Rộng mở cơ hội nghề nghiệp cho ngành Tôn giáo học trong thời đại số

Hiểu đúng để không bỏ lỡ một ngành học thú vị

Hiện nay, tôn giáo cũng là một trong những vấn đề quan trọng, trực tiếp tác động đến tình hình an ninh, chính trị của nhân loại. Với hơn 80% dân số thế giới theo một tôn giáo (Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew tại Washington) và tôn giáo hiện diện trong nhiều vấn đề lớn như xung đột Trung Đông, chủ nghĩa cực đoan, thách thức hội nhập ở châu Âu hay căng thẳng tôn giáo tại một số quốc gia.

Tại Việt Nam, có 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo được công nhận, với gần 28 triệu tín đồ. Thực tế, trong thời đại số, tôn giáo cũng đang chuyển đổi mạnh mẽ với sự lan tỏa niềm tin trên không gian mạng, các hình thức truyền đạo mới, và những thách thức từ thông tin sai lệch về tôn giáo, các hiện tượng tôn giáo mới, tà đạo, đạo lạ ngày càng phức tạp. 

Do đó, khoa học xã hội và nhân văn cũng như Tôn giáo học thực sự cần thiết và quan trọng. Đây chính là lúc xã hội cần những chuyên gia có kiến thức sâu về tôn giáo để phân tích, tư vấn và định hướng chính sách, đề xuất các đề án về tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần tạo sự ổn định và phát triển xã hội bền vững.

PGs.Ts. Nguyễn Trường Giang - Trưởng khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ: “Tôn giáo học chỉ đào tạo những người làm việc trực tiếp trong các tổ chức tôn giáo”, đó là một hiểu lầm khá phổ biến thường gặp với những người chưa tiếp cận và tìm hiểu về ngành Tôn giáo học.

Trong thực tế, với tư cách là một ngành khoa học độc lập, Tôn giáo học xác định rất rõ đối tượng và nội dung, phương pháp nghiên cứu của mình mang những dấu ấn riêng, rất khác so với những ngành khoa học khác. 

Trọng tâm nội dung của Tôn giáo học, là tiếp cận tôn giáo một cách khoa học, khách quan và hệ thống, nhằm làm rõ bản chất, chức năng, vai trò cũng như những ảnh hưởng của tôn giáo đối với đời sống con người và các dân tộc.

Tại khoa Nhân học và Tôn giáo học của trường, khối kiến thức cơ sở và chuyên ngành tập trung vào ba định hướng chính: Lý luận và phương pháp nghiên cứu tôn giáo, nhằm trang bị các công cụ phân tích, phương pháp luận nghiên cứu khoa học về tôn giáo; Lịch sử và hiện trạng các tôn giáo, tín ngưỡng giúp người học nghiên cứu chuyên sâu về các tôn giáo lớn: Phật giáo, Công giáo, Hồi giáo, Tin Lành và các tôn giáo, tín ngưỡng trên thế giới và ở Việt Nam; Tôn giáo với đời sống xã hội, đi sâu phân tích mối quan hệ giữa tôn giáo với văn hóa (âm nhạc, nghệ thuật, kiến trúc), chính trị, kinh tế, xu hướng vận động và biến đổi của tín ngưỡng, tôn giáo, PGS.Ts. Nguyễn Trường Giang  nhấn mạnh. 

Hiện nay, ngành Tôn giáo học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giảng dạy với bài giảng trực tuyến, tài liệu số hóa và cơ sở dữ liệu điện tử. Sinh viên được trang bị kỹ năng sử dụng công cụ nghiên cứu số, phân tích dữ liệu liên quan đến các hiện tượng tôn giáo, đồng thời kết hợp thực địa với công nghệ như quay phim, ghi âm, xây dựng tư liệu và bảo tàng ảo. Bên cạnh đó, việc mở rộng hợp tác quốc tế giúp người học tiếp cận các xu hướng nghiên cứu mới và môi trường học thuật toàn cầu.

Rộng mở với các cơ hội việc làm

Ở góc nhìn của sinh viên, Nguyễn Thị Thảo (sinh viên năm 4, ngành Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ) cho rằng, giá trị lớn nhất của ngành học không chỉ nằm ở kiến thức về các tôn giáo cụ thể, mà ở cách tiếp cận vấn đề. “Em học được cách nhìn tôn giáo như một hiện tượng xã hội, đặt trong bối cảnh lịch sử và văn hóa, từ đó hiểu sâu hơn về vai trò của nó trong đời sống”, Thảo chia sẻ.

Khả năng phân tích đa chiều, tư duy Logic và thái độ cởi mở trước sự khác biệt là những gì cô tích lũy được sau quá trình học. Từ những trải nghiệm thực tế, khi được nhìn nhận một cách đầy đủ, đây không chỉ là một lựa chọn mang tính học thuật, mà còn là con đường nghề nghiệp gắn với nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Chị Phạm Thùy Phương - công tác tại Ban Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ TP. Hải Phòng, chia sẻ, đối tượng Quản lý Nhà nước của lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo rất đặc thù, đòi hỏi người làm cần có chuyên môn và ứng dụng khéo léo vào thực tế, làm tốt công tác dân vận. Để theo nghề lâu dài, chị Phương cho rằng, đầu tiên phải có lòng yêu nghề, tâm huyết, nắm vững chuyên môn, pháp luật liên quan và tình hình thực tế; kỹ năng giao tiếp tốt, chủ động, năng động, bản lĩnh cũng sẽ là những điều cần thiết để làm tốt công việc.

Trong thực tế, chúng ta thấy rằng, khi công nghệ phát triển mạnh mẽ, xã hội sẽ cần những người có khả năng hiểu sâu về văn hóa, tâm linh, giá trị và hành vi con người - những yếu tố mà AI không thể thay thế. Tôn giáo học đã không ngừng “nhập thế”, đồng thời khẳng định vai trò nền tảng của mình, là luôn gắn liền với thực tiễn đời sống xã hội.

Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 176/2025/QH15 về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, trong đó Bộ Dân tộc và Tôn giáo là 1 trong 17 bộ, cơ quan ngang bộ thuộc cơ cấu tổ chức của Chính phủ. Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 41/2025/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Điều này, cho thấy, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong công tác tôn giáo tín ngưỡng và sự cần thiết về đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo, tín ngưỡng. Sự kiện này cũng mở ra nhiều cơ hội việc làm và có ý nghĩa cho sinh viên ngành Tôn giáo học.

PGs.Ts. Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh, sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc tại các cơ quan nhà nước với vai trò là chuyên viên, nghiên cứu viên, cán bộ quản lý nhà nước về tôn giáo tại Bộ Dân tộc và Tôn giáo, các ban dân tộc - tôn giáo từ Trung ương đến địa phương, Bộ Nội Vụ, Bộ Ngoại giao, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp; Nghiên cứu và giảng viên dạy tại các trường đại học, viện nghiên cứu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện An ninh, Viện Nghiên cứu Dân tộc học và Tôn giáo học, Trường Chính trị các tỉnh; Bảo tồn di sản văn hóa, chuyên viên quản lý, bảo tồn di sản văn hóa, tín ngưỡng tại các địa phương; công việc liên quan đến nghệ thuật, kiến trúc tôn giáo; lĩnh vực truyền thông, du lịch, phóng viên, biên tập viên chuyên về tôn giáo tại các cơ quan báo chí, truyền hình…

Không ồn ào, Tôn giáo học đang cho thấy giá trị riêng của mình trong một xã hội đa niềm tin. Và với những người lựa chọn nó một cách hiểu biết, đây không phải là một ngành “khó”, mà là cơ hội rộng mở.