Trong căn nhà nhỏ nằm cạnh tỉnh lộ 678, thôn Đăk Ríp, xã Đăk Sao, tỉnh Quảng Ngãi, suốt 10 năm qua, nghệ nhân A Ngự (40 tuổi, dân tộc Xơ Đăng) đã miệt mài tìm cách “giữ lửa” cho nhạc cụ truyền thống.
Chủ nhân của ngôi nhà ấy được dân làng ghi nhận là “người gìn giữ nhạc cụ truyền thống”.

Hơi thở của núi rừng

Trong gian phòng khách chưa đầy 20m², nghệ nhân A Ngự trưng bày đầy đủ các loại nhạc cụ truyền thống của người Xơ Đăng, như: Cồng chiêng, đàn đá, k'lông pút, t'rưng, ting ning… Với A Ngự, đó là tài sản quý giá, là hồn cốt văn hóa của dân tộc.

Mang bộ cồng chiêng đã nhuốm màu thời gian ra giới thiệu, nghệ nhân A Ngự tự hào nói: "Đây là tài sản được cha tôi để lại, tính tuổi đời của bộ cồng chiêng cũng hơn 60 năm. Từ bộ chiêng này, tôi đã dạy cho các cháu ở trong làng và mang đi tham gia các hội thi do tỉnh tổ chức".

Sau khi sắp xếp gọn gàng bộ cồng chiêng, nghệ nhân A Ngự quay sang giới thiệu bộ đàn đá, k'lông pút, t'rưng, ting ning được sắp xếp gọn gàng trong căn phòng.

Nghệ nhân A Ngự, chia sẻ: "Tất cả những nhạc cụ này đều do chính tôi sưu tầm, chế tác, chỉnh âm. Mỗi nhạc cụ đều có đặc tính riêng, phải thật am hiểu mới có thể chơi đúng điệu".

Thừa hưởng khiếu âm nhạc từ cha

Đối với nghệ nhân A Ngự, anh có thể trình diễn tất cả các loại nhạc cụ truyền thống của người Xơ Đăng chính là nhờ sự dìu dắt, hướng dẫn của người cha đa tài.

Cha của anh là người chơi được tất cả các nhạc cụ truyền thống. Khi 10 tuổi, sáng nào, anh cũng ngồi bên cha, lắng nghe âm thanh đàn k’lông pút ngân lên giữa bản làng. Tình yêu âm nhạc cứ thế lớn dần.

“Cha dạy cho tôi cách chơi đàn k’lông pút trước, rồi đến đàn ting ning, t'rưng, đàn đá và cồng chiêng. Mỗi buổi tập là mỗi lần tôi cảm nhận được nhịp điệu và âm sắc. Dần dần, âm nhạc truyền thống đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi", anh A Ngự nói.

Với năng khiếu bẩm sinh và tinh thần ham học hỏi, đến năm 15 tuổi, A Ngự đã chơi thành thạo nhiều loại nhạc cụ mà thanh niên trong thôn ít ai chơi được.

“Sau này, khi người cha già yếu, ông chỉ nhắc tôi một điều: Giữ lấy văn hóa của dân tộc mình, đừng để mất. Lời dặn ấy theo tôi đến hôm nay, trở thành động lực để tôi thêm yêu và gắn bó với nhạc cụ truyền thống”, nghệ nhân A Ngự chia sẻ.

“Giữ lửa” cho nhạc cụ truyền thống

Say mê nhạc cụ truyền thống, nghệ nhân A Ngự không khỏi trăn trở trước nguy cơ mai một trong nhịp sống hiện đại.

Mang theo nỗi trăn trở ấy, suốt 10 năm qua, anh miệt mài tìm cách “giữ lửa” cho nhạc cụ truyền thống.

Anh tích cực tham gia các lớp truyền dạy do địa phương tổ chức. Đồng thời, tự thành lập đội văn nghệ, tập hợp trẻ em, thanh niên trong thôn để luyện tập, biểu diễn.

Nhờ uy tín và tâm huyết của anh, đội văn nghệ ngày càng thu hút nhiều lứa tuổi tham gia.

Em A Khoác (12 tuổi), thôn Đăk Ríp, xã Đăk Sao, chia sẻ: "Trước đây, cháu chỉ nghe người lớn kể về đàn k'lông pút chứ chưa biết chơi. Giờ được chú A Ngự dạy, cháu thích lắm. Chú luôn bảo tụi cháu tập đánh để giữ tiếng đàn của dân tộc mình".

Không chỉ dạy và duy trì đội cồng chiêng, trình diễn nhạc cụ truyền thống tại thôn, nghệ nhân A Ngự còn tự sáng tác các đoạn nhạc ngắn để người mới dễ tiếp cận.

Đến nay, anh đã sáng tác được hàng chục bài mang âm hưởng truyền thống của người Xơ Đăng và trực tiếp hướng dẫn cho lớp trẻ trong xã tập luyện.

Ông Nguyễn Thanh Thủy, Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Sao cho hay: A Ngự là một trong những nghệ nhân trẻ am hiểu nhạc cụ truyền thống. Vừa giỏi biểu diễn, vừa nhiệt tình truyền dạy cho thanh thiếu niên trong xã. Sự tâm huyết của A Ngự đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Xơ Đăng tại địa phương.

“Chúng tôi rất trân trọng và sẽ tiếp tục tạo điều kiện để nghệ nhân A Ngự phát huy vai trò của mình. Hy vọng rằng, với sự tâm huyết của A Ngự, xã Đăk Sao sớm có thêm nhiều gương mặt trẻ tài năng, tiếp nối và gìn giữ nét đẹp văn hóa của dân tộc mình”, ông Thủy cho biết thêm.

Nghệ nhân hơn 4 thập kỷ “tự tình” với gỗ

Tiếp sức cho nghệ nhân trao truyền di sản văn hóa Ê Đê

Hơn 200 nghệ nhân tham gia hội thi cồng chiêng, múa xoang