Loại chè mang tên 'khách quý đến' của người Thái tìm đường ra thị trường
Gắn bó với đồng bào Thái qua nhiều thế hệ, chè Tán Ma ở vùng cao Thanh Hóa đang từng bước chuyển mình thành hàng hóa, mở ra hướng sinh kế mới từ đầu tư chế biến và xây dựng sản phẩm OCOP.
Từ cây chè truyền thống đến nguồn thu nhập
Ở bản Trung Xuân, xã Trung Hạ, tỉnh Thanh Hóa, chè Tán Ma không chỉ là thức uống quen thuộc, mà còn gắn với tập quán tiếp khách của đồng bào Thái.
Theo cách gọi của người dân địa phương, “tán ma” có nghĩa là khách quý đến. Qua nhiều thế hệ, cây chè được người dân gìn giữ, chăm sóc, vừa phục vụ đời sống vừa mang lại nguồn thu từ sản phẩm bán ra thị trường.
Hiện bản Trung Xuân có 15 hộ trồng chè với tổng diện tích khoảng 5 ha. Riêng gia đình anh Hà Công Úy có 0,7 ha, mỗi năm thu khoảng 35 - 40 triệu đồng.
Đây là nguồn thu đáng kể, nhưng chè vẫn chưa trở thành nguồn thu chính của gia đình do phụ thuộc vào thời tiết và mùa vụ.
Theo anh Úy, chè Tán Ma cho thu hoạch chính từ tháng 4 đến tháng 10 dương lịch. Vào mùa mưa, cây phát triển tốt, cho búp để thu hái; đến mùa khô, việc thu hoạch gần như gián đoạn do thiếu nước. Vì vậy, dù đã mang lại thu nhập, cây chè vẫn chưa phát huy hết tiềm năng kinh tế.
Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu tìm hướng nâng cao giá trị sản phẩm, từ cải thiện khâu chế biến đến mở rộng thị trường tiêu thụ. Bởi khi sản xuất còn nhỏ lẻ, phụ thuộc mùa vụ, nguồn thu của người trồng chè khó duy trì ổn định quanh năm.
Chè Tán Ma tìm hướng phát triển hàng hóa
Trước đây, người dân chủ yếu chế biến chè bằng phương pháp thủ công. Búp chè sau khi hái được làm héo, vò bằng tay rồi ủ trong lá dáy rừng để giảm vị chát. Sau đó, chè được phơi khô dưới nắng. Cách làm truyền thống này tốn công sức, hạn chế năng suất và gây khó khăn trong bảo quản.
Để cải thiện khâu chế biến, xã Trung Hạ đã đầu tư máy vò chè công nghiệp và máy hút chân không đóng gói cho người dân. Máy móc giúp giảm sức lao động, tăng năng suất và cải thiện khả năng bảo quản, tạo điều kiện để sản phẩm chè Tán Ma đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.
Cùng với đầu tư thiết bị, xã Trung Hạ đang xây dựng chè Tán Ma bản Trung Xuân thành sản phẩm OCOP, với hộ ông Đinh Công Khẩn làm chủ thể. Đây là hướng đi nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, quảng bá đặc sản địa phương và từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.
Ông Lữ Văn Hà - Chủ tịch UBND xã Trung Hạ, cho biết, chè Tán Ma có lợi thế về nguồn nguyên liệu tại chỗ, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương và mang hương vị đặc trưng. Cây chè đã được đồng bào Thái ở bản Trung Xuân gìn giữ, chăm sóc qua nhiều thế hệ.
Theo ông Hà, thông qua xây dựng sản phẩm OCOP, địa phương hướng tới nâng cao chất lượng, giá trị chè Tán Ma, từng bước mở rộng thị trường và tăng thu nhập cho người dân. Về lâu dài, xã mong muốn phát triển vùng chè có chất lượng, uy tín, tạo thêm sinh kế cho các hộ trồng chè, góp phần giảm nghèo bền vững.
Từ cây chè gắn bó lâu đời với đồng bào Thái, chè Tán Ma đang có thêm cơ hội phát triển theo hướng hàng hóa. Để cây chè trở thành nguồn thu ổn định hơn, việc đầu tư chế biến và xây dựng sản phẩm OCOP cần đi cùng với nâng cao chất lượng, tổ chức sản xuất phù hợp mùa vụ và tìm đầu ra bền vững.
