Pa Xa Lào giữ nghề dệt truyền thống

Sáng sớm ở bản Pa Xa Lào, khi màn sương còn phủ mờ trên những mái nhà sàn nép mình bên triền núi, tiếng thoi đưa đã bắt đầu vang lên đều đặn từ nhiều nếp nhà trong bản.

Ở Pa Xa Lào, nghề dệt thổ cẩm không đơn thuần là một sinh kế, hay tập quán lâu đời, mà đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Lào. Người phụ nữ nơi đây từ nhỏ đã được mẹ và bà dạy cách quay sợi, nhuộm vải, mắc khung và đưa thoi.

Toàn bản Pa Xa Lào hiện có 60 hộ dân, thì có tới 40 hộ còn duy trì khung cửi và khoảng 60 phụ nữ thường xuyên dệt vải, may trang phục truyền thống. Trong mỗi ngôi nhà sàn của người Lào, khung dệt luôn được đặt ở vị trí trang trọng như một phần không thể thiếu của nếp nhà.

Bà Lò Thị Xiêng năm nay đã ngoài 60 tuổi nhưng đôi bàn tay vẫn thoăn thoắt bên khung cửi. Bà cho biết, để hoàn thành một bộ váy truyền thống, người phụ nữ phải mất nhiều ngày, thậm chí cả tháng nếu hoa văn cầu kỳ. Từng đường chỉ, họa tiết đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn.

“Người Lào không dệt theo khuôn mẫu có sẵn mà ghi nhớ hoa văn trong đầu. Nhìn vào váy áo có thể biết được sự khéo léo của người phụ nữ. Hoa văn thường lấy hình ảnh từ thiên nhiên như dòng nước, bông lúa, cánh chim hay hình núi rừng Tây Bắc”, bà Xiêng chia sẻ.

Điều đặc biệt trong trang phục của người Lào ở Pa Xa Lào là sự hài hòa giữa màu sắc và bố cục. Tông màu chủ đạo thường là đỏ, đen và vàng, tượng trưng cho sự sung túc, bền chặt và niềm tin vào cuộc sống. Những đường hoa văn chạy dọc thân váy được dệt đối xứng, thể hiện quan niệm về sự cân bằng giữa con người với thiên nhiên.

Tết Té nước và mạch nguồn văn hóa cộng đồng

Nếu nghề dệt là nơi lưu giữ vẻ đẹp tinh tế của người phụ nữ Lào, thì Tết Té nước lại là không gian văn hóa thể hiện rõ nhất tinh thần cộng đồng của người dân ở Pa Xa Lào.

Đối với đồng bào Lào, Tết Té nước là lễ hội lớn nhất trong năm, thường diễn ra vào khoảng tháng 4 dương lịch, thời điểm chuyển giao giữa mùa khô và mùa mưa. Đây không chỉ là dịp đón năm mới mà còn mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và cuộc sống bình an.

Điều làm nên nét riêng của Tết Té nước ở Pa Xa Lào là nhiều nghi lễ cổ truyền vẫn được gìn giữ khá nguyên vẹn. Trước khi diễn ra phần hội, các bậc cao niên sẽ thực hiện nghi thức cúng thần nước để cầu mong nguồn nước dồi dào và cuộc sống bình yên cho dân bản. Sau đó là lễ buộc chỉ cổ tay - nghi thức mang ý nghĩa cầu sức khỏe, may mắn và gắn kết cộng đồng.

Khi tiếng trống vang lên giữa sân bản cũng là lúc Lễ Té nước bắt đầu. Người già, trẻ nhỏ, thanh niên hay du khách đều hòa vào niềm vui chung. Những gáo nước được té nhẹ lên vai nhau trong tiếng cười rộn rã. Với người Lào, càng được té nhiều nước thì càng gặp nhiều may mắn trong năm mới.

Trong không gian ấy, điệu múa Lăm lại vang lên nhịp nhàng quanh sân lễ hội. Người múa nắm tay nhau thành vòng tròn, bước chân mềm mại theo tiếng khèn bè và tiếng trống. Điệu múa không có sự phân biệt tuổi tác hay khoảng cách, tất cả cùng hòa vào một vòng tròn cộng đồng đầy gắn kết.

Ông Lò Văn Pha - Trưởng bản Pa Xa Lào, cho biết: “Điệu Lăm của người Lào không thiên về biểu diễn, mà quan trọng ở sự hòa đồng. Người múa phải cảm nhận được niềm vui chung của cả bản. Vì vậy càng đông người tham gia thì lễ hội càng vui”.

"Giữ lấy văn hóa của dân tộc mình, đừng để mất"

Sản phẩm từ tri thức dân gian, văn hóa truyền thống cần được khai thác đúng cách