Kiến tạo tương lai từ những ngôi trường nội trú

Khó “giữ chân” học sinh trên hành trình tri thức

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), sau sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước có 248 xã biên giới đất liền. Trên địa bàn này hiện có khoảng 625.255 học sinh (HS) đang theo học tại 956 trường phổ thông; trong đó có 332.019 HS có nhu cầu nội trú, bán trú, chiếm 53,1% tổng số HS.

Nhưng hiện ở 248 xã mới có gần 59.000 HS được nội trú, bán trú tại 22 trường phổ thông dân tộc nội trú (DTNT) và khoảng 160 trường phổ thông dân tộc bán trú (DTBT). Điều này đồng nghĩa còn khoảng hơn 273.000 HS có nhu cầu nhưng chưa được hưởng nội trú, bán trú, ngày ngày vẫn phải đi về trên con đường gập ghềnh để đến trường, nuôi ước mơ tri thức.

Theo kết quả Điều tra thông tin kinh tế-xã hội của 53 DTTS lần thứ III (được Bộ Dân tộc và Tôn giáo công bố tháng 7/2025), khoảng cách trung bình từ nhà đến trường của HS người DTTS ở khu vực biên giới bậc Tiểu học là 2,6 km, bậc THCS là 4,7 km, cao hơn mức chung của 53 DTTS. Khoảng cách từ nhà đến trường quá xa đã khiến con đường học tập của không ít HS người DTTS rất chênh vênh.

Năm học 2025-2026, Chảo A Ton, sinh năm 2014, dân tộc Dao, là HS lớp 6B - Trường Phổ thông DTBT THCS Khánh Xuân, tỉnh Cao Bằng. A Ton là một trong hai HS của lớp 6B đến từ Cà Lò - bản biên giới cách trung tâm xã Khánh Xuân khoảng 30 km đường rừng. Từ lớp 1 đến lớp 4, A Ton được học ở bản (Điểm trường Cà Lò thuộc Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Khánh Xuân), lên lớp 5 thì phải ra trường chính để học.

Theo Chảo A Ton, được học tập, sinh hoạt ăn ở tại trường và được hưởng các chính sách hỗ trợ học tập của Nhà nước là một động lực rất lớn để em quyết tâm học thật tốt. Nhưng Ton cũng không biết liệu có theo hết chặng đường học phổ thông hay không. Bởi xã chưa có trường nội trú liên cấp THCS-THPT, nên khi học hết THCS, Ton sẽ phải đi thêm một quãng đường nữa để đến được trường THPT, trong khi gia đình của em còn rất khó khăn.

Xây “điểm tựa” tri thức vùng phên giậu

Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, thực hiện chính sách nội trú, bán trú, một HS theo học tại các trường phổ thông DTNT sẽ được hỗ trợ kinh phí học tập, quy bằng tiền trung bình ngân sách chi trả 23 triệu đồng/năm học; với HS ở trường DTBT trung bình khoảng 16 triệu đồng/HS/năm học. Nhưng sau mỗi năm học, mỗi cấp học, sĩ số của các trường nội trú, bán trú vẫn cứ “rơi rụng” một vài HS.

Trong rất nhiều nguyên nhân khiến HS miền núi, biên giới không đi hết chặng đường học tập có nguyên nhân thiếu trường nội trú liên cấp, nhất là liên cấp cả 3 cấp học. Theo số liệu của Bộ GD&ĐT, tại 248 xã biên giới trên đất liền hiện có 956 trường phổ thông thì chỉ có khoảng 110 trường phổ thông liên cấp TH - THCS; 04 trường phổ thông liên cấp THCS - THPT; không có trường phổ thông liên 03 cấp TH-THCS-THPT.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị tại Thông báo số 81-TB/TW, ngày 27/7/2025, Thủ tướng Chính phủ đã chủ trì cuộc họp với các Bộ, ngành liên quan. Thủ tướng đã phát động chiến dịch thần tốc xây trường nội trú liên cấp cho 248 xã biên giới; trước mắt là hoàn thành khởi công 100 trường trong năm 2025 (chậm nhất đưa vào sử dụng năm học 2026-2027), sau đó sẽ mở rộng ra toàn địa bàn biên giới trên đất liền.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu, ưu tiên bố trí ngân sách trung ương theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị; đồng thời huy động tối đa nguồn lực xã hội; tạo thành phong trào thi đua sôi nổi, sâu rộng.

“Phải huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội tham gia bằng nhiều hình thức như góp công, góp sức, ngày công lao động. Trong đó, Quân đội, Công an sẵn sàng đảm nhận thi công tại những nơi hiểm trở, khó khăn nhất”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Việc huy động nguồn lực xã hội để xây dựng các trường nội trú liên cấp không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của HS mà còn mở ra cơ hội thu hẹp khoảng cách về điều kiện giáo dục giữa miền xuôi và miền ngược, từ đó kiến tạo tương lai cho vùng phên giậu của Tổ quốc.