NSƯT Hà Phạm Thăng Long: Từ bản Mường đến sân khấu Opera
Sinh ra và lớn lên bên dòng sông Bứa, Thanh Sơn, Phú Thọ, cô gái Mường Hà Phạm Thăng Long mang theo niềm đam mê trên hành trình theo đuổi dòng nhạc Opera. Từ những vai diễn đòi hỏi kỹ thuật và nội lực đến công việc giảng dạy âm nhạc hiện nay, chị vẫn đang âm thầm "gieo mầm" cho nghệ thuật bằng những cách khác nhau.
Chúng tôi gặp Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT), Thạc sĩ Hà Phạm Thăng Long vào một buổi sáng mùa Thu tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, nơi chị đang giảng dạy.
Người phụ nữ có dáng vẻ mảnh mai, dịu dàng mà sở hữu giọng hát đầy nội lực, mang đến nguồn năng lượng mạnh mẽ khi cất giọng. Sự mềm mại trong dáng hình và sức mạnh của tiếng hát tạo nên nét cuốn hút riêng của nữ nghệ sĩ người Mường.
Trong câu chuyện về nghề, NSƯT Hà Phạm Thăng Long nhắc nhiều đến gia đình, quê hương và những người thầy đã dìu dắt mình. Đó là những điểm tựa giúp chị đi từ vùng quê miền núi đến sân khấu opera, lĩnh vực nghệ thuật đòi hỏi quá trình học tập và khổ luyện lâu dài.
Từ bản Mường đến sân khấu Opera
NSƯT Hà Phạm Thăng Long sớm được nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc từ gia đình. Cha chị vốn là giáo viên dạy văn nhưng vì đam mê nghệ thuật, ông quyết định ra Hà Nội dự thi và theo học âm nhạc khi mẹ chị đang mang thai. Cái tên Thăng Long gắn với dấu mốc ấy, như một dấu ấn của Hà Nội và lựa chọn nghệ thuật của người cha.
Sau này, ông trở thành giáo viên âm nhạc, cũng là người thầy đầu tiên khơi dậy tình yêu âm nhạc ở con gái. NSƯT Hà Phạm Thăng Long chia sẻ, ở mỗi giai đoạn, chị đều gặp được người thầy nâng đỡ, giúp tích lũy kiến thức, hoàn thiện kỹ thuật và trưởng thành trong nghề.
Chị kể tuổi thơ từng phải băng qua sông Bứa, leo núi Vân hái măng, lấy củi, mang chuối về nuôi lợn hoặc tìm những thứ có thể cải thiện bữa ăn. Ngay cả những ngày mưa lũ, nước sông cuộn lên dữ dội, chị vẫn tìm cách vượt qua.
Nhìn lại quãng đời ấy, nữ nghệ sĩ cho rằng sức khỏe đặc biệt quan trọng với người theo đuổi Opera. Những năm tháng lao động từ nhỏ có thể đã góp phần rèn luyện thể lực, giúp chị có sức bền để đáp ứng yêu cầu khắt khe về hơi thở, kỹ thuật thanh nhạc và những trường đoạn dài.
Với NSƯT Hà Phạm Thăng Long, năng khiếu chỉ là điểm khởi đầu. Ngay cả khi làm việc tại nhà hát chuyên nghiệp, chị vẫn tiếp tục học tập để bổ sung kiến thức và hoàn thiện kỹ năng nghề.
Năm 2004, chị trở thành nữ ca sĩ Việt Nam đầu tiên chính thức tham dự cuộc thi Paul Robeson Vocal Competition lần thứ 11 tại Mỹ. Đây là dấu mốc đáng nhớ trong hành trình nghệ thuật của nữ ca sĩ sinh năm 1975.
NSƯT Hà Phạm Thăng Long đảm nhận nhiều vai diễn Opera tại Việt Nam, biểu diễn cùng các nghệ sĩ quốc tế và Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam. Một dấu ấn nổi bật là vai chính trong vở Cô Sao của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, phiên bản dàn dựng năm 2012.
Nốt B5 (Si5) trong tác phẩm gây ấn tượng bởi độ vang và sức mạnh của giọng hát. Đoạn ghi hình màn trình diễn vẫn được chia sẻ trên mạng xã hội những năm gần đây và được nhiều khán giả tìm nghe.
Năm 2016, chị được trao danh hiệu NSƯT, ghi nhận những đóng góp trong hoạt động nghệ thuật. Phía sau dấu mốc ấy là quá trình lao động bền bỉ, với những khoảng lặng ít được công chúng biết đến.
“Theo đuổi Opera là chấp nhận một con đường dài, nơi năng khiếu phải được bồi đắp bằng nhiều năm học tập và khổ luyện. Người hát cần làm chủ kỹ thuật thanh nhạc, ngôn ngữ của tác phẩm, khả năng diễn xuất và sức bền để đi trọn vai diễn. Công sức tích lũy qua nhiều năm vì thế không dễ chuyển thành thu nhập ổn định hay sự ghi nhận rộng rãi. Để gắn bó lâu dài, nghệ sĩ cần cả niềm đam mê lẫn bản lĩnh trước những khoảng lặng của nghề”, chị tâm sự.
Tiếp nối tiếng hát từ giảng đường
Sau nhiều năm biểu diễn, NSƯT Hà Phạm Thăng Long dành phần lớn thời gian giảng dạy tại Khoa Thanh nhạc, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Những kinh nghiệm trên sân khấu được chị đưa vào từng giờ lên lớp, từ cách lấy hơi, xử lý câu nhạc đến rèn luyện kỹ thuật và thái độ nghiêm túc với nghề.
Đầu tháng 10/2026, khi ca sĩ trẻ Đặng Ngọc Anh ra mắt Album Gửi mùa thu ở lại và MV Sau những ngày yêu xa, NSƯT Hà Phạm Thăng Long góp mặt với vai trò người thầy phía sau dự án. Chị hỗ trợ học trò xây dựng nền tảng kỹ thuật thanh nhạc và xử lý những tác phẩm khó.
Từ người từng đảm nhận những vai diễn lớn, NSƯT Hà Phạm Thăng Long nay tiếp tục đồng hành cùng các giọng hát trẻ. Công việc giảng dạy đòi hỏi sự kiên nhẫn, khả năng nhận ra điểm mạnh, hạn chế của mỗi học trò để giúp họ làm chủ kỹ thuật và phát triển khả năng biểu đạt.
“Tôi cho rằng việc theo đuổi opera là quá trình lao động nghiêm túc. Tài năng cần được rèn luyện; thể lực tốt cần đi cùng kỷ luật; cảm xúc cần có kỹ thuật để không phụ thuộc vào một khoảnh khắc thuận lợi.”, chị chia sẻ.
Quan niệm ấy thể hiện trong cách NSƯT Hà Phạm Thăng Long sống và làm nghề. Chị ít chia sẻ trên mạng xã hội, không thường xuyên nhắc về những dấu mốc của bản thân. Với chị, giá trị của người nghệ sĩ cần được nhận ra qua tác phẩm và những đóng góp cụ thể.
“Hữu xạ tự nhiên hương, tôi vẫn cảm thấy điều này đúng ở bất kỳ thời đại nào. Với tôi, âm nhạc là sự lao động nghiêm túc chứ không phải những hào nhoáng mang tính ‘thời vụ’”, nữ nghệ sĩ bày tỏ.
Từ bản Mường đến sân khấu opera rồi trở lại với giảng đường, NSƯT Hà Phạm Thăng Long tiếp tục đóng góp cho âm nhạc bằng những cách khác nhau. Nếu các vai diễn cho thấy nội lực của giọng hát, công việc giảng dạy lại mở ra hành trình trao truyền kinh nghiệm, đồng hành cùng những giọng ca trẻ trên con đường trưởng thành.
