Tâm đầu ý hợp

Miền đất vùng cao Sơn Tây là nơi cư trú lâu đời của đồng bào Ca Dong, một nhánh của dân tộc Xơ Ðăng. Trong những ngôi làng giữa vùng đất ngàn cau, tiếng chiêng, tiếng đàn và những làn điệu dân ca vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Tiêu biểu như ở làng Tà Dô, vợ chồng ông bà Ðinh Văn Ðía (74 tuổi) và Ðinh Thị Gim (69 tuổi) nhiều năm tâm huyết giữ gìn những giai điệu âm nhạc truyền thống.

Trong căn nhà sàn đơn sơ, ông Ðía lần lượt giới thiệu những nhạc cụ do chính tay mình chế tác. Với ông, mỗi cây đàn không đơn thuần là một loại nhạc cụ, mà còn gắn với ký ức về làng bản, lễ hội và những năm tháng tuổi trẻ.

Tình yêu âm nhạc dân gian đến với ông từ sớm. Khi mới 14 -15 tuổi, mỗi lần làng có lễ hội, ông lại theo cha đi nghe đàn, hát.

Những âm thanh quen thuộc ấy ngấm dần vào máu thịt, trở thành niềm say mê đi cùng ông cả trong những năm tháng chiến tranh.

Nhập ngũ rồi trở về quê sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, ông Ðía bắt tay vào chế tác các loại nhạc cụ truyền thống như đàn Brood, Brâu. Ông dành dụm tiền mua một bộ chiêng để cùng bà con chơi trong những dịp lễ hội.

“Hàng chục năm qua, tôi luôn coi việc chế tác và chơi nhạc cụ là niềm vui. Vào dịp lễ, Tết được biểu diễn cho bà con xem là vui lắm”, ông Ðía nói.

Khi trò chuyện, ông gọi vợ mình vào hát dân ca cho chúng tôi nghe. Ông chậm rãi nâng cây đàn Brood lên gảy, bà Gim cất tiếng hát. Tiếng đàn hòa cùng những làn điệu Ta Lêu, Ca Choi, Ra Nghế khiến không gian căn nhà sàn trở nên gần gũi, ấm áp.

Bà Gim không chế tác nhạc cụ nhưng biết chơi đàn Brood, đánh chiêng và hát dân ca. Hai vợ chồng mỗi người một cách, cùng góp sức gìn giữ vốn văn hóa mà mình được trao truyền từ thế hệ trước.

Ông Ðía kể, trước đây phần thân một số loại đàn thường được làm bằng vỏ quả bầu. Nay bầu không còn nhiều, ông phải tận dụng những vật dụng sinh hoạt để thay thế. Ðiều quan trọng nhất vẫn là giữ được âm thanh và cách chơi truyền thống.

Những năm gần đây, ông không chỉ tự làm nhạc cụ mà còn hướng dẫn con cháu cách chơi đàn, đánh chiêng.

Mỗi khi làng, xã có hoạt động văn hóa, lễ hội, ông đều nhiệt tình tham gia. Với ông bà, đó là cách để những thanh âm quen thuộc không bị lãng quên trong cuộc sống hiện đại.

Từ câu chuyện của đôi vợ chồng ở làng Tà Dô, câu chuyện bảo tồn văn hóa Ca Dong cũng hiện lên với nhiều điều đáng suy ngẫm.

Tâm nguyện được trao truyền văn hóa

Ở Sơn Tây, nhiều bộ chiêng và các loại nhạc cụ truyền thống như trống, Brood, Brâu, Tơ rưng, đàn nước vẫn được người dân lưu giữ, nhưng việc trao truyền cho thế hệ tiếp nối đang đặt ra không ít vấn đề.

Tại Sơn Tây Thượng, phong trào bảo tồn văn hóa dân gian được duy trì với 9 câu lạc bộ hoạt động. Các phiên chợ vùng cao tổ chức định kỳ cũng tạo thêm không gian để người dân thực hành, giới thiệu văn hóa và sản vật địa phương.

Tuy nhiên, nguồn lực dành cho hoạt động bảo tồn và truyền dạy vẫn còn hạn chế. Ông Ðinh Xuân Bình ở xã Sơn Tây Thượng cho biết, nghệ nhân phần lớn tuổi cao, đời sống còn khó khăn nên việc duy trì hoạt động văn hóa chưa thường xuyên.

Với vợ chồng ông Ðía, bà Gim, điều đáng lo không phải là những cây đàn, bộ chiêng thiếu nơi lưu giữ, mà là thiếu người kế tục.

Ông bà mong muốn địa phương và các ngành chức năng quan tâm, tạo điều kiện để nghệ nhân có thể truyền nghề, mở các hoạt động giới thiệu nhạc cụ, dân ca và văn hóa Ca Dong cho thế hệ trẻ.

Sự hỗ trợ không chỉ giúp những giá trị văn hóa được bảo tồn, mà còn tạo cơ hội để người dân trở thành chủ thể trong việc gìn giữ và phát huy di sản của cộng đồng để những người trẻ tiếp tục làm cho “ngọn lửa ấy” cháy sáng mãi với thời gian.

Đôi vợ chồng miệt mài giữ gìn 'báu vật' của người Ca Dong

Đánh thức sắc màu văn hóa Ca Dong

“Báu vật” của người Ca Dong trên đỉnh Long Sơn