"Kho nhạc cụ sống" của buôn Tùng Tăh
“Tôi cố gắng học hỏi từ các thế hệ đi trước, ghi nhớ từng bài chiêng cổ để truyền lại cho con cháu. Cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà còn là linh hồn của buôn làng”, Nghệ nhân Ưu tú Y Nay, người được ví như "kho nhạc cụ sống" của buôn Tùng Tăh chia sẻ.
Tiếng chiêng, tiếng trống tạo nên sức hút của buôn làng Tây Nguyên
Ở buôn Tùng Tawh, xã Ea Đrăng, tỉnh Đắk Lawsk, nghệ nhân Ưu tú Y Nay K sơr (SN 1966), là một trong những người am hiểu sâu sắc nghệ thuật công chiêng của đồng bào Gia Rai.
Ông không chỉ thành thạo kỹ năng diễn tấu, mà còn kiên trì nghiên cứu, sưu tầm, ghi chép các bài chiêng cổ từ nghệ nhân lớn tuổi trong vùng.
Ông bảo, mỗi bài chiêng đều mang một câu chuyện riêng, gắn với đời sống tâm linh, lao động sản xuất hay những lễ hội cộng đồng của người Gia Rai. Nếu không được lưu giữ và truyền lại, những giá trị ấy rất dễ bị mai một theo thời gian.
“Tôi luôn cố gắng học hỏi từ các thế hệ đi trước, ghi nhớ từng bài chiêng cổ để truyền lại cho con cháu. Cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà còn là linh hồn của buôn làng”, Nghệ nhân Ưu tú Y Nay chia sẻ.
Buôn Tùng Tăh chủ yếu là đồng bào Gia Rai sinh sống. Hiện nay, buôn có hai bộ chiêng gồm, một dàn chiêng cổ và một dàn chiêng cải tiến được hỗ trợ.
Mỗi dịp lễ hội, cưới hỏi hay sự kiện cộng đồng, tiếng chiêng lại ngân lên, kết nối con người với thần linh.
Theo Nghệ nhân Y Nay, để tạo nên một bản hòa tấu cồng chiêng hấp dẫn, người diễn tấu phải biết điều chỉnh lực tay mạnh nhẹ, kết hợp kỹ thuật ngắt âm, thả âm bằng tay và đầu gối để tạo điểm nhấn. Chính sự hòa quyện giữa tiếng cồng, tiếng chiêng và tiếng trống, mới tạo nên sức hút đặc biệt của âm nhạc Tây Nguyên.
“Học đánh chiêng không thể nóng vội. Người học phải làm quen với từng âm thanh, từng nhịp điệu trước khi học kỹ thuật biểu diễn hay di chuyển phụ họa. Khi cảm nhận được hồn của tiếng chiêng, thì mới có thể đánh hay”, Nghệ nhân Y Nay nói.
Không chỉ là “bậc thầy” am hiểu cồng chiêng, nghệ nhân Y Nay còn là người chơi và chế tác nhiều loại nhạc cụ truyền thống. Hàng ngày, ông vẫn cần mẫn chế tác nhạc cụ truyền thống từ đàn T’rưng, đàn Pơng, đàn Goong đến K’ni, Krông pút, Đinh t’linh hay Đinh đoong…
Với đồng bào Gia Rai nơi đây, nghệ nhân Ưu tú Y Nay Ksơr, chính là “kho nhạc cụ sống” của buôn làng.
Trăn trở chuyện truyền nghề
Được Nhà nước ghi nhận đóng góp, phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú năm 2022, nhưng điều khiến ông Y Nay trăn trở nhất, là câu chuyện tìm người kế tục.
Nhiều năm qua, ông thường xuyên tham gia các lớp truyền dạy cồng chiêng và nhạc cụ dân tộc. Bình quân mỗi năm, nghệ nhân Y Nay đứng lớp từ 2 - 3 khóa học cho thanh thiếu niên trong và ngoài địa phương.
“Không nhớ hết mình đã dạy bao nhiêu học trò. Điều vui nhất là nhiều em sau khi học thành thạo đã có thể tham gia biểu diễn, làm việc tại các khu, điểm du lịch trong và ngoài tỉnh để có thêm thu nhập”, ông chia sẻ.
Tuy nhiên, số lượng thanh niên thực sự kiên trì theo học vẫn còn khá ít. Việc duy trì niềm đam mê với văn hóa truyền thống gặp không ít khó khăn.
Vì vậy, mỗi khi có các lớp tập huấn, bồi dưỡng do ngành Văn hóa tổ chức, ông đều tích cực vận động thanh niên tham gia. “Muốn bảo tồn văn hóa, thì phải có người kế tục. Tôi luôn động viên các cháu học đánh chiêng, học chế tác nhạc cụ. Chỉ tiếc là điều kiện kinh phí còn hạn chế, nên việc duy trì các lớp học chưa được thường xuyên như mong muốn”, ông Y Nay bộc bạch.
Mỗi ngày, ông vẫn cần mẫn chỉnh chiêng, chế tác nhạc cụ, truyền dạy cho những học trò mới và tiếp tục gìn giữ vốn quý mà cha ông để lại. "Đó không chỉ là âm thanh nhạc cụ truyền thống, mà còn là tiếng gọi cội nguồn, bản sắc văn hóa của dân tộc", nghệ nhân Y Nay bảo.
