Những giọt máu kết nối những cuộc trở về
Chiều tháng Bảy, liệt sĩ Lê Đồng Cội đã chính thức được trở về quê hương sau 53 năm nằm lại nơi đất khách. Để có cuộc đoàn tụ ấy, những giọt máu ADN cùng với hành trình bền bỉ của những người ngày đêm tìm lại tên và kết nối những cuộc trở về cho các liệt sĩ.
Cuộc trở về sau nửa thế kỷ
Chiều 11/7, cơn mưa bất chợt đổ xuống quê hương Tân Ninh (Thanh Hóa) khi chiếc xe chở hài cốt liệt sĩ Lê Đồng Cội lặng lẽ dừng trước cổng nhà. Sau 53 năm, người lính năm nào cuối cùng cũng trở về với đất mẹ.
Năm 1972, chàng thanh niên vừa tròn 18 tuổi lên đường nhập ngũ. Một năm sau, anh hy sinh trên chiến trường miền Nam khi mới 21 tuổi. Từ tờ giấy báo tử ít ỏi, gia đình mòn mỏi dò hỏi đồng đội cũ, lần theo từng địa danh, tìm khắp các nghĩa trang với hy vọng đưa anh trở về, nhưng suốt hơn nửa thế kỷ vẫn không có lời đáp.
Bước ngoặt chỉ đến khi ký ức của những người đồng đội gặp thành tựu của khoa học. Khi chương trình thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính được triển khai, hai người em của liệt sĩ đăng ký lấy mẫu.
Cùng thời điểm đó, hành trình đi tìm đồng đội của Đại tá Vũ Doãn Tùng, Phó Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 khu vực Hà Nội, cũng mở ra một manh mối quan trọng.
Tháng 7/2022, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, Đại tá Vũ Doãn Tùng dừng lại trước phần mộ mang tên "Lê Văn Cội". Dù họ tên và một số thông tin trên bia mộ chưa hoàn toàn trùng khớp, nhưng từ những dữ liệu, khiến ông tin đây có thể là phần mộ của liệt sĩ Lê Đồng Cội.
Ba năm sau, khi Viện Pháp y Quân đội triển khai giám định ADN các phần mộ chưa xác định danh tính tại nghĩa trang này, ông đề nghị lấy mẫu đối với phần mộ trên. Kết quả giám định ADN đã xác nhận linh cảm của người cựu chiến binh: Phần mộ mang tên "Lê Văn Cội" chính là liệt sĩ Lê Đồng Cội.
Một cái tên được trả lại. Một quê hương được xác nhận. Sau 53 năm kiếm tìm, gia đình liệt sĩ Lê Đồng Cội cuối cùng cũng đón người thân trở về trong vòng tay quê hương.
Ngày giỗ năm nay không còn là mâm cơm cúng vọng trước di ảnh. Người lính rời quê ở tuổi 18, ngã xuống khi mới 21, nay đã yên nghỉ nơi quê nhà. Có lẽ, đó là cuộc hành quân dài nhất của một người lính - cuộc hành quân trở về sau hơn nửa thế kỷ.
Những cuộc tìm kiếm chưa có điểm dừng
Gia đình liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, quê xã Hợp Tiến (Thanh Hóa), cũng vừa xác định được nơi yên nghỉ của người thân sau 54 năm. Trong niềm vui đoàn tụ vẫn còn xen lẫn nỗi day dứt khi cha mẹ liệt sĩ đều đã qua đời khi chưa kịp biết con trai mình nằm ở đâu.
Ông Nguyễn Trọng Bảy, em trai liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, xúc động chia sẻ: "Gia đình biết ơn những người đã âm thầm làm nên điều kỳ diệu này, để anh tôi và nhiều liệt sĩ khác không còn phải nằm lại trong những ngôi mộ chưa biết tên".
Tại những bản làng vùng biên xứ Thanh, vẫn còn không ít gia đình đồng bào mòn mỏi chờ tin người thân đã ngã xuống. Đầu tháng 7, Tổ công tác lưu động của Công an tỉnh vượt đường núi vào bản Phe, xã biên giới Tam Thanh thu nhận mẫu ADN của cụ Lữ Thị Thọ (101 tuổi), chị gái liệt sĩ Lữ Văn Nhuôn. Gần trọn cuộc đời, điều cụ mong mỏi nhất, vẫn là biết nơi em trai yên nghỉ để gia đình có thể đón anh trở về.
Đằng sau những cuộc đoàn tụ ấy là sự phối hợp bền bỉ của lực lượng công an, quân đội và các cơ quan chuyên môn trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay, đều góp thêm một cơ hội để một gia đình khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài hàng chục năm.
Đến nay, Thanh Hóa đã hoàn thành thu nhận 37.808 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, đồng thời lấy mẫu tại 463 phần mộ ở 9 nghĩa trang liệt sĩ.
Từ nguồn dữ liệu này, 10 gia đình liệt sĩ đã xác định được danh tính người thân sau nhiều thập kỷ mong ngóng.
Vẫn còn đau đáu trăn trở khi toàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn hơn 2.900 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Thời gian càng lùi xa, việc tìm lại tên cho các anh càng nhiều khó khăn.
Nhưng những người làm công tác quy tập, giám định ADN vẫn kiên trì với một niềm tin giản dị: Không để người lính nào còn nằm lại trong những ngôi mộ chưa xác định được thân nhân.
Mỗi giọt máu được trao đi hôm nay không chỉ mang giá trị khoa học; Đó còn là nhịp cầu nối ký ức với hiện tại, nối những cuộc chia ly của chiến tranh với những cuộc đoàn tụ trong hòa bình, để những người đã ngã xuống được gọi đúng tên, trở về với quê hương và yên nghỉ trong lòng đất mẹ.
