Nối dài hành trình tri thức nơi biên cương xứ Nghệ: Còn nhiều việc phải làm (Bài 3)

Bước đi mang tính đột phá

Việc triển khai 21 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới trên địa bàn tỉnh Nghệ An được xem là bước đi mang tính đột phá, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn trong việc thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi và đồng bằng. Nhưng, từ “ý tưởng lớn” đến “hiệu quả thực chất” là một hành trình dài, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ cả về cơ sở vật chất, cơ chế chính sách lẫn nguồn nhân lực vận hành.

Trước hết là bài toán nguồn lực. Việc xây dựng các trường nội trú liên cấp quy mô lớn, đồng bộ về cơ sở vật chất, ký túc xá, bếp ăn… đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Trong khi đó, việc duy trì hoạt động nội trú lâu dài cũng cần kinh phí ổn định.

Mặt khác, dạy học nội trú không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là công tác quản lý, chăm sóc học sinh 24/24 giờ mỗi ngày. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có năng lực toàn diện và tinh thần trách nhiệm cao.

Cũng cần nhìn nhận rằng, việc tập trung học sinh về một điểm trường lớn có thể khiến một số em gặp khó khăn trong thích nghi ban đầu, nhất là học sinh nhỏ tuổi. Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm lý và điều kiện sinh hoạt, mô hình này có thể phát sinh những vấn đề mới.

Điều đó cho thấy, cùng với đầu tư cơ sở vật chất, cần có giải pháp đồng bộ về truyền thông, vận động, thay đổi nhận thức cộng đồng.

Trao đổi với báo chí, lãnh đạo nhiều địa phương và các trường đều tỏ ra băn khoăn trước những vấn đề nêu trên. Nhưng lưu tâm nhất vẫn là những khối lớp nào sẽ vào học tại trường nội trú liên cấp. 

Ông Lô Văn Thao, Bí thư Đảng ủy xã Châu Khê cho rằng: Khi đi vào hoạt động, cả xã chỉ còn lại một trường học mang tên trường nội trú liên cấp. Tuy nhiên, khả năng cao là địa phương vẫn duy trì 3 điểm trường lẻ cho các cháu lớp 1 - 2. Các điểm trường lẻ này cũng thuộc trường nội trú liên cấp nhưng do các cháu còn nhỏ, cần có cơ chế, phương thức quản lý riêng.

Cùng quan điểm, ông Phạm Viết Phúc, Chủ tịch UBND xã Bắc Lý chia sẻ: Xã dự kiến sẽ sáp nhập 1 trường THCS, 2 trường Tiểu học và 11 điểm trường lẻ bậc Tiểu học thành trường nội trú liên cấp. Nhưng các lớp 1 và 2 vẫn phải duy trì ở điểm trường lẻ vì các cháu còn quá nhỏ, chưa thể xa gia đình ở nội trú dài ngày. Chưa kể, công tác chăm sóc, quản lý sau giờ học là vấn đề không đơn giản.

Rõ ràng, bài toán quản lý học sinh đa độ tuổi, đa dân tộc trong cùng một không gian nội trú là điều cần phải tính toán thấu đáo. Điều này đòi hỏi phương pháp giáo dục linh hoạt, vừa đảm bảo kỷ cương, vừa tôn trọng bản sắc văn hóa. 

Thêm vào đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên, hiệu quả giữa gia đình - nhà trường - xã hội. Nếu phụ huynh chưa thực sự đồng thuận, chưa hiểu rõ lợi ích lâu dài của mô hình trường nội trú liên cấp, thì việc duy trì sĩ số, nâng cao chất lượng giáo dục sẽ gặp khó khăn.

Chủ động xây dựng kịch bản vận hành trường nội trú liên cấp

Là cơ quan “chủ công” trong vận hành mô hình trường nội trú liên cấp, ngành giáo dục tỉnh Nghệ An đã lường tính đến những khó khăn, bất cập từ cở sở và đã chủ động xây dựng kịch bản vận hành ngay từ khi công trình chưa hoàn thành.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An - ông Nguyễn Văn Khoa khẳng định: “Quan điểm của tỉnh là không chờ hoàn thành trường lớp mới bắt đầu chuẩn bị vận hành. Tất cả các điều kiện về nhân lực, cơ chế quản lý, phương án tổ chức dạy học, sinh hoạt nội trú đều đang được xây dựng song song. Khi trường đi vào hoạt động, phải bảo đảm vận hành ngay, không để xảy ra độ trễ.

Thực tế tại tỉnh Nghệ An cho thấy, việc thành lập trường nội trú liên cấp sẽ được thực hiện trên cơ sở sáp nhập các trường Tiểu học và THCS hiện có ở từng địa phương, tận dụng tối đa đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý đang thực hiện nhiệm vụ tại các trường. Tuy nhiên, việc bố trí lại sẽ được thực hiện một cách khoa học, phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

“Chúng tôi đang rà soát tổng thể biên chế, năng lực đội ngũ cán bộ, giáo viên để có phương án điều động, bố trí công việc hợp lý. Đồng thời, sẽ ưu tiên bổ sung các vị trí còn thiếu như giáo viên tiếng Anh, tin học, nhân viên y tế học đường, cán bộ quản lý nội trú… nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục toàn diện. Kế hoạch tuyển sinh cũng đang được Sở Giáo dục và Đào tạo gửi về tận các xã, trong đó, tuyên truyền, phổ biến đầy đủ chủ trương về trường nội trú liên cấp” ông Khoa cho biết.

Để kịp thời thích ứng với mô hình trường nội trú liên cấp, ngành giáo dục Nghệ An xác định, sẽ chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên. Không chỉ dừng lại ở chuyên môn, giáo viên sẽ được đào tạo thêm về tiếng DTTS, kỹ năng quản lý học sinh nội trú, tư vấn tâm lý học đường… 

Cùng với đó, các chính sách hỗ trợ học sinh nội trú cũng đang được tỉnh Nghệ An nghiên cứu theo hướng toàn diện hơn, không chỉ bảo đảm điều kiện ăn ở mà còn mở rộng các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, giúp học sinh có định hướng rõ ràng sau khi tốt nghiệp.

Nhìn nhận rõ những thách thức trước khi trường nội trú liên cấp vận hành, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An - ông Nguyễn Văn Khoa bày tỏ tin tưởng: Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của người dân, chúng tôi tin rằng, những khó khăn trong quá trình triển khai xây dựng, cũng như khi đi vào vận hành trường nội trú liên cấp sẽ từng bước được tháo gỡ.

Từ những lớp học chật chội nơi bản làng mờ sương đến những khu nội trú khang trang đang dần hình thành, giáo dục vùng biên Nghệ An đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Đó không chỉ là sự thay đổi về cơ sở vật chất, mà là sự thay đổi về cách tiếp cận giáo dục: Từ “đáp ứng tối thiểu” sang “tạo cơ hội phát triển”.

Và nếu được vận hành đúng hướng, với đầy đủ cơ chế, con người và chính sách, những ngôi trường nội trú liên cấp sẽ thực sự trở thành “đòn bẩy” - không chỉ nâng chất lượng giáo dục, mà còn mở ra tương lai mới cho hàng nghìn học sinh nơi biên cương xứ Nghệ.