“Canh bạc” trên cát: Vùng bãi ngang với những “giấc mơ” tỷ phú (Bài 1)

Thế chấp nhà, vay nợ đầu tư vào hồ tôm

Ông Hoàng Minh Lợi - thôn Tân Hải, xã Ninh Châu (Quảng Trị), vẫn nhớ như in thời điểm đầu tiên. Chỉ sau một vài vụ nuôi tôm, nhiều gia đình trả sạch nợ, còn dư tiền mua đất, dựng nhà. Những ông Võ Đại Nghĩa, Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyễn Viết Cường, Ngô Văn Dương… trở thành hình mẫu thành công ở mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng. 

Từ những điển hình nuôi tôm này, hàng trăm hộ nông dân tay ngang khác ở vùng bãi ngang Hải Ninh lao vào cuộc chơi “nuôi thôm thẻ chân trắng”. “Con tôm khi ấy dễ nuôi, lớn nhanh, bán được giá. Người người bỏ biển, nhà nhà nuôi tôm”, ông Lợi kể. 

Đến năm 2016, ở Hải Ninh có đến 350 hộ gia đình tham gia nuôi tôm thẻ chân trắng, với diện tích lên đến 30 - 40 ha. Nhiều người còn đi thuê đất ở các xã lân cận để đầu tư hồ, trại nuôi tôm thẻ chân trắng.

Từ những chuyến ra khơi vất vả, nhiều ngư dân bán vội tàu thuyền với giá chỉ vài triệu đồng để gom vốn nuôi tôm. Nhưng số tiền ấy chỉ như “muối bỏ bể” so với chi phí làm một hồ tôm. Họ bắt đầu thế chấp sổ đỏ, vay ngân hàng, vay người thân. 

Giấc mơ đổi đời được đặt cược bằng tất cả những gì họ có. Những vụ tôm đầu thắng lớn, nhà cao tầng mọc lên dọc các tuyến đường ven biển, minh chứng cho một thời kỳ phồn thịnh hiếm có ở vùng bãi ngang này.

Nhưng sự thịnh vượng ấy không kéo dài. Dịch bệnh bắt đầu xuất hiện, thời tiết, giá cả…thất thường liên tiếp giáng đòn vào các trang trại nuôi tôm ở Hải Ninh. Thay vì dừng lại, nhiều hộ nuôi tôm tiếp tục vay mượn để “gỡ”, càng lún sâu vào vòng xoáy nợ nần. 

Ông Hoàng Minh Đoàn - công chức phòng kinh tế xã Ninh Châu, cho biết phần lớn người nuôi tôm khi đó là “tay ngang”, thiếu kiến thức, thiếu kinh nghiệm. Họ học nghề bằng cách quan sát, làm theo nhau, thậm chí dựa vào tư vấn của các đại lý con giống, thức ăn để nuôi tôm. 

Trong khi đó, mật độ nuôi ngày càng dày đặc. Hạ tầng gần như không có. Nguồn nước, xử lý môi trường, kiểm soát dịch bệnh đều bị bỏ ngỏ. Ô nhiễm tích tụ qua từng vụ nuôi, rủi ro ngày càng lớn.

Trang trại bạc tỷ thành phế tích

Giữa cái nắng hơn 40 độ C, ông Hoàng Minh Lợi dẫn chúng tôi ra khu trang trại từng là niềm tự hào của gia đình. Con đường dẫn vào vẫn đi qua những ngôi nhà cao tầng, nhưng phía sau là một khung cảnh hoàn toàn trái ngược.

Những hồ nuôi bỏ hoang, chòi canh xiêu vẹo và cả mái che đã hoen gỉ theo thời gian. Đường ống, bạt lót nằm phơi mình dưới nắng. Cỏ dại và hoa muống biển phủ kín lối đi, trườn cả ra lòng hồ loang lổ. “Cả một gia tài đổ vào đây, giờ bán sắt vụn cũng chẳng được bao nhiêu”, ông Lợi nói, giọng trầm xuống.

Cách đây hơn 10 năm, ông cùng hai người anh em thế chấp toàn bộ tài sản để đầu tư một trang trại nuôi tôm công nghệ cao trên diện tích 3 ha. Những vụ đầu thắng lớn, cuộc sống gia đình khấm khá lên nhanh chóng. Nhưng chỉ vài năm sau, thất bại nối tiếp thất bại.

Vốn liếng cạn kiệt, tiền lãi ngân hàng trở thành gánh nặng đè lên gia đình ông Lợi cùng 2 người em của mình. Cuối cùng, ông buộc phải buông tay, cho thuê lại trang trại với giá rẻ.

Theo bà Hoàng Thị Luyên - Bí thư Chi bộ, trưởng thôn Tân Hải, phần lớn những ngôi nhà cao tầng trong khu vực hiện đều gắn với nợ xấu ngân hàng. Một số đã bị phát mại, số còn lại chủ yếu nhờ con cái đi xuất khẩu lao động gửi tiền về trả dần ngân hàng.

Nghề nuôi tôm gần như không còn chỗ đứng. Trong tổng diện tích nuôi trồng thủy sản của xã Ninh Châu, chỉ còn một phần nhỏ duy trì nuôi tôm, phần lớn đã chuyển sang nuôi cá, nuôi ốc. “Người bám tôm càng lâu thì càng lỗ. Nhiều gia đình giờ sống ngay trong ngôi nhà mang tên mình nhưng không biết khi nào sẽ bị siết nợ”, bà Luyên cho biết.

Từ giấc mơ đổi đời, con tôm đã để lại phía sau một vùng quê đầy những khoản nợ và những phận người chênh vênh.