Giữ tình yêu với tiếng Then

Ở xã Phú Linh, tỉnh Tuyên Quang những buổi sinh hoạt văn nghệ của người cao tuổi thường bắt đầu bằng tiếng đàn tính ngân lên cùng những câu hát Then quen thuộc. Người cầm đàn, người cất giọng hát.

Có người đã gắn bó với những làn điệu dân ca này từ thuở còn trẻ, cũng có người đến với Then khi tuổi đã cao. Nhưng ở họ có chung một tình yêu dành cho văn hóa dân tộc Tày.

Trong số đó, bà Nguyễn Thị Dần, Đội trưởng Đội Văn nghệ dân gian dân tộc Tày xã Phú Linh là người luôn tích cực vận động, kết nối các hội viên cùng tham gia tập luyện, biểu diễn.

Với bà, hát Then, đàn tính không đơn thuần là một hình thức sinh hoạt văn nghệ. Đó còn là một phần ký ức, là tiếng nói văn hóa được cha ông trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bà Dần chia sẻ: “Tôi đã yêu những làn điệu Then từ lâu. Những câu hát mộc mạc, tiếng đàn tính trầm bổng đã trở nên gần gũi trong đời sống của đồng bào Tày. Qua lời Then, người dân gửi gắm tâm tư, tình cảm, những lời chúc tốt đẹp và quan niệm về cuộc sống. Tôi mong muốn những làn điệu này không chỉ được lưu giữ trong ký ức của người cao tuổi mà còn được thế hệ trẻ đón nhận, tiếp tục thực hành và gìn giữ”.

Theo bà Dần, văn hóa truyền thống chỉ thực sự được bảo tồn khi vẫn có người thực hành, yêu thích và tiếp tục trao truyền. Nếu những người biết hát Then, biết sử dụng đàn tính không còn duy trì việc luyện tập, biểu diễn thì thế hệ sau sẽ ít có cơ hội tiếp cận. Những giá trị từng gắn bó với đời sống cộng đồng cũng có nguy cơ dần bị lãng quên.

Đó cũng là lý do bà luôn dành thời gian cho hoạt động của Hội Văn học Nghệ thuật xã và Đội Văn nghệ dân gian dân tộc Tày. Từ khi tham gia sinh hoạt tập thể, bà có thêm điều kiện gặp gỡ những người cùng sở thích, cùng trao đổi kinh nghiệm và duy trì niềm đam mê.

Là một trong những thành viên của đội, bà Nguyễn Thị Na cho biết, các hội viên luôn hỗ trợ nhau trong quá trình tập luyện.

Bà chia sẻ: “Trong đội, chúng tôi thường xuyên rủ nhau tập luyện. Người biết nhiều thì hướng dẫn người biết ít, ai có kinh nghiệm lại góp ý cho nhau cách hát, cách lấy hơi, nhả chữ. Bà Dần là người rất nhiệt tình, luôn quan tâm, động viên và hướng dẫn các thành viên trong quá trình tập luyện. Những bài Then quen thuộc nhưng mỗi lần tập, chúng tôi vẫn cố gắng thể hiện tốt hơn. Có tiết mục phải tập đi tập lại nhiều lần mới nhớ lời, thuộc nhịp và biểu diễn thành thạo”.

Đội Văn nghệ dân gian người cao tuổi dân tộc Tày hiện có 18 hội viên. Họ đều là những người cao tuổi thuộc Hội Văn học Nghệ thuật xã Phú Linh, cùng chung niềm đam mê nghệ thuật và mong muốn gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Trao truyền cho thế hệ trẻ

Không chỉ mong muốn gìn giữ những làn điệu Then trong phạm vi đội văn nghệ, bà Nguyễn Thị Dần còn kỳ vọng ngày càng có nhiều người trẻ quan tâm, tìm hiểu và thực hành nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình.

Theo bà Dần, người cao tuổi có lợi thế về vốn hiểu biết và kinh nghiệm thực hành văn hóa dân gian. Tuy nhiên, việc bảo tồn sẽ khó duy trì lâu dài nếu chỉ có người cao tuổi tham gia. Bà chia sẻ:

“Chúng tôi là những người đã được nghe, được học và gắn bó với các làn điệu Then từ khi còn nhỏ nên càng hiểu giá trị của loại hình nghệ thuật này. Nhưng muốn tiếng Then, tiếng đàn tính tiếp tục hiện diện trong đời sống thì phải có lớp trẻ tham gia. Các cháu cần được nghe, được tìm hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa của từng làn điệu, được tiếp xúc với đàn tính và trực tiếp tập luyện. Tôi mong rằng, trong những buổi biểu diễn của đội, ngày càng có nhiều thanh thiếu niên cùng tham gia để các cháu thêm yêu và có ý thức gìn giữ văn hóa dân tộc mình”.

Đây cũng là hướng đi mà địa phương đang quan tâm triển khai. Theo ông Lê Hà Thái - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Linh, địa phương đã và đang tổ chức các lớp truyền dạy văn hóa truyền thống cho học sinh trong nhà trường.

Nội dung này cũng được đưa vào kế hoạch xây dựng đề án phát triển du lịch của xã, trong đó chú trọng thành lập các đội văn hóa, văn nghệ dân gian và từng bước đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống vào trường học.

Thông qua các hoạt động này, học sinh không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật hát Then, chơi đàn tính mà còn có cơ hội tìm hiểu những giá trị văn hóa gửi gắm trong mỗi làn điệu.

Khi được tiếp xúc từ sớm, các em sẽ có thêm hiểu biết, biết trân trọng bản sắc dân tộc và từng bước hình thành ý thức gìn giữ, giới thiệu những nét đẹp văn hóa quê hương đến bạn bè, du khách.

Tuyên Quang đưa công tác dân tộc, tôn giáo lên môi trường số

Đã tìm ra “bàn tay vàng” hái chè ở miền Tây Bắc Tuyên Quang