Người Ba Na gửi ước vọng bình yên vào lễ cầu mùa
Lễ cúng cầu mùa của đồng bào Ba Na luôn được tổ chức bằng sự chung sức của cả cộng đồng. Mỗi gia đình góp một phần lễ vật, cùng nhau chuẩn bị để tạo nên ngày hội đại đoàn kết của buôn làng.
Con người, cây lúa và các đấng thần linh luôn gắn bó
Mới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UBND xã Xuân Lãnh tổ chức phục dựng Lễ cúng cầu mùa của đồng bào Ba Na tại thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh.
Từ sáng sớm, người dân trong thôn đã có mặt đông đủ tại Nhà văn hóa cộng đồng để chuẩn bị cho Lễ cúng cầu mùa. Giữa sân, cây nêu được dựng lên trang trọng. Bên cạnh là lễ vật gồm: Ché rượu cần, trầu cau, heo, gà, cơm... cùng các sản vật của núi rừng và nương rẫy.
Khi công tác chuẩn bị hoàn tất, cũng là lúc tiếng trống đôi hòa cùng âm thanh cồng ba, chiêng năm vang lên. Tiếng trống, chiêng không chỉ báo hiệu nghi lễ bắt đầu. Đó còn là âm thanh mời Giàng, các vị thần linh và tổ tiên về chứng giám, phù hộ cho buôn làng bước vào mùa vụ mới.
Trong đời sống văn hóa truyền thống của người Ba Na thôn Xí Thoại, con người, cây lúa, núi rừng, nguồn nước và các đấng thần linh luôn có mối quan hệ gắn bó. Sau khi thu hoạch và trước một mùa vụ mới, bà con tổ chức nghi lễ dâng lễ vật lên Giàng, các vị thần linh và tổ tiên, cầu mong sức khỏe, bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình no ấm và buôn làng đoàn kết.
Già làng Nguyễn Ngọc Trường cho biết: Lễ cúng cầu mùa luôn được tổ chức bằng sự chung sức của cả cộng đồng. Mỗi gia đình góp một phần lễ vật, cùng nhau chuẩn bị để tạo nên ngày hội đại đoàn kết của buôn làng.
“Điều bà con mong mỏi nhất là mưa thuận gió hòa, lúa bắp tốt tươi, heo gà khỏe mạnh, cuộc sống ngày càng no ấm”, già làng Nguyễn Ngọc Trường chia sẻ.
Trước khi bắt đầu nghi thức cúng, chủ lễ cẩn trọng kiểm tra từng lễ vật. Theo sự hướng dẫn của chủ lễ, người phụ lễ lần lượt dâng rượu, cơm, thịt và các sản vật lên Giàng và các vị thần linh.
Chủ lễ đọc bài khấn cầu mong mưa về đúng lúc để nguồn nước dồi dào, cây lúa, cây bắp, cây sắn cùng các loại hoa màu sinh trưởng tốt, kho đầy thóc, vật nuôi khỏe mạnh, sinh sôi, cuộc sống no đủ.
Đồng thời, gửi gắm mong ước buôn làng bình yên. Người già sống lâu, trẻ em khỏe mạnh, chăm ngoan, biết gìn giữ phong tục, các gia đình hòa thuận, tránh được dịch bệnh, tai ương và những điều không may.
Sau khi hoàn thành phần khấn, chủ lễ thực hiện nghi thức mời Giàng, các vị thần linh dùng rượu, rồi lần lượt mời già làng, người cao tuổi, đại diện các gia đình và cộng đồng cùng thưởng thức ché rượu cần theo phong tục truyền thống.
Trao truyền di sản giữa cộng đồng
Kết thúc phần nghi lễ, các nghệ nhân và đội múa uyển chuyển quanh khu vực hành lễ trong tiếng trống, tiếng cồng chiêng.
Không khí lễ hội tiếp tục sôi nổi với các tiết mục dân ca, kể chuyện dân gian, trình diễn nhạc cụ truyền thống và những bài hát ca ngợi quê hương, tình yêu đôi lứa, tình đoàn kết buôn làng.
Điều đáng quý là bên cạnh các nghệ nhân cao tuổi, luôn có sự góp mặt của lớp trẻ. Các nghệ nhân tường tận chỉ dạy cách nâng chiêng, đánh trống và các điệu xoang cho thế hệ trẻ.
Lễ cúng cầu mùa của dân tộc Ba Na, thôn Xí Thoại là hoạt động trong Dự án 6 về “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, với nguồn vốn chuyển nguồn sang năm 2026.
Không chỉ là một nghi lễ tâm linh, Lễ cúng cầu mùa của người Ba Na ở thôn Xí Thoại còn là không gian văn hóa sống, nơi những tri thức dân gian về mùa vụ, cây lúa, nguồn nước, lời khấn cổ, tiếng cồng chiêng và điệu múa xoang tiếp tục được thực hành trong đời sống thường nhật.
Theo bà Nguyễn Thụy Phương Hiếu - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, việc phục dựng, bảo tồn các lễ hội truyền thống là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
"Ngành Văn hóa tỉnh Đắk Lắk hiện đang phối hợp với các địa phương triển khai nhiều chương trình, đề án gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch và thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia đến năm 2030. Theo đó, mỗi dân tộc, mỗi buôn, làng sẽ được lựa chọn những giá trị văn hóa đặc trưng để bảo tồn một cách toàn diện, đồng thời khai thác hiệu quả phục vụ phát triển du lịch cộng đồng", bà Hiếu cho biết.
