Sản phẩm đá mỹ nghệ Ninh Vân "bước ra" thế giới
Từ những khối đá thô ráp, qua bàn tay tài hoa của người thợ, đá Ninh Vân, tỉnh Ninh Bình được thổi hồn thành những pho tượng, phù điêu, công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa Việt.
Qua nhiều thế hệ, nghề chạm khắc đá không chỉ tạo sinh kế cho hàng nghìn gia đình, mà còn góp phần đưa nghệ thuật điêu khắc đá Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.
Giữ nghề bằng đôi tay
Trong xưởng đá mỹ nghệ Lâm Tạo, tiếng máy cắt xen lẫn tiếng đục, tiếng búa. Những khối đá xanh dần hiện lên đường nét qua bàn tay người thợ.
Nghệ nhân Hoàng Hải, quê ở Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, đã có 15 năm gắn bó với Ninh Vân. Trước đây, vợ chồng ông chỉ buôn bán nhỏ, thu nhập bấp bênh. Từ khi về làng đá học nghề, cuộc sống gia đình dần ổn định, 3 người con được ăn học.
Ông Hải nhớ lại, những sản phẩm đầu tiên còn nhiều nét “ngập ngừng”. Khi ấy, cơm áo gạo tiền khiến mỗi nhát đục đều nặng trĩu. Nhưng càng gắn bó, ông càng say nghề.
Theo ông Hải, khó nhất không phải phá một khối đá lớn mà là tạo được thần thái cho từng pho tượng, đường nét cho mỗi phù điêu. Người thợ phải học nghề nhiều năm, rèn sự cẩn thận, kiên trì và tích lũy kinh nghiệm.
Ở Ninh Vân, nghề đá được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chị Nguyễn Thị Nga, 53 tuổi, theo nghề từ khi học xong THCS. Những năm đầu, mọi công đoạn đều làm thủ công. Vợ chồng chị từng dùng xe bò chở đá từ chân núi ra bờ sông, rồi chuyển xuống thuyền đưa đi nơi khác.
Khoảng 20 năm trở lại đây, máy móc được đưa vào hỗ trợ sản xuất, nghề đá phát triển mạnh, cuộc sống người dân cũng đổi thay. Nhờ thu nhập từ nghề, các con chị Nga được học đại học, có việc làm và cuộc sống ổn định.
Từ nghề truyền thống thành trụ cột kinh tế
Nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân có lịch sử lâu đời, gắn với vùng đất cố đô Hoa Lư. Từ những cơ sở nhỏ lẻ, nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm chế tác đá mỹ nghệ lớn của cả nước.
Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, trên địa bàn Ninh Vân có khoảng 800 cơ sở sản xuất đá mỹ nghệ, hơn 4.000 lao động trực tiếp. Thu nhập bình quân đạt khoảng 12 - 15 triệu đồng/người/tháng.
Nghề đá mang lại khoảng 600 tỷ đồng mỗi năm, chiếm hơn 80% tổng giá trị sản xuất của địa phương. Không chỉ tạo việc làm cho người dân sở tại, làng nghề còn thu hút lao động từ nhiều địa phương lân cận.
Các sản phẩm chủ lực gồm kiến trúc đá, tượng đá, phù điêu… hiện diện tại nhiều công trình nổi tiếng như Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ, Long Sàng tại cố đô Hoa Lư, tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Quảng Nam, 500 pho tượng La Hán chùa Bái Đính và nhiều công trình văn hóa, tâm linh khác.
Ông Lương Xuân Nghĩa - Trưởng Ban Quản lý làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, cho rằng, giá trị của làng nghề không chỉ nằm ở quy mô sản xuất, mà còn ở chất lượng nghệ thuật. Mỗi sản phẩm hoàn thiện là kết quả của kinh nghiệm, sự khéo léo và tâm huyết của người thợ.
Đưa nghệ thuật đá Việt Nam ra thế giới
Ngày 20/12/2019, Nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Từ những công trình trong nước, sản phẩm đá Ninh Vân từng bước vươn ra thị trường quốc tế, trong đó có Mỹ, Thụy Sỹ. Mỗi tác phẩm không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần giới thiệu nghệ thuật điêu khắc đá và văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế.
Ông Nguyễn Nam Giang - Phó Chủ tịch UBND phường Nam Hoa Lư, cho biết, địa phương đang định hướng bảo tồn, phát triển các làng nghề truyền thống gắn với du lịch. Đến năm 2030, sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư sẽ từng bước được chuyển vào các cụm công nghiệp, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường; khu dân cư sẽ được định hướng trở thành nơi trưng bày, giới thiệu sản phẩm làng nghề.
Từ những nhát đục còn “ngập ngừng” của người thợ trẻ đến những tác phẩm hiện diện ở nhiều công trình trong nước và vươn ra thị trường quốc tế, nghề đá Ninh Vân đã đi qua một hành trình dài được giữ gìn bằng đôi tay, kinh nghiệm và tình yêu nghề.
Với hàng nghìn người đang sống bằng nghề, những khối đá ở Ninh Vân hôm nay không chỉ mang giá trị kinh tế. Qua bàn tay người thợ, đá còn lưu giữ những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và sức sáng tạo của người Việt, tiếp tục làm nên dấu ấn riêng của vùng đất cố đô.
