Tạo sinh kế bền vững cho đồng bào DTTS từ cây dược liệu
Từ sự quan tâm của chính quyền địa phương, việc phát triển cây dược liệu đã giúp nhiều hộ đồng bào DTTS ở vùng cao tỉnh Quảng Ngãi thoát nghèo và vươn lên làm giàu.
Đồng bào Xơ Đăng làm giàu từ cây sâm Ngọc Linh
Ở khu vực phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi, những cánh rừng nguyên sinh trong quần thể núi Ngọc Linh, thuộc các xã Ngọc Linh, Măng Ri từ lâu được xem là “kho báu” thiên nhiên với hệ sinh thái đặc hữu hiếm có.
Dưới những tán rừng già, hàng chục loài dược liệu quý như: Sâm Ngọc Linh, sa nhân tím, ngũ vị tử, đương quy… sinh trưởng trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc biệt, tạo nên nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế cao.
Những loài dược liệu quý đó, đã giúp nhiều hộ đồng bào Xơ Đăng không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu.
Đơn cử như gia đình anh A Môn, thôn Ngọc La, xã Măng Ri. Từ năm 2014, gia đình anh A Môn bắt đầu trồng 50 cây sâm Ngọc Linh, đến nay đã phát triển lên hơn 6.000 cây.
Nhờ cây sâm Ngọc Linh, gia đình anh A Môn đã có cuộc sống ổn định, xây dựng được nhà cửa khang trang, mua ô tô, chăm lo cho con học Đại học.
Từ những lợi thế thiên nhiên ban tặng, các xã ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi đã chủ động quy hoạch vùng trồng dược liệu tập trung, chuyển dần từ khai thác tự nhiên sang trồng và chăm sóc có kiểm soát để nâng cao giá trị sản phẩm.
Hiện, toàn tỉnh đã có hơn 3.200 ha sâm Ngọc Linh và trên 11.500 ha cây dược liệu các loại.
Theo ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri: Đến nay, xã đã hình thành vùng dược liệu gần 3.700 ha; trong đó, có hơn 2.487 ha sâm Ngọc Linh, còn lại là các loại dược liệu như đẳng sâm, ngũ vị tử, sa nhân, sơn tra, đương quy.
"Mô hình trồng sâm dưới tán rừng đang phát huy hiệu quả rõ nét, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là đồng bào DTTS, đồng thời gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng", ông Phạm Xuân Quang nhận định.
Từ cây quế của người Co đến sản phẩm OCOP
Không chỉ khu vực phía Tây, phía Đông tỉnh Quảng Ngãi cũng hình thành nhiều sản phẩm dược liệu đặc hữu có giá trị cao.
Nếu tỏi Lý Sơn nổi tiếng với giá trị dược tính và thương hiệu đã được thị trường khẳng định, thì quế Trà Bồng từ lâu cũng đã trở thành cây trồng truyền thống gắn bó với đời sống đồng bào Co.
Với khoảng 5.000 ha quế, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao như: Trà Bồng, Tây Trà Bồng, Tây Trà, Thanh Bồng, Cà Đam, Quảng Ngãi là một trong 4 vùng quế trọng điểm của cả nước, với sản lượng thu hoạch hằng năm đạt từ 2.000 - 2.500 tấn vỏ quế các loại.
Ông Hoàng Anh Ngọc, Bí thư Đảng ủy xã Trà Bồng cho biết: Hiện nay, trên địa bàn xã Trà Bồng, quế là cây dược liệu chủ lực, có diện tích khoảng 326 ha.
Hằng năm, Nhân dân khai thác quế theo hình thức tỉa dần đối với những cây đạt tiêu chuẩn. Diện tích khai thác quy đổi khoảng 40 ha/năm, sản lượng đạt khoảng 400 tấn vỏ quế tươi/năm.
Sản phẩm quế Trà Bồng từng bước được xây dựng, phát triển theo hướng hàng hóa, gắn với Chương trình mỗi xã một sản phẩm. Hiện, đã có 13 sản phẩm OCOP từ quế, trong đó có 10 sản phẩm đạt 3 sao và 3 sản phẩm đạt 4 sao. Nhiều sản phẩm đã được tiêu thụ tại thị trường trong nước và bước đầu xuất bán ra thị trường quốc tế.
"Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục nâng cao giá trị gia tăng, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ quế trong thời gian tới”, ông Hoàng Anh Ngọc cho biết thêm.
Phát triển dược liệu theo hướng bền vững
Tỉnh Quảng Ngãi có lợi thế lớn về phát triển dược liệu với nhiều vùng nguyên liệu quý. Tuy nhiên, chuỗi giá trị ngành hàng này vẫn chưa hình thành đồng bộ.
Sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết và hạn chế trong khâu chế biến sâu, là những yếu tố khiến dược liệu chưa tạo được giá trị gia tăng tương xứng với tiềm năng.
Mới đây, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi khóa I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã ban hành Nghị quyết về phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.
Nghị quyết xác định quan điểm, phát triển dược liệu theo hướng bền vững, tập trung, gắn với công nghiệp chế biến và liên kết theo chuỗi giá trị.
Gắn phát triển cây dược liệu với việc bảo tồn nguồn gen quý và phát huy tri thức bản địa của đồng bào DTTS để phát triển kinh tế tuần hoàn, phát triển du lịch cộng đồng.
Nghị quyết đề ra mục tiêu, phấn đấu đến năm 2030, hình thành vùng trồng dược liệu tập trung với khoảng 5.227 ha sâm Ngọc Linh, 900 ha đẳng sâm, 600 ha quế, 300 ha tỏi Lý Sơn và các cây dược liệu hàng năm khác đạt khoảng 1.000 ha.
Đến năm 2035, tỉnh Quảng Ngãi trở thành vùng trồng dược liệu trọng điểm Quốc gia và trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước…
Từ các mục tiêu, giải pháp được xác định trong Nghị quyết của Tỉnh ủy, Quảng Ngãi kỳ vọng xây dựng chuỗi giá trị dược liệu bền vững, tạo sinh kế cho người dân miền núi và nâng cao giá trị các sản phẩm đặc hữu địa phương.
