Na Kho - Từ ký ức đau thương đến khát vọng hồi sinh giữa đại ngàn
Hơn nửa thế kỷ sau trận bom Mỹ cướp đi sinh mạng của 24 người dân vô tội, bản Na Kho (xã Nga My, Nghệ An) vẫn mang trong mình những vết thương chưa lành.
Con đường đất dài chừng 16 km xuyên qua những cánh rừng thuộc vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống dẫn vào bản Na Kho vẫn còn nhiều đoàn lầy lội, cách trở.
Bản Na Kho hiện có 82 hộ dân, với 390 nhân khẩu đồng bào Thái. Mặc dù bà con nơi đây vẫn đang tiếp tục phải đối mặt bởi vết thương chiến tranh, thiên tai khắc nghiệt và bao khó khăn trong xây dựng tổ chức cuộc sống, nhưng bằng tinh thần đoàn kết Na Kho đang từng ngày nỗ lực nuôi dưỡng khát vọng đổi thay cuộc sống.
Vết thương chiến tranh chưa khép lại
Theo Lịch sử Đảng bộ huyện Tương Dương (cũ) giai đoạn 1945 - 2010, trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai, dù chỉ bị đánh phá ở một vài điểm, nhưng hậu quả để lại vô cùng nặng nề. Chiều 24/4/1972, máy bay Mỹ đã ném 6 quả bom xuống bản Na Kho, khiến 24 người thiệt mạng, nhiều người khác bị thương, toàn bộ bản làng bị cháy rụi.
Hơn 50 năm trôi qua, ký ức đau thương ấy vẫn hằn in trong tâm khảm biết bao hậu thế như một nốt trầm buồn.
Gia đình bà Bùi Thị Hoa là một trong những hộ chịu tổn thất nặng nề nhất cả về người và tài sản khi có đến 5 người thân bị bom Mỹ sát hại, là Lữ Văn Thề, Sần Thị Hoa, Lữ Văn Nhanh, Lữ Thị Là, Lữ Thị Yên.
Tiếp đó, câu chuyện của anh Chương Văn Thấn cũng khiến người nghe ngậm ngùi, khi gia dình anh có đến 3 nạn nhân của bom Mỹ là Chương Văn Lấm, Lương Thị Chức, Chương Thị Tiến.
Điều day dứt của thân nhân các nạn nhân là đến nay, vẫn chưa có một công trình tưởng niệm khang trang dành riêng cho những người đã khuất. Nơi thờ tự chung hiện chỉ là một lán tạm đơn sơ.
Hỏi những người dân bản Na Kho, nhất là những hộ gia đình có người thân bị bom Mỹ sát hại hơn nửa thế kỷ trước, họ nghẹn ngào: Chúng tôi mong muốn có kinh phí để xây dựng một miếu thờ tập thể khang trang hơn, có bia khắc tên 24 nạn nhân để con cháu đời sau ghi nhớ.
Đồng thời, người dân cũng mong muốn, các cơ quan chức năng quan tâm nghiên cứu, xem xét các chế độ, chính sách đối với thân nhân những người thiệt mạng trong trận bom năm 1972.
Ông Lô Khăm Kha - Chủ tịch UBND xã Nga My, cho biết việc thờ cúng các nạn nhân lâu nay vẫn được bà con duy trì. Tuy nhiên, do kinh phí hạn hẹp nên nơi thờ tự chỉ được dựng tạm. Địa phương cũng mong muốn, có nguồn lực để xây dựng công trình tưởng niệm xứng đáng, đáp ứng tâm nguyện của người dân.
Sức sống bền bỉ giữa vùng lõi Pù Huống
Na Kho là một trong những bản Thái khó khăn nhất của xã Nga My, cách trung tâm xã khoảng 16 km. Đường giao thông chủ yếu là đường đất, mùa mưa thường bị chia cắt bởi nhiều khe suối.
Nằm trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, quỹ đất sản xuất hạn hẹp khiến thu nhập của người dân chủ yếu dựa vào lúa nước, tiền khoán bảo vệ rừng, chăn nuôi gia súc gia cầm và tiền của một số thanh niên đi làm ăn xa để gửi tiền về phụ giúp gia đình.
Hiện tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của bản còn khoảng 76%. Trình độ dân trí không đồng đều, 85% người dân không biết chữ, chủ yếu là người lớn tuổi. Mặc dù vậy, phía sau những khó khăn ấy là tinh thần đoàn kết đặc biệt của đồng bào Thái nơi đây.
Bí thư Chi bộ bản Na Kho Bùi Thị Châu cho biết, do nhiều người không thông thạo tiếng phổ thông nên mỗi khi triển khai chủ trương, chính sách mới, Chi bộ phải "đi từng ngõ, gõ từng nhà", sử dụng tiếng Thái để giải thích cặn kẽ, giúp bà con hiểu và thực hiện.
Tinh thần cộng đồng ấy càng được thể hiện rõ trong cơn bão số 10 (Bualoi) năm 2019. Khi Na Kho bị cô lập hơn một tuần, mất điện, mất sóng điện thoại, thiếu nước sinh hoạt và giao thông tê liệt, cả bản đã cùng nhau vượt qua khó khăn.
Chi ủy bản hướng dẫn người dân tận dụng sức nước để chạy tua-bin phát điện, cải tiến máy cày thành máy xay xát lúa. Những gia đình thiếu lương thực được các hộ khác san sẻ từng đấu thóc. Khi tuyến đường bị sạt lở dài hơn 100m, người dân tự nguyện góp sức đào đất, thông đường.
Có lần xe chở hàng cứu trợ bị mắc kẹt nhiều giờ trong bùn lầy. Trước nguy cơ thiếu đói, Bí thư Chi bộ Bùi Thị Châu đã vận động cả bản ra kéo xe. Nhờ sức mạnh đoàn kết, chuyến hàng cứu trợ đầu tiên đã vào được Na Kho.
"Nhìn bà con vui mừng khi xe hàng vào đến bản, tôi xúc động đến rơi nước mắt", chị Châu nhớ lại.
Những năm gần đây, bản Na Kho được hưởng lợi từ các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025. Người dân được hỗ trợ phát triển chăn nuôi trâu, bò, lợn, vịt bầu, nuôi cá trắm cỏ và trồng cây dược liệu dưới tán rừng.
Tuy nhiên, để Na Kho thực sự đổi thay, điều người dân mong mỏi nhất vẫn là một tuyến đường kiên cố nối bản với trung tâm xã; những lớp học xóa mù chữ giúp nâng cao dân trí; nguồn vốn sinh kế phù hợp và một nơi thờ tự trang nghiêm cho 24 đồng bào đã ngã xuống trong trận bom năm ấy.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, ký ức đau thương vẫn còn đó. Nhưng trên mảnh đất từng bị bom đạn cày xới, người dân Na Kho vẫn bền bỉ dựng xây cuộc sống mới.
Giữa đại ngàn Pù Huống, ngọn lửa đoàn kết của đồng bào Thái chưa bao giờ tắt, như một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của một bản làng từng đi qua chiến tranh, thiên tai và đói nghèo, đang từng bước vươn lên để hướng tới ngày mai tươi sáng hơn.
