn dự trữ hoặc mở rộng diện tích trồng cỏ voi để nuôi trâu theo hướng hàng hóa.

Theo lãnh đạo UBND xã Lao Chải, thời gian tới, xã sẽ tiếp tục rà soát những hộ có khả năng phát triển kinh tế nhưng thiếu vốn để ưu tiên đưa vào danh sách hỗ trợ. Đồng thời, định hướng mở rộng các mô hình chăn nuôi phù hợp khí hậu vùng cao, kết hợp phát triển trồng rừng gỗ lớn và cây dược liệu dưới tán rừng nhằm tạo sinh kế lâu dài.

Cùng với đó, xã sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn của tỉnh Tuyên Quang để kết nối tiêu thụ sản phẩm, từng bước xây dựng chuỗi giá trị cho các mô hình chăn nuôi, tránh tình trạng “được mùa mất giá”. 

Các thôn biên giới, nơi còn nhiều khó khăn sẽ được ưu tiên, tập trung nguồn lực để triển khai các mô hình giảm nghèo. Đồng thời, việc hỗ trợ sinh kế gắn với công tác giữ vững an ninh trật tự, góp phần ổn định đời sống và phát triển bền vững tại khu vực biên giới.

Những kết quả đạt được từ Dự án 2, Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững trong thời gian qua đã khẳng định hướng đi đúng của Đảng bộ, chính quyền xã Lao Chải: giảm nghèo không thể bằng hỗ trợ manh mún, mà phải bằng mô hình sinh kế thực chất, phù hợp với từng nhóm hộ. Khi người dân có tài sản để tích lũy, có kiến thức để sản xuất, có niềm tin vào chính sách, thì mục tiêu giảm nghèo bền vững mới thực sự trở thành hiện thực.