Một năm sau đại hồng thủy miền Tây Nghệ An: Không thể chống lũ bằng những khoản đầu tư sau lũ (Bài 2)
Chống chịu với thiên tai không chỉ dừng lại ở quyết tâm. Điều cần nhất lúc này là đầu tư trước khi thiên tai xảy ra.
Những con đường vừa sửa vẫn thấp thỏm chờ mưa
Máy xúc vẫn miệt mài gia cố taluy trên Quốc lộ 16 đoạn qua xã Mỹ Lý, Nhôn Mai... Dưới chân taluy, những rọ đá mới được xếp thành từng lớp, xen giữa là các cọc thép và biển cảnh báo sạt lở.
Tuyến đường đã thông xe sau mùa mưa bão 2025 không lâu, nhưng nỗi lo vẫn còn đó.
Những người thường xuyên đi qua cung đường này đều hiểu rằng, chỉ cần thêm một đợt mưa lớn kéo dài, nhiều vị trí vừa được khắc phục tạm thời có thể tiếp tục bị uy hiếp.
Những "điểm nghẽn" cần được đầu tư trước mùa mưa: Hạ tầng giao thông, khu tái định cư, hệ thống cảnh báo, công trình thiết yếu...
Một năm trước, chính tuyến Quốc lộ 16 từng trở thành chuỗi đứt gãy. Hàng chục điểm sạt lở khiến lực lượng cứu hộ không thể tiếp cận các xã Mỹ Lý, Nhôn Mai. Còn xã Hữu Kiệm, Mường Típ cũng bị cô lập trong nhiều ngày với nguyên nhân tương tự trên Tỉnh lộ 543D, Quốc lộ 7. Thời điểm ấy, lương thực, thuốc men phải vận chuyển bằng xuồng máy hoặc gùi bộ xuyên rừng.
Những ký ức ấy vẫn còn nguyên trên những mái taluy chưa kịp phủ xanh. Ông Hoàng Quốc Trường, Giám đốc Ban Quản lý bảo trì đường bộ Nghệ An, cho biết phần lớn các tuyến quốc lộ và tỉnh lộ bị hư hỏng sau đại hồng thủy mới được xử lý để bảo đảm giao thông bước đầu. Việc gia cố nền đường, taluy và các công trình phòng hộ vẫn cần nguồn vốn đầu tư lớn trong thời gian tới.
Điều đó cũng đồng nghĩa, nhiều công trình từng bị thiên tai làm tổn thương đang bước vào thêm một mùa mưa với những giải pháp mang tính tình thế.
Trong bối cảnh ấy, nhiều khu tái định cư được khởi công sau đại hồng thủy vẫn đang chạy đua với thời gian.
Ngay ở xã Mường Típ, khu tái định cư Ta Đo mới đạt khoảng 70% khối lượng. Nếu mùa mưa đến trước khi công trình hoàn thành, địa phương sẽ tiếp tục phải bố trí các hộ dân ở tạm nhà người thân để bảo đảm an toàn.
Đó là giải pháp cần thiết. Nhưng không thể là lời giải lâu dài.
Muốn giảm thiệt hại, phải đầu tư trước khi thiên tai xảy ra
Nhìn lại sau một năm, điều miền Tây Nghệ An còn thiếu không phải là quyết tâm.
Các địa phương đã thay đổi tư duy, các bản làng đã có phương án riêng, người dân đã chủ động hơn. Điều còn thiếu là nguồn lực đủ lớn để biến những kế hoạch ấy thành hiện thực.
Khu vực miền núi Nghệ An đang có 1.217 điểm sạt lở, Tổng chiều dài 227,56 Km, 888 điểm sạt lở ven sườn dốc, 329 điểm sạt lở ven sông, suối, ảnh hưởng 2.878 hộ dân, Tác động 1.596 công trình hạ tầng. Các xã vùng cao Nghệ An chiếm khoảng 75% số điểm sạt lở toàn vùng.
Kết quả điều tra của tỉnh Nghệ An (9/2025)
Những con số từ chính các địa phương cho thấy khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu phòng ngừa và khả năng đầu tư.
Tại Lượng Minh, trận đại hồng thủy năm 2025 gây thiệt hại khoảng 138 tỷ đồng. Trong khi đó, năm 2026 địa phương lần đầu được bố trí khoảng 300 triệu đồng để mua sắm trang thiết bị phục vụ công tác phòng, chống thiên tai.
Ở Tam Quang, thiên tai gây thiệt hại hơn 171 tỷ đồng năm 2025, nhưng tổng nguồn kinh phí hỗ trợ mới đạt hơn 21 tỷ đồng.
Nặng nề nhất là Mỹ Lý, nơi tổng thiệt hại ước khoảng 500 tỷ đồng. Còn nguồn kinh phí hỗ trợ trực tiếp chưa đến 30 tỷ đồng. Ngay cả khi cộng thêm hai dự án tái định cư đang triển khai, tổng nguồn lực đầu tư cũng mới khoảng 120 tỷ đồng, vẫn còn cách khá xa so với nhu cầu thực tế.
Ba địa phương, ba con số. Nhưng cùng phản ánh một thực tế. Nguồn lực đang được dành để khắc phục hậu quả hơn là đầu tư nhằm giảm thiểu rủi ro.
Theo kết quả điều tra năm 2025, toàn vùng miền núi và trung du Nghệ An hiện có 1.217 điểm sạt lở, với tổng chiều dài hơn 227 km, ảnh hưởng trực tiếp tới 2.878 hộ dân và 1.596 công trình hạ tầng. Riêng khu vực các xã vùng cao chiếm khoảng 75% tổng số điểm sạt lở của toàn vùng.
Từ thực tiễn đó, Nghệ An đã kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế đặc thù đối với các địa phương thường xuyên chịu tác động của thiên tai, ưu tiên nguồn lực cho giao thông, thủy lợi, viễn thông, điện, các khu tái định cư và những công trình phòng, chống thiên tai trọng yếu.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ từng nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc về phòng, chống thiên tai hôm 1/4/2026 rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, thiên tai không còn đơn thuần là rủi ro tự nhiên mà đã trở thành rủi ro phát triển nếu không được đầu tư phòng ngừa từ sớm.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, khả năng chống chịu của một vùng đất không được tạo nên sau mỗi trận lũ, mà được xây dựng từ những ngày bầu trời vẫn còn bình yên.
