Khó chồng khóTà Rụt là xã vùng cao, ĐBKK của huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. Toàn xã có khoảng 1.000 hộ, chủ yếu là đồng bào Pa Kô (thuộc dân tộc Tà Ôi). Tính đến tháng 4/2017, tỷ lệ hộ nghèo của xã vẫn trên 50%.
Ông Tô Vên Trọng, Phó Chủ tịch UBND xã Tà Rụt, cho biết, cái khó nhất trong công tác giảm nghèo của xã là bảo đảm thu nhập cho bà con. Địa hình bị chia cắt mạnh nên diện tích đất sản xuất ở Tà Rụt rất manh mún. Thu nhập của bà con chủ yếu dựa vào các loại cây trồng ngắn ngày như ngô, sắn, dứa,… Sản lượng thấp, lại bị tư thương ép giá nên nguồn thu từ những cây trồng này không ổn định.
Chỉ số về chất lượng nước sinh hoạt ở vùng DTTS và miền núi cũng là vấn đề khó thực hiện. (Trong ảnh: Nước sinh hoạt cạn kiệt, người dân ở huyện miền núi Hướng Hóa phải đào vũng cạnh suối để lấy nước).
Cùng với cái khó về thu nhập, công tác giảm nghèo ở Tà Rụt còn gian nan hơn bởi sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như chất lượng nhà ở, nguồn nước sinh hoạt, chất lượng giáo dục, y tế,… Đặc biệt, với chỉ số bảo hiểm y tế (BHYT), Tà Rụt đang gặp vướng mắc.
“Xã cơ bản đã hoàn thành cấp thẻ BHYT cho bà con. Nhưng do sai sót trong quá trình làm hồ sơ nên bây giờ phải làm lại. Không biết đến bao giờ mới xong”, ông Trọng nói.
Theo ông Trọng, sai sót cơ bản trong thẻ BHYT hiện nay là sai tên. “Người Pa Cô, Vân Kiều thường có rất nhiều tên. Lúc thanh niên thì tên này, nhưng khi lấy vợ lấy chồng lại mang tên khác, đến khi có con, có cháu lại gọi tên khác. Hơn nữa, tên gọi rất khó phiên âm nên khi lập danh sách, rất nhiều trường hợp cán bộ ghi sai”, ông Trọng cho biết.
Theo Thông tư số 02/2017/TT-BYT của Bộ Y tế quy định mức tối đa khung giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh không thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ Bảo BHYT thì từ ngày 01/6 tới, giá viện phí với bệnh nhân chưa có thẻ BHYT sẽ được áp dụng với mức tăng gấp 4 lần so với hiện nay. Như vậy, nếu Tà Rụt không sớm làm lại hồ sơ để cấp thẻ BHYT cho người dân thì bệnh nhân nghèo khi đi khám chữa bệnh sẽ “cõng” thêm 4 lần chi phí.
Ông Lê Văn Quyền, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Trị, cho biết, hiện nay thu nhập bình quân đầu người khu vực miền núi của tỉnh mới đạt khoảng 18,2 triệu đồng/người/năm. Đấy là thu nhập bình quân toàn vùng, còn những địa phương đặc biệt khó khăn thì thu nhập rất thấp, lại bấp bênh. Vì vậy, việc thiếu hoặc sai sót trong thẻ BHYT sẽ khiến không ít hộ nghèo khó tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh, ông Quyền cho biết thêm.
Thiếu hụt nhiều chỉ sốKhông chỉ ở xã Tà Rụt, huyện Đakrông của tỉnh Quảng Trị mà ở nhiều địa phương vùng DTTS và miền núi ở miền Trung, tình trạng thiếu hụt về BHYT cũng khá phổ biến. Như huyện A Lưới (Thừa Thiên-Huế), hiện tỷ lệ phủ sóng thẻ BHYT trên địa bàn mới đạt 86%. Đáng lo hơn, ở đây vẫn có nhiều trường hợp thẻ BHYT phải làm lại do sai tên như ở Tà Rụt.
Chỉ số chất lượng về nhà ở vùng DTTS và miền núi rất thiếu hụt.
Đáng bàn hơn, ngoài chỉ số y tế, các địa phương vùng DTTS và miền núi còn thiếu hụt rất nhiều chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản khác. Điều này khiến cho tỷ lệ hộ nghèo ở những vùng này rất khó giảm theo chỉ tiêu được giao.
Như huyện A Lưới, hiện có nhiều dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo có tỷ lệ thiếu hụt rất cao. Trong đó, chỉ số về chất lượng nhà ở chỉ đạt 55%, diện tích nhà ở đạt 60% (toàn huyện hiện còn khoảng 2.404 căn nhà tranh tre nứa lá); chỉ số về nguồn nước sinh hoạt đạt 64%;…
Theo ông Lê Văn Cường, Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên-Huế, A Lưới là huyện có số xã chiếm tỷ lệ hộ nghèo cao nhất tỉnh Thừa Thiên-Huế (trên 25%) với 17 xã, trong đó có 6 xã tỷ lệ hộ nghèo chiếm trên 50%. Toàn huyện hiện có 4.337 hộ nghèo (trong đó 4.182 hộ DTTS). Đây là số hộ không chỉ có mức thu nhập thấp mà còn thiếu hụt nhiều chỉ số về tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, như: giáo dục, nhà ở, y tế, nước sạch sinh hoạt, nhà vệ sinh,…
Rõ ràng, với mức thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản này, chặng đường giảm nghèo ở huyện A Lưới nói riêng, của các địa phương vùng DTTS và miền núi nói chung sẽ rất gập ghềnh. Nhất là, hiện nay định hướng của Nhà nước trong công tác giảm nghèo giai đoạn 2016-2020 là sẽ giảm dần các chính sách “cho không”. Điều này đồng nghĩa với việc người dân sẽ phải tăng cường tự lực để bù đắp những thiếu hụt đó.
Trong điều kiện vừa phải giảm nghèo từ chỉ số thu nhập, vừa bù đắp cho những thiếu hụt về các dịch vụ xã hội cơ bản, lại không được thụ hưởng nhiều chính sách “cho không” như giai đoạn trước, tất yếu việc bảo đảm chỉ tiêu giảm nghèo bình quân mỗi năm 4% theo Quyết định 1722/QĐ-TTg, ngày 02/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 sẽ rất khó thực hiện.
Để bù đắp được sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản, góp phần giảm nghèo trong vùng đồng bào DTTS, thiết nghĩ, các địa phương cần linh hoạt vận động các doanh nghiệp kết nghĩa, hỗ trợ đồng bào thoát nghèo bền vững. Các địa phương cần phân công cụ thể, trách nhiệm của các ban, ngành để người nghèo tiếp cận được với các dịch vụ thiếu hụt; thực hiện chính sách đặc thù để có chuyển biến rõ nét. Ngoài ngân sách Trung ương, các địa phương cũng cần xây dựng chương trình riêng để hỗ trợ vùng DTTS và miền núi.
SỸ HÀO - HOÀNG QUÝ
