Tăng cơ hội chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi vùng DTTS

Tầm nhìn chính sách cho y tế vùng khó

Trong các phiên thảo luận cuối năm 2025, Quốc hội dành sự quan tâm đặc biệt đến hệ thống chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh dân số Việt Nam già hóa nhanh. Các đại biểu thống nhất rằng, chăm sóc người cao tuổi cần được đặt ở vị trí chiến lược trong quá trình xây dựng các Chương trình mục tiêu quốc gia, nhất là tại vùng đồng bào DTTS và miền núi - nơi tình trạng già hóa sớm, nghèo đa chiều và thiếu hụt dịch vụ y tế diễn ra phổ biến.

Chính sách bảo hiểm y tế (BHYT) tiếp tục là điểm tựa quan trọng. Người nghèo và người DTTS tại vùng đặc biệt khó khăn được hỗ trợ 100% thẻ BHYT, giúp giảm áp lực tài chính cho người cao tuổi khi cần khám, chữa bệnh. 

Như tại Gia Lai, 100% người từ 75 tuổi trở lên ở xã Bàu Cạn đều đã có thẻ BHYT; tại Thái Nguyên, chiến dịch truyền thông và khám sàng lọc đã thu hút đông đảo người cao tuổi tham gia, cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe rất lớn.

Tuy vậy, nhiều nội dung vẫn chưa được luật hóa đầy đủ. Luật Người cao tuổi năm 2009 chưa làm rõ đặc thù già hóa sớm tại vùng DTTS, dẫn đến nhiều chính sách chưa thật sự sát với thực tiễn. Điều này thể hiện rõ ở các địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi, nơi tỷ lệ người cao tuổi sống tại các xã vùng sâu, vùng xa chiếm tới 75%, phần lớn làm nông nghiệp tự cung tự cấp và gần như không có tích lũy kinh tế.

Bên cạnh đó, hệ thống dưỡng lão công lập hiện mới có 46 cơ sở trong tổng số 425 cơ sở bảo trợ xã hội trên cả nước. Đại biểu Trần Thị Hiền, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, cần có cơ chế đột phá hơn để phát triển mô hình chăm sóc dài hạn, kết hợp y tế và dịch vụ xã hội theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.

Cũng tại nghị trường, nhiều đại biểu đề nghị, tăng đầu tư cho mục tiêu thích ứng với già hóa dân số. Hiện, nguồn lực cho dân số và phát triển trong các Chương trình mục tiêu quốc gia chỉ chiếm khoảng 8,9%. 

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ, cho rằng, mức này chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng dân số, nhất là việc đầu tư phát triển bệnh viện lão khoa và các cơ sở chăm sóc người cao tuổi tại các tỉnh miền núi.

Những yếu tố rào cản chăm sóc sức khỏe người cao tuổi

Tại nhiều tỉnh miền núi, người cao tuổi vùng DTTS vẫn gặp khó khăn lớn khi tiếp cận cơ sở y tế tuyến trên. Đường sá cách trở, thời tiết thất thường và chi phí đi lại cao khiến việc thăm khám bị trì hoãn. Ngay cả ở những tỉnh đã có đầu tư hạ tầng tốt như Lào Cai, người cao tuổi ở các xã vùng cao vẫn phải di chuyển hàng chục cây số mới đến được bệnh viện tỉnh.

Rào cản văn hóa và ngôn ngữ cũng là vấn đề đáng chú ý. Nhiều người còn duy trì thói quen điều trị theo kinh nghiệm dân gian, ngại tiếp xúc với y học hiện đại. Sự thiếu hụt cán bộ y tế biết tiếng dân tộc khiến việc tư vấn phòng bệnh không đạt hiệu quả mong muốn. Chiến dịch khám sàng lọc do Sở Y tế Thái Nguyên tổ chức trong Tháng hành động vì người cao tuổi năm 2025 cho thấy, khi công tác truyền thông được thực hiện phù hợp với văn hóa địa phương, người dân tham gia đông và chủ động hơn.

Thiếu nhân lực lão khoa tại tuyến cơ sở là điểm yếu kéo dài nhiều năm. Đây là tuyến gần người cao tuổi nhất nhưng đa phần trạm y tế xã chưa có cán bộ được đào tạo chuyên sâu. Trong khi đó, số người cần quản lý bệnh mạn tính ngày càng tăng. 

Gia Lai đã khám định kỳ cho hơn 222 nghìn người cao tuổi; Lào Cai đã quản lý hồ sơ sức khỏe cho hơn 72 nghìn người, tổ chức khám sàng lọc cho trên 31 nghìn người tại vùng DTTS. Tuy nhiên, nếu không có đội ngũ chuyên môn ổn định, chất lượng chăm sóc khó có thể nâng lên mức bền vững.

Xây dựng cơ chế chính sách đột phá

Những thách thức từ thực tiễn cho thấy cần một mô hình chăm sóc người cao tuổi phù hợp điều kiện vùng DTTS, vừa thống nhất theo khung chính sách quốc gia, vừa linh hoạt theo nhu cầu địa phương. Nhiều tỉnh đã có những bước đi chủ động.

Gia Lai ban hành kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, đặt mục tiêu đến năm 2035 toàn bộ bệnh viện tuyến tỉnh có khoa Lão khoa và tất cả người cao tuổi có hồ sơ theo dõi sức khỏe. 

Lào Cai phát triển mạnh mô hình câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, tổ chức hơn 155 buổi truyền thông và hàng chục nghìn lượt khám chữa bệnh cho người cao tuổi. Những kinh nghiệm này cho thấy, khi chính quyền, ngành y tế và cộng đồng phối hợp đồng bộ, chất lượng chăm sóc được cải thiện rõ rệt.

Để có bước tiến xa hơn, nhiều chuyên gia nhấn mạnh cần một gói hỗ trợ riêng cho người cao tuổi vùng DTTS. Gói này có thể tập trung vào tăng cường y tế lưu động, trang thiết bị cơ bản cho trạm y tế xã, tài liệu truyền thông bằng ngôn ngữ dân tộc và đào tạo nhân lực lâu dài ngay tại địa phương. Việc tuyển dụng người DTTS tham gia đội ngũ y tế cộng đồng sẽ giúp thu hẹp rào cản văn hóa và ngôn ngữ - yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả chăm sóc.

Ngoài ra, cần sớm hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân theo mục tiêu Quốc hội thảo luận tại kỳ họp cuối năm 2025. Khi có dữ liệu thống nhất, cơ sở y tế sẽ giám sát tốt hơn tình trạng bệnh mạn tính và hạn chế tình trạng điều trị gián đoạn ở vùng sâu vùng xa.

Một hướng tiếp cận khác là lồng ghép y học cổ truyền đã được kiểm chứng vào chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi. Với đặc thù văn hóa và thói quen điều trị của đồng bào, việc kết hợp y học hiện đại và cổ truyền sẽ tạo niềm tin, đồng thời giúp giảm áp lực lên các bệnh viện tuyến trên.

Bảo đảm sức khỏe cho người cao tuổi vùng DTTS không chỉ là câu chuyện của ngành Y tế mà còn liên quan đến ổn định xã hội, gìn giữ văn hóa và phát triển bền vững. Những nghị quyết, Chương trình mục tiêu quốc gia và thảo luận tại nghị trường đã thể hiện rõ quyết tâm chính trị của Nhà nước.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần sự chủ động và sáng tạo của các địa phương, đồng thời phải có cơ chế đặc thù để phù hợp với điều kiện địa lý và văn hóa của vùng DTTS. Khi người cao tuổi được chăm sóc đầy đủ và sống khỏe mạnh, đó cũng là nền tảng để cộng đồng phát triển bền vững và không ai bị bỏ lại phía sau.