Người giữ lửa

Nữ nghệ sĩ mở đường đưa tiếng trống dân tộc vào giảng đường đại học

Việt Hà • 19/11/2026 06:03

Từ cô bé yêu ca hát ở Lào Cai, nghệ sĩ Trương Thị Thu Hà đã dành nhiều năm theo đuổi tiếng trống, góp phần xây dựng chương trình đào tạo Gõ dân tộc bậc đại học đầu tiên tại Việt Nam, mở thêm cơ hội để thế hệ trẻ tiếp nối và phát huy di sản âm nhạc truyền thống.

Nghệ sĩ Trương Thị Thu Hà biểu diễn bộ gõ dân tộc tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026

Cô bé yêu ca hát thành nghệ sĩ độc tấu trống

Tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026, nghệ sĩ Trương Thị Thu Hà (Solo Trống - Thu Hà) gây ấn tượng với hai tác phẩm do chính mình sáng tác, là Tiếng Trống Khải Hoàn và Thanh Âm Trống Việt. Chị giành giải Nhì nội dung độc tấu bộ gõ dân tộc. Đặc biệt, Tiếng Trống Khải Hoàn được Hội Nhạc sĩ Việt Nam trao giải Xuất sắc.

Hai tác phẩm thể hiện hướng đi nghệ thuật mà nữ nghệ sĩ kiên trì theo đuổi: Đưa tiếng trống vượt khỏi vai trò giữ nhịp quen thuộc, trở thành nhạc cụ độc tấu có khả năng dẫn dắt cảm xúc và kể những câu chuyện âm nhạc.

Nếu Thanh Âm Trống Việt khai thác những ngón gõ trong thi nhịp Chèo, kết hợp kỹ thuật diễn tấu trống Tuồng thì Tiếng Trống Khải Hoàn phát triển từ nghệ thuật trống nghi lễ truyền thống, với cấu trúc phức điệu và sự đối thoại giữa bè độc tấu cùng các nhạc cụ bộ gõ khác.

Ít ai biết, cơ duyên đưa chị đến với tiếng trống bắt đầu từ một lớp năng khiếu âm nhạc ở Lào Cai.

Sinh ra trong gia đình không có ai hoạt động nghệ thuật, bố là bộ đội, mẹ công tác tại văn phòng ủy ban, Thu Hà sớm bộc lộ niềm yêu thích ca hát. Năm 11 tuổi, chị tham gia kỳ tuyển sinh năng khiếu nghệ thuật của tỉnh và trúng tuyển.

Sau khoảng một năm rưỡi học tập tại địa phương, chị thi vào Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Tại đây, NSƯT Nguyễn Hồng Thái phát hiện năng khiếu và định hướng chị theo học chuyên ngành trống. Lời khuyên của thầy đã mở ra một ngã rẽ bất ngờ với cô bé vốn chỉ nghĩ mình sẽ theo đuổi ca hát.

Năm 13 tuổi, Thu Hà bắt đầu học trung cấp chuyên ngành trống. Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp, do chưa có chương trình đào tạo Gõ dân tộc ở bậc đại học, chị phải chuyển sang học chuyên ngành Tam thập lục.

Dù vậy, tình yêu với tiếng trống chưa bao giờ nguôi. Sau khi tốt nghiệp, chị được nhà trường giữ lại giảng dạy chuyên ngành trống ở hệ trung cấp, bắt đầu hành trình vừa truyền nghề, vừa nghiên cứu để tìm hướng phát triển cho bộ gõ dân tộc.

Nghệ sĩ Solo Trống - Thu Hà mong muốn tiếp tục truyền tình yêu âm nhạc truyền thống và khơi mở khả năng sáng tạo cho thế hệ nghệ sĩ trẻ. Ảnh: NVCC
Nghệ sĩ Solo Trống - Thu Hà mong muốn tiếp tục truyền tình yêu âm nhạc truyền thống và khơi mở khả năng sáng tạo cho thế hệ nghệ sĩ trẻ. Ảnh: NVCC

14 năm bền bỉ mở đường cho chuyên ngành Gõ dân tộc

Những ngày đầu đứng lớp, Thu Hà đối diện không ít khó khăn. Chị còn trẻ, lại là nữ nghệ sĩ theo đuổi nhạc cụ thường được xem là dành cho nam giới. Lớp chuyên ngành chính khi ấy chỉ có một học sinh, cùng hai em theo học chuyên ngành phụ.

Điều khiến chị trăn trở nhất không phải số lượng học trò ít ỏi mà là con đường học tập của các em còn nhiều hạn chế.

Khi chuyên ngành trống chỉ được đào tạo đến bậc trung cấp, những học sinh muốn tiếp tục học đại học buộc phải chuyển sang nhạc cụ khác. Từng trải qua hoàn cảnh ấy, Thu Hà hiểu rõ những thiệt thòi mà người học phải đối diện.

Không muốn học trò tiếp tục đi theo con đường dang dở đó, chị bắt tay nghiên cứu, xây dựng nội dung giảng dạy và hệ thống tài liệu chuyên môn.

Thu Hà tìm đến các nghệ nhân để ghi âm, ghi chép bài bản, kỹ thuật diễn tấu trống truyền thống. Song song, chị nghiên cứu kỹ thuật bộ gõ phương Tây, sáng tác tác phẩm mới và biên soạn bài tập phục vụ đào tạo.

Sau 14 năm kiên trì giảng dạy, nghiên cứu và sáng tác, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của Thu Hà.

Với sự quan tâm, chỉ đạo và hỗ trợ của lãnh đạo Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cùng Ban Chủ nhiệm Khoa Âm nhạc Truyền thống, chị đã góp phần xây dựng, mở thành công chương trình đào tạo chuyên ngành Gõ dân tộc bậc đại học đầu tiên tại Việt Nam.

Không dừng lại ở giảng đường, Thu Hà còn chủ động tạo môi trường thực hành cho học trò. Năm 2012, chị thành lập Nhóm Trống Đồng với năm thành viên đầu tiên, đều là học sinh của mình.

Mong muốn ban đầu rất giản dị: Giúp các em có thêm cơ hội tập luyện, biểu diễn và tích lũy kinh nghiệm sân khấu.

Từ năm thành viên, đến nay Nhóm Trống Đồng phát triển lên gần 20 người, tham gia nhiều chương trình nghệ thuật, lễ hội văn hóa, sự kiện lớn trong nước và một số hoạt động quốc tế.

Nghệ sĩ Solo Trống - Thu Hà thể hiện nhiều sắc thái biểu cảm của tiếng trống dân tộc. Ảnh: NVCC
Nghệ sĩ Solo Trống - Thu Hà thể hiện nhiều sắc thái biểu cảm của tiếng trống dân tộc. Ảnh: NVCC

Đưa tiếng trống Việt từ di sản đến sân khấu hiện đại

Trong quan niệm của Solo Trống - Thu Hà, tiếng trống không đơn thuần là nhạc cụ, mà còn lưu giữ ký ức văn hóa của người Việt.

Từ đình làng, lễ hội, nghi lễ tín ngưỡng đến sân khấu Chèo, Tuồng hay múa rối nước, mỗi loại trống đều mang một chức năng, kỹ thuật diễn tấu và sắc thái riêng.

Bởi vậy, bảo tồn bộ gõ dân tộc không chỉ là giữ lại nhạc cụ hay những bài bản cổ mà còn phải gìn giữ kỹ thuật, ngôn ngữ âm nhạc và tinh thần văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, theo chị, bảo tồn không có nghĩa là đóng khung nghệ thuật truyền thống trong những hình thức biểu diễn cũ. Người nghệ sĩ cần hiểu sâu bản sắc để tìm kiếm cách thể hiện mới mà không đánh mất giá trị cốt lõi.

Quan điểm ấy được Thu Hà thể hiện qua hoạt động sáng tác và biểu diễn. Chị chú trọng xây dựng những tác phẩm mới cho bộ gõ dân tộc, khai thác sự biến hóa của tiết tấu, âm sắc và khả năng biểu đạt cảm xúc.

Một trải nghiệm đáng nhớ là khi chị kết hợp tiếng trống dân tộc với dàn nhạc giao hưởng trong tác phẩm Sông Đakrông Mùa Xuân Về, biểu diễn tại Nhà hát Hồ Gươm.

Thu Hà cũng nhận thấy người trẻ không hề quay lưng với âm nhạc truyền thống. Khi được tiếp cận chương trình chất lượng, cách dàn dựng hấp dẫn và có cơ hội trải nghiệm trực tiếp, nhiều bạn trẻ bộc lộ sự tò mò, thích thú.

Chị mong muốn các cơ quan quản lý văn hóa, nhà trường, đơn vị nghệ thuật và cộng đồng cùng chung tay khuyến khích sáng tác, nghiên cứu, đào tạo nghệ sĩ trẻ; đồng thời tận dụng nền tảng số để quảng bá âm nhạc truyền thống đến công chúng trong nước và quốc tế.

Hạnh phúc lớn nhất là được làm nghề, đứng trên sân khấu và mang tiếng trống Việt Nam đến với khán giả trong nước, bạn bè quốc tế. Ảnh: NVCC
Hạnh phúc lớn nhất là được làm nghề, đứng trên sân khấu và mang tiếng trống Việt Nam đến với khán giả trong nước, bạn bè quốc tế. Ảnh: NVCC

Hiện Thu Hà vẫn kiên trì với ba hướng hoạt động chính: Giảng dạy, biểu diễn và sáng tác. Chị tiếp tục bổ sung tác phẩm, tài liệu chuyên môn, tạo điều kiện để học trò tham gia các cuộc thi, chương trình nghệ thuật lớn.

“Đừng xem truyền thống là những gì thuộc về quá khứ. Truyền thống chính là nền tảng để chúng ta bước tới tương lai”, nữ nghệ sĩ nhắn gửi.

    Nữ nghệ sĩ mở đường đưa tiếng trống dân tộc vào giảng đường đại học
    • Mặc định