Với lợi thế thiên nhiên tươi đẹp, đồng bào Lô Lô ở xóm Khuổi Khuôn, xã Hưng Đạo đã phát triển du lịch cộng đồng để thoát nghèo bền vững.Lô Lô là một trong những dân tộc có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025, sinh sống tập trung tại Cao Bằng và Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang). Tại Cao Bằng, theo Nghị quyết số 62/NQ-HĐND ngày 10/10/2025 của HDDND tỉnh, đồng bào Lô Lô sinh sống tập trung tại 9 xóm thuộc 4 xã, với 563 hộ.
Mặc dù đã được tỉnh quan tâm triển khai các chương trình, dự án đầu tư, hỗ trợ nhưng hiện đời sống của đồng bào Lô Lô vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là giảm nghèo chưa đồng đều, tỷ lệ nghèo còn cao và có xu hướng tăng, thiếu hụt cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế. Vì vậy, việc tập trung giải quyết những khó khăn cấp bách không chỉ là nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, mà còn là trách nhiệm chính trị, thể hiện sự quan tâm, chăm lo của tỉnh đối với đồng bào.
Kết quả giảm nghèo chưa đồng đều
Xóm Khuổi Khon (xã Bảo Lạc) có 101 hộ, trong đó có 61 hộ dân tộc Lô Lô. Với lợi thế cảnh quan tươi đẹp, cơ sở hạ tầng được đầu tư, đồng bào Lô Lô ở Khuổi Khon đã khai thác bản sắc văn hóa truyền thống để phát triển du lịch công đồng.
Mô hình sinh kế phù hợp đã góp phần tăng thu nhập, giảm nghèo nhanh, bền vững cho người dân của xóm, nhất là đồng bào Lô Lô. Nếu như 5 năm trước, tỷ lệ hộ nghèo ở Khuổi Khon chiếm hơn 50% thì hiện toàn xóm chỉ còn 10 hộ nghèo, theo chuẩn nghèo đa chiều.
Lợi thế trong giảm nghèo của đồng bào Lô Lô ở xóm Khuổi Khon tiếp tục được khai thác trong thời gian tới, với các dự án sẽ được triển khai từ vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719).
Tại Nghị quyết số 19/NQ-HĐND ngày 12/9/2025, HĐND tỉnh Cao Bằng đã phê duyệt 6 tỷ đồng để đầu tư đường bê tông xóm Khuổi Khon (2,8 tỷ đồng) và đường bê tông xóm Khuổi Khon - Kha Lắm (3,2 tỷ đồng); đồng thời phê duyệt đầu tư hạng mục bãi xe tại điểm du lịch cộng đồng xóm Khuổi Khon, với kinh phí 2 tỷ đồng.
Khuổi Khon có thể xem là một điểm sáng về giảm nghèo bền vững của đồng bào dân tộc Lô Lô ở Cao Bằng. Tuy nhiên, với 8 xóm thuộc 3 xã: Bảo Lạc, Cốc Pàng và Cô Ba, hành trình giảm nghèo của các hộ Lô Lô còn nhiều chông gai. Đây đều là những địa bàn có điều kiện địa hình chia cắt, giao thông không thuận lợi, tỷ lệ nghèo còn rất cao.
Chỉ riêng tại xã Cốc Pàng, xã có 26 xóm, với 1.971 hộ thì có 4 xóm chủ yếu dân cư là đồng bào Lô Lô, với 249 hộ. Tính đến tháng 10/2025, đường giao thông trong xã mới có 25% được cứng hóa, còn lại vẫn là đường đất; theo chuẩn nghèo đa chiều, toàn xã còn 965 hộ nghèo, 231 hộ cận nghèo, chiếm 61,8% tổng số hộ.
Tính chung cả tỉnh, tỷ lệ nghèo trong đồng bào dân tộc Lô Lô ở Cao Bằng lên tới 60,2%, theo kết quả điều tra thông tin kinh tế-xã hội của 53 DTTS lần thứ III, được Bộ Dân tộc và Tôn giáo công bố tháng 7/2025. Trong khi đó, ở tỉnh Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang) có 399 hộ, tỷ lệ nghèo của dân tộc Lô Lô chỉ còn 18,5%.
Đáng chú ý, tỷ lệ nghèo của đồng bào dân tộc Lô Lô ở Cao Bằng tăng khi áp dụng chuẩn nghèo mới. Năm 2019, theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, tỷ lệ nghèo của dân tộc Lô Lô ở Cao Bằng là 55,6%.
Chờ “cú hích” mới để thoát nghèo bền vững
Từ xóm Khuổi Khon của xã Hưng Đạo nhìn sang các xóm: Ngàm Lồm (xã Cô Ba); Khau Trang, Cốc Xả, Nà Van (xã Bảo Lạc); Cà Pèn A, Cà Pèn B, Cà Đổng, Cà Mèng (xã Cốc Pàng) có thể thấy khá rõ “độ vênh” trong phát triển kinh tế-xã hội giữa các địa bàn có đồng bào dân tộc Lô Lô sinh sống ở tỉnh Cao Bằng.
Sự chênh lệch này càng rõ hơn khi nhìn sang bản Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Bản có 99 hộ dân tộc Lô Lô sinh sống tập trung, dự kiến đến hết năm 2025 chỉ còn 2 hộ nghèo, thu nhập bình quân đầu người đạt trên 46 triệu đồng.
Cũng cần thấy rằng, Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang có nét tương đồng với xóm Khuổi Khon của xã Hưng Đạo, tỉnh Cao Bằng. Sở hữu cảnh quan thiên nhiên và giao thông thuận lợi, đồng bào Lô Lô ở hai địa bàn này có điều kiện phát huy bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo, phát triển du lịch cộng đồng.
Cơ sở hạ tầng ở xóm Khuổi Khuôn, xã bảo Lạc được đầu tư đồng bộ.Còn ở các xóm thuộc xã Bảo Lạc, Cô Ba, Cốc Pàng, bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Lô Lô khó có điều kiện để trở thành sản phẩm du lịch, tăng thu nhập khi mà điều kiện tự nhiên không thuận lợi, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nhất là hạ tầng giao thông.
Cốc Xả là một trong những xóm khó khăn nhất của xã Bảo Lạc. Xóm có 90 hộ dân tộc Lô Lô. Tại thời điểm rà soát để xác định Lô Lô là dân tộc có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ hộ nghèo ở Cốc Xả lên tới 86,9%, theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều.
Từ năm 2022 đến nay, từ vốn Chương trình MTQG 1719, Cốc Xả đã được đầu tư một số công trình hạ tầng thiết yếu; trong đó có tuyến đường bê tông nội xóm với kinh phí hơn 936 triệu đồng, công trình nước sinh hoạt tập trung hơn 1,3 tỷ đồng. Ngoài ra, người dân Cốc Xả cũng đã được hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế.
Cũng như Cốc Xả, các địa bàn có đồng bào dân tộc Lô Lô trên địa bàn tỉnh đã được đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu. Về tạo sinh kế, từ nhiều chương trình, dự án, tỉnh Cao Bằng đã hỗ trợ cây con giống phù hợp với thổ nhưỡng, tập quán canh tác của đồng bào Lô Lô. Trong đó, thực hiện Quyết định số 2986/QĐ-TTg, đã hỗ trợ 1.030.411 cây hồi, quế, sở; 354 con bò cái sinh sản; hỗ trợ 169 hộ làm chuồng chăn nuôi;…
Xã Cốc Pàng, nơi có 4 xóm đồng bào dân tộc Lô Lô, có điều kiện tự nhiên không thuận lợi, cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nhất là hạ tầng giao thông.Theo ông Bế Đăng Khoa, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng, đây đều là những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, thời gian khai thác dài, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cũng như tập quán canh tác của đồng bào Lô Lô ở Cốc Pàng. Việc trồng cây lâu năm giúp bà con có nguồn thu ổn định, bền vững hơn, đồng thời góp phần giữ đất, giữ rừng và cải thiện sinh kế lâu dài.
Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng cũng phải thấy rằng, tỷ lệ nghèo của đồng bào Lô Lô ở Cao Bằng lên tới 60,2% là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Tỷ lệ này không chỉ phản ánh sự khắc nghiệt của địa hình hay sự thiếu hụt về hạ tầng, mà còn cho thấy những giới hạn trong cách tiếp cận giảm nghèo thời gian qua. Khi nguồn lực còn dàn trải, sinh kế chưa gắn với thị trường, hạ tầng thiếu đồng bộ, thì khoảng cách phát triển giữa các xóm càng bị kéo giãn.
Trong bối cảnh chuẩn nghèo ngày càng nâng cao, giảm nghèo cho đồng bào Lô Lô không còn là nhiệm vụ mang tính “trợ giúp”, mà là mệnh lệnh chính trị để bảo đảm công bằng phát triển, gìn giữ khối đại đoàn kết và củng cố niềm tin của đồng bào. Mọi sự chậm trễ đều đồng nghĩa bỏ lỡ cơ hội bứt phá cho một trong những dân tộc có khó khăn đặc thù.
