Phóng viên Báo VietNamNet đã có cuộc trao đổi với bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An.

Kiến nghị đơn giản hơn về thủ tục, rõ hơn về phân cấp, mạnh hơn về trao quyền

Phóng viên: Từ thực tiễn triển khai Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025, theo bà những khó khăn, vướng mắc lớn nhất là gì và cần được tháo gỡ như thế nào trong giai đoạn 2026 - 2030 khi triển khai Hợp phần II Chương trình MTQG 417?

Bà Võ Thị Nhung: Sau hơn 5 năm triển khai, chúng tôi cho rằng kết quả đạt được rất đáng ghi nhận. Nhưng, bên cạnh những thành quả, quá trình thực hiện cũng bộc lộ nhiều khó khăn cần nhìn nhận thẳng thắn để tháo gỡ, từ đó chuẩn bị cho giai đoạn mới tốt hơn.

Nguồn lực đầu tư của Trung ương và địa phương dành cho chương trình là rất lớn, nhưng có thời điểm tiến độ triển khai và giải ngân chưa đạt kỳ vọng. Điều đó chủ yếu xuất phát từ cơ chế tổ chức thực hiện.

Chương trình gồm nhiều dự án, tiểu dự án, liên quan đến nhiều bộ, ngành. Trong quá trình triển khai, hệ thống văn bản hướng dẫn được ban hành theo từng giai đoạn; có những nội dung điều chỉnh, bổ sung, khiến cơ sở vừa tổ chức thực hiện vừa phải cập nhật quy định mới. Với một tỉnh có địa bàn rộng, nhiều xã miền núi, vùng đồng bào DTTS như Nghệ An, áp lực này càng lớn.

Theo tôi, điều quyết định vẫn là cách tổ chức thực hiện và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.

Thực tế cho thấy, những địa phương chủ động lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất của người dân và huy động được sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức đoàn thể, hệ thống tín dụng chính sách thì hiệu quả cao hơn rất nhiều. Không chỉ hỗ trợ cây, con giống, họ còn hướng dẫn kỹ thuật, kết nối tiêu thụ sản phẩm và đồng hành với người dân trong suốt quá trình phát triển sinh kế.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi kiến nghị Hợp phần II Chương trình MTQG 417 cần được thiết kế theo hướng đơn giản hơn về thủ tục, rõ hơn về phân cấp và mạnh hơn về trao quyền cho địa phương. Khi địa phương có đủ thẩm quyền để chủ động lựa chọn mô hình, bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế thì hiệu quả của chương trình sẽ được nâng lên rõ rệt.

Đồng thời, giảm nghèo không nên được xem là nhiệm vụ riêng của một ngành. Muốn thành công, phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành cùng hệ thống chính sách an sinh, tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề, y tế, giáo dục và phát triển hạ tầng.

Theo bà, nội dung giảm nghèo bền vững theo Hợp phần II Chương trình MTQG 417 cần được thiết kế theo hướng nào để chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang tạo sinh kế bền vững, giúp người dân có việc làm ổn định và không tái nghèo?

Theo tôi, điều quan trọng nhất là phải thay đổi cách tiếp cận. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là giúp người dân thoát nghèo thì giai đoạn tới phải hướng đến mục tiêu cao hơn là giúp họ không tái nghèo.

Muốn vậy, chương trình không thể chỉ dừng ở việc hỗ trợ cây, con giống, một khoản vốn hay một mô hình nhỏ lẻ. Điều người dân cần hơn là một dòng thu nhập ổn định, đủ khả năng chống chịu trước thiên tai, dịch bệnh và biến động của thị trường.

Qua tổng kết chương trình, chúng tôi nhận thấy nhiều mô hình phát triển sản xuất đã phát huy hiệu quả, giúp nhiều hộ mạnh dạn mở rộng chăn nuôi, trồng trọt, tham gia hợp tác xã hoặc liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, hiệu quả giữa các mô hình chưa đồng đều.

Vì vậy, chương trình giai đoạn mới cần chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn lẻ sang phát triển sinh kế theo chuỗi; từ hỗ trợ tài sản sang hỗ trợ năng lực sản xuất; từ hỗ trợ từng hộ sang liên kết thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Có việc làm ổn định mới giữ được thành quả thoát nghèo

Để tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi, vùng đồng bào DTTS, theo bà cần ưu tiên những giải pháp nào về đào tạo nghề, giải quyết việc làm và phát huy lợi thế của từng địa phương?

Bài học lớn nhất sau 5 năm triển khai chương trình MTQG giảm nghèo 2021 - 2025 là giảm nghèo bằng trợ cấp có thể mang lại kết quả nhanh, nhưng chỉ có việc làm ổn định mới giữ được thành quả thoát nghèo.

Người dân có nghề nghiệp, có kỹ năng lao động và có nguồn thu nhập thường xuyên thì sẽ chủ động phát triển kinh tế gia đình, nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, dịch bệnh và biến động của thị trường. Vì vậy, việc làm cần trở thành trục xuyên suốt của nội dung giảm nghèo của Hợp phần II Chương trình MTQG 417.

Điều đó không chỉ là tạo thêm việc làm trong các doanh nghiệp, mà còn phải tạo việc làm ngay tại địa phương thông qua phát triển các chuỗi sản xuất nông - lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng, cây dược liệu, chăn nuôi hàng hóa, du lịch cộng đồng và những ngành nghề phù hợp với lợi thế của từng vùng.

Quan trọng hơn, các mô hình này phải được kết nối với doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường tiêu thụ.

Cùng với đó, đào tạo nghề cũng cần thay đổi tư duy. Không nên bắt đầu từ câu hỏi "cơ sở đào tạo có thể dạy gì", mà phải xuất phát từ nhu cầu của thị trường lao động và định hướng phát triển kinh tế của từng địa phương.

Đối với miền Tây Nghệ An, bên cạnh các ngành công nghiệp và dịch vụ, cần chú trọng đào tạo kỹ năng sản xuất nông nghiệp hiện đại, chế biến nông sản, quản trị kinh tế hộ, ứng dụng công nghệ số và thương mại điện tử để nâng cao giá trị sản phẩm.

Xuất khẩu lao động cũng cần được xem là một giải pháp giảm nghèo bền vững. Cần chuẩn bị đồng bộ từ ngoại ngữ, kỹ năng nghề, tiếp cận tín dụng ưu đãi đến định hướng nghề nghiệp. Đồng thời, có chính sách hỗ trợ người lao động sau khi trở về để họ tiếp tục đầu tư, khởi nghiệp hoặc phát triển sản xuất tại quê hương.

Khi người dân có nghề nghiệp, có kỹ năng và có thị trường, họ không chỉ thoát nghèo mà còn có điều kiện vươn lên làm giàu.

Đối với Nghệ An nói chung và miền Tây Nghệ An nói riêng, bà kỳ vọng nội dung giảm nghèo theo Hợp phần II, Chương trình MTQG 417 sẽ tạo ra những chuyển biến như thế nào? Bà có kiến nghị gì với Trung ương để chương trình phát huy hiệu quả cao nhất?

Tôi mong rằng trong những năm tới, miền Tây Nghệ An sẽ được nhắc đến nhiều hơn bởi những mô hình phát triển hiệu quả thay vì những con số về tỷ lệ hộ nghèo.

Đây là vùng đất có diện tích rừng lớn, tài nguyên thiên nhiên phong phú, bản sắc văn hóa đặc sắc và nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, dược liệu, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Điều còn thiếu không phải là tiềm năng, mà là sự kết nối giữa hạ tầng, thị trường, doanh nghiệp và nguồn nhân lực.

“

Tôi mong rằng trong những năm tới, miền Tây Nghệ An sẽ được nhắc đến nhiều hơn bởi những mô hình phát triển hiệu quả thay vì những con số về tỷ lệ hộ nghèo.

Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An

Nếu những "điểm nghẽn" này được tháo gỡ, cùng với việc phát huy hiệu quả của Hợp phần II Chương trình MTQG 417 , tín dụng chính sách xã hội cùng các chính sách an sinh khác, tôi tin miền Tây Nghệ An sẽ có nhiều cơ hội bứt phá.

Từ thực tiễn triển khai giai đoạn vừa qua, chúng tôi cũng kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và tạo không gian chủ động hơn cho địa phương trong tổ chức thực hiện.

Chính sách cần có khung thống nhất nhưng đủ linh hoạt để mỗi địa phương lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa và sinh kế của từng vùng. Có như vậy, nguồn lực đầu tư mới được phát huy hiệu quả cao nhất.

Quan trọng hơn, chương trình mới cần chuyển trọng tâm từ mục tiêu giảm bao nhiêu hộ nghèo sang nâng cao chất lượng thoát nghèo.

Khi người dân có việc làm ổn định, có sinh kế vững chắc và được thụ hưởng đầy đủ các chính sách an sinh, thì giảm nghèo sẽ trở thành kết quả tự nhiên của quá trình phát triển kinh tế - xã hội, chứ không chỉ là mục tiêu của một chương trình.

Trân trọng cảm ơn bà về cuộc trao đổi này!

Khi dòng vốn tín dụng chính sách mở lối thoát nghèo

Xã miền núi kiến nghị mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách đối với hộ mới thoát nghèo