Vì sao mâm lễ cơm mới của người Thái Sơn La có nhiều món, nhưng không có thịt gà?
Khi những hạt lúa đầu mùa chín vàng, người Thái ở Sơn La làm Lễ cơm mới (Kin khảu máư) để tạ ơn đất trời, tưởng nhớ tổ tiên, mừng mùa màng và cầu mong cuộc sống no đủ.
Từ hạt lúa mới đến lời tạ ơn đất trời
Theo truyền thống, nghi lễ Kin khảu máư của người Thái Sơn La thường diễn ra vào khoảng tháng 5 - 6 và tháng 9 - 10 dương lịch.
Đây là nghi thức tâm linh được tổ chức sau mỗi mùa thu hoạch, khi thóc lúa đã đầy bồ, để tạ ơn đất trời, tổ tiên đã phù trợ cho gia đình mạnh khỏe, mùa màng bội thu.
Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, Lễ cơm mới còn là dịp để các thế hệ trong gia đình sum họp. Qua mâm cơm đầu mùa và những nghi lễ được trao truyền, người lớn nhắc nhở con cháu biết trân trọng hạt gạo, quý trọng sức lao động, ghi nhớ cội nguồn và gìn giữ những đạo lý, nếp sống tốt đẹp của cộng đồng.
Lễ cúng cơm mới thường diễn ra trong phạm vi gia đình, không cầu kỳ hay phô trương. Ngôi nhà vốn quen với nhịp sinh hoạt thường ngày bỗng đông vui hơn. Người lớn lo sửa soạn lễ vật, con cháu phụ giúp việc nhà. Mỗi người một việc, nhưng tất cả cùng hướng về một ngày chung của gia đình.
Nhưng chính sự giản dị ấy, lại làm nên vẻ đẹp riêng: Một mâm cơm ấm cúng, một nén hương thành kính và những người thân ngồi quây quần bên nhau.
Những món ăn kể chuyện
Trên mâm cúng của Lễ cơm mới, xôi đồ từ gạo nếp mới và cá đồ là những lễ vật không thể thiếu. Tùy từng gia đình, mâm lễ còn có thịt lợn, rượu, hoa quả, cơm mới gói lá rong, cá chép nướng, thịt chuột cùng các vật phẩm mang ý nghĩa tượng trưng như vòng bạc, áo vải, tiền bạc.
Trong Lễ cơm mới, người Thái không cúng thịt gà. Đằng sau tục lệ ấy là một câu chuyện cổ về tình mẫu tử khiến người nghe qua nhiều thế hệ vẫn xúc động.
Chuyện kể rằng, ngày xưa, một gia đình nghèo trong bản có người cha qua đời đúng dịp cơm mới. Trong nhà chẳng có gì đáng giá ngoài một con gà mẹ đang nuôi đàn gà con dưới gầm sàn. Hai vợ chồng định thịt gà mẹ làm lễ cúng.
Biết mình sắp phải xa đàn con, gà mẹ chỉ kịp dặn các con rằng, khi mẹ không còn, chúng phải biết yêu thương và đùm bọc nhau. Thấy vậy chủ nhà quyết định không thịt gà nữa.
Câu chuyện ấy đã trở thành một lời nhắc nhở về tình mẫu tử, người Thái truyền nhau tục không dùng thịt gà để cúng Lễ cơm mới.
Một món ăn không có mặt trên mâm lễ, nhưng lại nói được rất nhiều điều về cách một cộng đồng nhìn nhận tình thân.
