Đổi thay từ cây dứa

Không chỉ mang lại nguồn thu hàng chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm, cây dứa còn mở ra hướng phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn, trở thành cây trồng chủ lực của xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên.

Vượt hơn 60 km đường đèo từ trung tâm tỉnh Điện Biên, chúng tôi có mặt tại bản Pu Lau - nơi được người dân gọi là “thủ phủ dứa mật” của xã Mường Nhà. Giữa bạt ngàn màu xanh của những đồi dứa đang vào giai đoạn sinh trưởng, anh Thào A Giàng, Giám đốc Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau, vừa dẫn đoàn khảo sát thăm các diện tích sắp thu hoạch, vừa chia sẻ hành trình đưa cây dứa bén rễ nơi vùng biên cương này.

“Dứa mật rất phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của Mường Nhà. Cây chịu hạn tốt, ít sâu bệnh, không đòi hỏi nhiều chi phí đầu tư như một số loại cây trồng khác nhưng hiệu quả kinh tế lại cao hơn rõ rệt”, anh Giàng cho biết.

Theo anh Giàng, mỗi hecta dứa trồng khoảng 25.000 cây, năng suất bình quân đạt 12 - 16 tấn quả. Với giá bán dao động 12.000 - 14.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, người dân có thể thu lãi trên 100 triệu đồng/ha. Đây là mức thu nhập trước đây người dân Pu Lau khó có thể hình dung khi còn phụ thuộc vào cây ngô, sắn trên đất dốc.

Từ vài hộ trồng thử nghiệm ban đầu, đến nay gần như toàn bộ các hộ trong bản đã tham gia trồng dứa mật. Bản Pu Lau hiện có hơn 110 hộ với trên 600 nhân khẩu, tổng diện tích dứa khoảng 200 ha, lớn nhất xã Mường Nhà.

Nhờ cây dứa, nhiều gia đình đã có nguồn thu ổn định. Hộ trồng ít cũng thu thêm vài chục triệu đồng mỗi năm, hộ trồng nhiều có thể đạt gần 100 triệu đồng.

Ông Vàng A Nếnh, Trưởng bản Pu Lau, cho biết: “Trước đây, cả bản có hàng chục hộ nghèo, nay chỉ còn một hộ. Nhiều gia đình đã xây nhà mới, mua xe máy, tivi và các thiết bị sinh hoạt. Cây dứa thực sự đã giúp bà con đổi đời”.

Hình thành vùng nguyên liệu lớn nơi biên giới

Nhận thấy tiềm năng và hiệu quả kinh tế của cây dứa mật, chính quyền xã Mường Nhà đã tiến hành khảo sát, đánh giá điều kiện tự nhiên và xác định đây là cây trồng chủ lực phù hợp với địa phương. Năm 2022, xã triển khai mô hình điểm, đồng thời áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Từ thành công bước đầu tại Pu Lau, diện tích dứa mật tiếp tục được mở rộng sang nhiều bản khác như Ban, Huổi Cảnh, Pá Chả, Na Khoang… Nhiều diện tích ngô, sắn kém hiệu quả được người dân chủ động chuyển đổi sang trồng dứa.

Hiện toàn xã Mường Nhà có gần 260 ha dứa, phân bố ở hầu hết các bản. Riêng bản Pu Lau chiếm khoảng 200 ha với khoảng 150 hộ tham gia sản xuất theo mô hình liên kết.

Theo anh Thào A Giàng, các thành viên Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau hiện quản lý khoảng 50 ha. Hợp tác xã đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, tổ chức sản xuất và bao tiêu sản phẩm cho người dân.

“Chúng tôi cam kết thu mua dứa của bà con với giá khoảng 9.000 đồng/kg. Nhờ đó người dân yên tâm mở rộng diện tích, không còn lo cảnh được mùa rớt giá”, anh Giàng nói.

Hiện mỗi ngày, Hợp tác xã thu mua từ 60 - 80 tấn dứa, tương đương 3 - 4 xe hàng. Sản phẩm được vận chuyển về các chợ đầu mối tại Hà Nội và cung cấp cho nhiều nhà máy chế biến ở Hải Dương, Hưng Yên, Thanh Hóa cùng một số địa phương khác.

Gỡ nút thắt hạ tầng để phát triển bền vững

Dù mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, việc phát triển vùng dứa Mường Nhà vẫn còn đối mặt nhiều khó khăn, trong đó lớn nhất là hạ tầng giao thông phục vụ sản xuất. Phần lớn diện tích dứa nằm trên sườn đồi cao, vào mùa thu hoạch người dân phải thuê nhân công gùi, vác dứa xuống điểm tập kết với chi phí khoảng 1.000 - 1.500 đồng/kg.

Chi phí vận chuyển lớn đang làm giảm đáng kể lợi nhuận. Vì vậy, người dân mong sớm được đầu tư các tuyến đường sản xuất để thuận tiện thu hoạch, vận chuyển hàng hóa và mở rộng vùng nguyên liệu.

Theo ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà, địa phương xác định dứa mật là cây trồng chủ lực trong giai đoạn phát triển mới. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030 đặt mục tiêu mở rộng diện tích dứa lên hơn 500 ha vào năm 2030, hình thành vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Địa phương cũng đang quy hoạch quỹ đất để kêu gọi doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến dứa ngay tại Mường Nhà. Khi nhà máy đi vào hoạt động, sản phẩm sẽ được chế biến sâu thay vì chủ yếu tiêu thụ tươi như hiện nay, qua đó gia tăng giá trị và tạo đầu ra ổn định cho vùng nguyên liệu.

Trên những triền đồi từng chỉ quen với ngô, sắn và những mùa vụ bấp bênh, màu xanh của dứa mật đang ngày càng lan rộng, phủ kín những khoảng đất hoang hóa. Cây dứa không chỉ mang lại hy vọng về cuộc sống đủ đầy hơn cho người dân mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững, tiếp tục viết nên câu chuyện đổi thay nơi cực Tây Tổ quốc.

Vùng cao Bản Lầu được mùa dứa ngọt

Xoá nghèo từ mô hình trồng dứa trên đất dốc ở Mường Chà