Những người trẻ nghẹn lòng khi lần đầu lấy mẫu ADN từ hài cốt liệt sĩ
Gia Lai từng là chiến trường ác liệt. Hòa bình đã lập lại, nhưng trong các nghĩa trang liệt sĩ của tỉnh vẫn còn hàng nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính.
Phía sau mỗi ngôi mộ chưa có tên là một gia đình vẫn mỏi mòn chờ đợi. Có những người mẹ đã đi hết cuộc đời mà chưa một lần được gọi đúng tên con trước phần mộ. Có những người em, người cháu nay tóc đã bạc vẫn đau đáu mong biết người thân mình đang nằm lại nơi đâu.
Bởi vậy, công việc lấy mẫu sinh phẩm ADN từ hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là một nhiệm vụ chuyên môn. Đó là hành trình tìm lại tên cho những người đã ngã xuống, nối lại sợi dây tưởng chừng đã đứt đoạn giữa liệt sĩ với gia đình và quê hương.
Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, bên cạnh những cán bộ đã có kinh nghiệm tìm kiếm, quy tập và lấy mẫu sinh phẩm, nhiều người lần đầu tiên thực hiện công việc đặc biệt này. Họ đến với nhiệm vụ bằng sự bỡ ngỡ, lo lắng, thậm chí có chút sợ hãi. Nhưng khi đứng trước những phần mộ liệt sĩ, tất cả cảm xúc ấy dần nhường chỗ cho lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm.
Run trong lần đầu chạm vào hài cốt liệt sĩ
Từ sáng sớm, khi những giọt sương còn đọng trên ngọn cỏ, các tổ công tác của quân đội, ngành y tế và chính quyền địa phương đã có mặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ.
Không gian nghĩa trang yên tĩnh. Những hàng bia mộ nối dài trong làn sương mỏng. Các thành viên nhanh chóng vào vị trí, phối hợp thực hiện từng công đoạn: mở phần mộ, bóc tách hài cốt, lựa chọn mẫu sinh phẩm, ghi chép, số hóa thông tin và hoàn nguyên phần mộ.
Mọi thao tác đều được thực hiện chậm rãi, cẩn trọng. Không ai nói lớn. Giữa những người làm nhiệm vụ dường như tồn tại một sự thấu hiểu không cần thành lời.
Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ có hơn 1.500 phần mộ chưa xác định được danh tính, là nơi có khối lượng công việc lớn nhất tỉnh Gia Lai. Thời gian khiến nhiều phần hài cốt không còn nguyên vẹn. Có những mẩu xương rất nhỏ, nằm lẫn trong đất. Việc lựa chọn mẫu vì thế đòi hỏi sự tập trung và chính xác cao.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hà, công tác tại Trung tâm Y tế xã Đức Cơ, là một trong những người lần đầu tham gia lấy mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ.
Chị kể, khi nhận nhiệm vụ, cảm giác đầu tiên là hồi hộp và lo lắng.
“Lần đầu tiên thực hiện công việc này, tôi rất run, cũng có cảm giác hơi sợ. Nhưng khi trực tiếp tiếp xúc với hài cốt, nghĩ đến sự hy sinh to lớn của các chú, các bác, tôi dần vượt qua được”, bác sĩ Hà chia sẻ.
Nỗi sợ ban đầu nhanh chóng được thay bằng một suy nghĩ khác: mỗi mẫu sinh phẩm được lấy thành công có thể giúp một liệt sĩ tìm lại được tên mình.
“Đóng góp của tôi rất nhỏ, nhưng nếu mẫu ADN cho kết quả, các chú, các bác có thể được trở về đúng với gia đình. Nghĩ như vậy, tôi tự nhắc mình phải thật bình tĩnh và cẩn thận”, chị Hà xúc động nói.
Với những người làm nhiệm vụ, mỗi phần hài cốt được nâng lên không chỉ là một mẫu vật phục vụ giám định. Đó là một con người đã từng sống, từng có gia đình, có quê hương và có những ước mơ còn dang dở.
Mong các bác sớm được trở về
Tại các nghĩa trang liệt sĩ ở khu vực phía Đông tỉnh Gia Lai, công tác lấy mẫu sinh phẩm ADN cũng được triển khai khẩn trương.
Điều dưỡng Nguyễn Trái Đắng, công tác tại Trung tâm Y tế phường Quy Nhơn, tham gia tổ lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Thắng, xã Phù Mỹ Đông. Dù đã quen với môi trường y tế, anh vẫn không tránh khỏi hồi hộp trong lần đầu làm nhiệm vụ tại nghĩa trang.
Sau nhiều thập kỷ, phần lớn hài cốt đã phân hủy mạnh. Có trường hợp, dấu tích thân thể liệt sĩ gần như hòa vào đất. Việc lựa chọn mẫu phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chuyên môn nhằm nâng cao khả năng tách chiết ADN thành công.
“Chỉ mong lấy được mẫu đạt chất lượng và có kết quả. Khi xác định được danh tính liệt sĩ, gia đình sẽ bớt đi nỗi chờ đợi. Với chúng tôi, đó cũng là niềm vui và là cách thể hiện lòng biết ơn với những người đã hy sinh để đất nước có hòa bình hôm nay”, điều dưỡng Đắng nói.
Không chỉ lực lượng y tế, nhiều chiến sĩ dân quân địa phương cũng lần đầu tham gia công việc này.
Anh Đặng Hoàng Bửu, Tiểu đội trưởng Dân quân thường trực xã Bình Hiệp, cho biết chưa bao giờ anh thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt đến vậy.
Dưới thời tiết nắng nóng, các lực lượng vẫn kiên trì làm việc. Khi từng phần hài cốt được đưa lên, nhiều người không giấu được xúc động.
“Có những mẩu xương đã không còn nguyên vẹn. Nhìn thấy như vậy, anh em ai cũng nghẹn lòng. Nhưng càng xúc động, mọi người càng nhắc nhau phải cố gắng tìm kỹ, thu thập được nhiều mẫu và di vật nhất có thể để phục vụ việc xác định danh tính”, anh Bửu tâm sự.
Mong muốn giản dị nhất của những người làm nhiệm vụ là các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình, dù sự trở về ấy đã muộn hàng chục năm.
Với anh Ngô Đại Phát, dân quân xã Bình Hiệp, đây còn là dịp để thế hệ sinh ra trong hòa bình thể hiện lòng tri ân bằng việc làm cụ thể.
“Chúng tôi cảm thấy rất vinh dự và tự hào. Thế hệ trẻ hôm nay được sống trong hòa bình là nhờ sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Vì vậy, ai cũng quyết tâm làm hết sức mình, bảo đảm công việc nhanh nhưng phải chính xác và chu toàn”, anh Phát bày tỏ.
Mỗi mẫu ADN là một tia hy vọng
Đại tá Phạm Văn Đạt, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, cho rằng mỗi mẫu ADN được lấy hôm nay là thêm một tia hy vọng cho những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.
Mỗi danh tính được xác định không chỉ trả lại tên cho một liệt sĩ, mà còn giúp một người con của đất nước được trở về với gia đình, dòng họ và quê hương.
Theo Đại tá Đạt, đây là nhiệm vụ mới, đặc thù, khó khăn và chưa từng có tiền lệ. Yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành tiến độ mà còn phải bảo đảm độ chính xác cao nhất.
“Cán bộ, chiến sĩ và nhân viên trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đều phát huy tinh thần trách nhiệm rất cao. Các đơn vị cũng thường xuyên thăm hỏi, động viên để kịp thời khích lệ lực lượng làm nhiệm vụ tại các nghĩa trang”, Đại tá Đạt cho biết.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng những mất mát vẫn còn hiện hữu. Hành trình tìm lại tên cho các liệt sĩ vì thế không chỉ là trách nhiệm, mà còn là một mệnh lệnh từ trái tim.
Giữa những nghĩa trang lặng gió, những người lần đầu làm công việc đặc biệt vẫn âm thầm thực hiện từng thao tác. Mỗi mẫu sinh phẩm được nâng niu, mỗi dòng thông tin được ghi lại, mỗi phần mộ được hoàn nguyên đều chứa đựng sự thành kính.
Họ chưa từng biết những người đang nằm dưới các phần mộ. Nhưng bằng công việc của mình, họ đang góp phần thực hiện một lời hứa của thế hệ hôm nay với những người đã ngã xuống: không để sự hy sinh nào bị lãng quên, không để những liệt sĩ mãi nằm lại dưới những tấm bia chưa có tên.
