Luật Dân số: Hướng đến chất lượng dân số và phát triển bền vững

Chính sách duy trì mức sinh thay thế: Linh hoạt, phù hợp từng vùng miền

Ngày 7/11, Cục Dân số (Bộ Y tế) tổ chức buổi cung cấp thông tin cho báo chí về những nội dung nổi bật trong Dự thảo Luật Dân số - văn bản pháp lý mới thay thế cho Pháp lệnh Dân số.

Theo đại diện Bộ Y tế, dự án luật nhằm thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác dân số; kế thừa, sửa đổi, bổ sung nhiều quy định để phù hợp với tình hình mới; đồng thời bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế phù hợp.

Phó Cục trưởng Cục Dân số Phạm Vũ Hoàng cho biết: Dự thảo Luật đã quy định cụ thể hơn các chính sách, biện pháp nâng cao chất lượng dân số, tăng cường truyền thông, giáo dục về dân số, nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý và góp phần nâng cao sức khỏe, tầm vóc, tuổi thọ, chất lượng cuộc sống của người Việt Nam.

Chính sách duy trì mức sinh thay thế là 1 trong 4 nhóm chính sách lớn của Dự thảo Luật Dân số. Theo đó, luật tiếp tục kế thừa quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân trong việc sinh con, đồng thời bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ khuyến sinh.

Cụ thể, tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, hỗ trợ tài chính cho phụ nữ DTTS, phụ nữ ở địa phương có mức sinh thấp, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Đặc biệt, phụ nữ sinh đủ 2 con hoặc nam giới có 2 con đẻ mà vợ đã mất sẽ được ưu tiên mua, thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật.

Theo Cục trưởng Cục Dân số Lê Thanh Dũng, điểm mới này nhằm bảo đảm không có “khoảng trống pháp lý”, đồng thời tạo động lực thực chất cho chính sách khuyến sinh. Ngoài ra, địa phương có thể căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ để bổ sung phúc lợi xã hội cho gia đình sinh đủ 2 con, như giảm học phí, ưu tiên dịch vụ giữ trẻ, hỗ trợ giáo dục mầm non.

Bà Đặng Quỳnh Thư - Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, nhấn mạnh: Việc quyết định thời điểm, số con và khoảng cách sinh là quyền của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân, song Nhà nước khuyến khích duy trì mức sinh thay thế. Theo đó, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thêm 1 tháng thai sản, nam giới được nghỉ thêm 5 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Giảm mất cân bằng giới tính và thích ứng với già hóa dân số

Theo báo cáo quốc gia về đăng ký, thống kê hộ tịch giai đoạn 2021 - 2024, tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam tiếp tục gia tăng, trong đó Bắc Ninh có tỷ lệ cao nhất - 119,6 bé trai/100 bé gái. Nếu xu hướng này kéo dài, đến năm 2034, nước ta có thể thừa 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15 - 49, con số này có thể tăng lên 1,8 triệu vào năm 2059.

Trước thực trạng đáng báo động, Dự thảo Luật Dân số quy định rõ: Cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán, điều trị bệnh di truyền liên quan đến giới tính; đồng thời, khuyến khích đưa nội dung “không trọng nam khinh nữ” vào hương ước, quy ước cộng đồng. Người hành nghề y vi phạm quy định về tiết lộ giới tính thai nhi sẽ bị đình chỉ hành nghề.

Đối với chính sách thích ứng với già hóa dân số, Luật đưa ra các giải pháp chăm sóc người cao tuổi, phát triển cơ sở lão khoa và nguồn nhân lực chăm sóc người già. Các trung tâm chăm sóc người cao tuổi sẽ được hưởng ưu đãi về đầu tư, đồng thời tăng cường đào tạo chuyên ngành lão khoa, đáp ứng nhu cầu thực tế ngày càng lớn.

Nâng cao chất lượng dân số - nền tảng cho tương lai quốc gia

Trong nhóm chính sách thứ tư, Dự thảo Luật tập trung vào các biện pháp nâng cao chất lượng dân số, bao gồm: Tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh; bảo đảm nguồn nhân lực, kinh phí cho công tác dân số.

Cục trưởng Cục Dân số Lê Thanh Dũng khẳng định: “Dự thảo Luật Dân số đã thể chế hóa việc chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, với trọng tâm là 4 chính sách lớn nêu trên”.

Hiện Dự thảo Luật Dân số đang được trình Quốc hội khóa XV xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 10, kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho công tác dân số trong giai đoạn mới - vì một Việt Nam khỏe mạnh, hạnh phúc và phát triển bền vững.