Vì sao đói nghèo "bám trụ" ở xã Hữu Kiệm?
Với quá nhiều nút thắt về hạ tầng, đất sản xuất, sinh kế... sau nhiều năm, vòng luẩn quẩn đói nghèo ở xã Hữu Kiệm (Nghệ An) vẫn chưa có lời giải.
Hạ tầng xuống cấp "níu" đói nghèo ở lại
Nằm ở vùng Tây Nam Nghệ An, xã Hữu Kiệm có địa hình chủ yếu là núi cao, độ dốc lớn lại chia cắt mạnh, dân cư phân bố rải rác tại 25 bản làng.
Nhiều năm qua, bài toán xóa đói giảm nghèo của địa phương vẫn chưa có lời giải, mà nút thắt đầu tiên và cơ bản, chính là hạ tầng giao thông xuống cấp nghiêm trọng.
Ngay cửa ngõ kết nối vùng trung tâm xã với Quốc lộ 7, là cầu treo Xốp Nhị bắc qua sông Nậm Mộ, đã xuống cấp nghiêm trọng. Từ nhiều năm nay, cây cầu bị hạn chế tải trọng, nhưng vẫn phải oằn mình phục vụ nhu cầu đi lại của hàng nghìn người dân.
Để thay thế cây cầu cũ, một cây cầu cứng mới từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 đã được đầu tư. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, công trình vẫn dang dở với 2 nhịp cầu nằm chơ vơ giữa dòng Nậm Mộ.
Cây cầu cũ yếu, cầu mới chưa xong, Hữu Kiệm vẫn bị “vướng chân” ngay từ cửa ngõ.
Qua cầu là tuyến đường dân sinh nội xã, dài 17 km chạy xuyên qua 16 bản làng, 6 trường học, cùng với 5 bản của xã Chiêu Lưu và 2 bản của xã Lượng Minh. Tuyến đường từng được đầu tư nhựa hóa từ năm 2008, nhưng sau hàng chục năm sử dụng đã xuống cấp.
Đặc biệt sau mùa mưa bão 2025, nhiều đoạn đã hư hỏng nặng, mặt đường bong tróc, ổ voi, ổ gà dày đặc, nhiều điểm sạt lở taluy khiến giao thông càng thêm trắc trở.
Vào mùa nắng, bụi phủ kín đường; mùa mưa, bùn đất lầy lội, nhiều đoạn bị chia cắt. Người dân đi lại khó, học sinh đến trường gian nan, nông sản làm ra khó đưa ra ngoài tiêu thụ.
Ông Cụt Văn Xim, người dân bản Khe Nạp, xã Hữu Kiệm, ngán ngẩm: Quãng đường từ bản ra trung tâm xã tưởng gần nhưng có khi mất hàng giờ đồng hồ, thậm chí phải đi vòng qua nhiều xã khác nếu mưa lớn gây sạt lở. Hạ tầng xuống cấp không chỉ làm tăng chi phí sinh hoạt mà còn kìm hãm phát triển kinh tế của địa phương.
Thiếu đất canh tác
Từ trước đến nay, người dân xã Hữu Kiệm chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, nhưng diện tích đất canh tác rất hạn chế. Địa hình dốc, quỹ đất bằng ít, trong khi diện tích rừng phòng hộ chiếm hơn 50%.
Cả xã chỉ có khoảng 73 ha lúa, một phần nhỏ đất trồng sắn, gần như không có điều kiện thuận lợi để phát triển cây nguyên liệu như keo. Bởi vậy, nhiều hộ dân không mặn mà trồng rừng kinh tế, do đường sá quá khó khăn, chi phí vận chuyển lớn, giá bán thấp.
Thiếu đường, thiếu đất, thiếu sinh kế ổn định khiến nhiều gia đình chỉ còn cách để con em rời quê đi làm thuê tại các tỉnh phía Nam, hoặc ra nước ngoài lao động. Những bản làng vùng biên vì thế ngày càng vắng bóng lao động trẻ.
Để mưu sinh, khoảng 3.000 lao động địa phương đã rời quê đi làm ăn xa, tương đương khoảng 30% dân số. Đây là con số đáng suy nghĩ đối với một địa phương miền núi.
Phía sau những chuyến rời quê ấy, là thực tế sinh kế bấp bênh, thiếu việc làm trong khát vọng thoát nghèo.
Với tất cả những khó khăn hiện hữu, tỷ lệ đói nghèo ở Hữu Kiệm còn khá cao (khoảng 29%). Con số này phản ánh rõ những lực cản phát triển mà địa phương đang gánh chịu.
Xã Hữu Kiệm đã có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An có ý kiến, kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm bố trí nguồn kinh phí để thực hiện công tác giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp cho các hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư trên địa bàn.
Không chỉ khó khăn về giao thông, hạ tầng, người dân xã Hữu Kiệm còn đang thiếu đất sản xuất. Trong khi, nhiều diện tích đất lâm nghiệp chưa thể bàn giao cho người dân vì vướng cơ chế, kinh phí.
Theo Đề án giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp của tỉnh Nghệ An, đến hết năm 2024, hơn 3.057 ha đã được giao cho các hộ gia đình và cộng đồng dân cư tại địa phương.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn hơn 8.284 ha đất do Ban Quản lý rừng phòng hộ Kỳ Sơn bàn giao về địa phương, chưa thể tiếp tục phân bổ vì thiếu nguồn lực thực hiện.
Điều này đồng nghĩa với việc nhiều hộ dân vẫn khát đất sản xuất, trong khi nguồn lực đất đai chưa thể phát huy hiệu quả.
Cần giải pháp đồng bộ về hạ tầng và sinh kế
Bài toán đặt ra cho Hữu Kiệm hôm nay không chỉ là một cây cầu mới; hay một con đường được nâng cấp, mà còn là chiến lược tổng thể về hạ tầng và sinh kế.
Khi giao thông thông suốt, đất đai được phân bổ hợp lý, người dân mới có cơ hội bám đất, bám rừng, phát triển kinh tế ngay trên quê hương mình.
Ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hữu Kiệm, cho hay: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2026 - 2030 đã xác định đầu tư hạ tầng giao thông là nhiệm vụ trọng điểm.
Nhưng để giấc mơ ấy thành hiện thực, Hữu Kiệm cần thêm những nguồn lực đủ mạnh từ các chương trình mục tiêu quốc gia, từ sự quan tâm của tỉnh và Trung ương.
Với người dân Hữu Kiệm, một con đường tốt không chỉ để đi lại thuận tiện hơn, mà còn mở ra cơ hội thoát nghèo, giữ chân người lao động và đánh thức tiềm năng của vùng đất còn nhiều gian khó.
