Bản người Thái Nà Sự: Phát triển du lịch nhưng không đánh đổi bản sắc
Đường vào bản Nà Sự, xã Mường Chà, tỉnh Điện Biên hôm nay sạch đẹp hơn, dịch vụ ngày một phong phú hơn nhưng nhà sàn, cọn nước, bếp lửa, điệu xòe và nếp sống cộng đồng người Thái thì vẫn được gìn giữ.
Đưa điểm đến lên không gian số
Nà Sự không có những công trình du lịch quy mô lớn. Sức hút của bản nằm ở cảnh quan núi rừng, dòng suối, cọn nước, ẩm thực và những sinh hoạt văn hóa được cộng đồng gìn giữ.
Ngày 16/10/2022, điểm du lịch tại bản Nà Sự được đưa vào hoạt động và đón gần 300 lượt khách ngay trong ngày đầu tiên. Đây cũng là thời điểm người dân bắt đầu chuyển từ tâm thế sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang chủ động tham gia các hoạt động phục vụ du khách.
Anh Thùng Văn Quân, người dân bản Nà Sự cho biết, để đón khách, người dân trong bản cùng chỉnh trang nhà cửa, di chuyển chuồng trại, làm hàng rào, lối đi và các điểm nghỉ bằng những vật liệu sẵn có như đá cuội, tre, nứa, lá cọ. Không gian bản được cải thiện nhưng không tách khỏi đời sống vốn có.
Qua thời gian, việc đón khách dần đi vào nền nếp. Một số hộ tham gia lưu trú; các tổ ẩm thực, văn nghệ và quản lý điểm du lịch được hình thành để giới thiệu những nét văn hóa của cộng đồng Thái tới du khách.
Điểm đáng chú ý ở Nà Sự là du lịch không được xây dựng như một không gian trình diễn riêng biệt. Du khách có thể nghỉ tại nhà sàn, thưởng thức ẩm thực, tham gia chế biến món ăn, giao lưu văn nghệ, trải nghiệm không gian cọn nước, cầu tre, dòng suối, cánh đồng và vòng xòe.
Những điều vốn quen thuộc trong đời sống người dân vì thế trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Một bước thay đổi đáng chú ý trong cách làm du lịch ở Nà Sự là ứng dụng công nghệ số.
Từ tháng 8/2023, điểm du lịch bắt đầu được số hóa thông qua mã QR. Du khách có thể tra cứu thông tin về điểm đến và các dịch vụ, trong khi người dân có thêm một phương thức giới thiệu, quảng bá sản phẩm trên môi trường mạng.
Với một bản vùng cao, đây là thay đổi có ý nghĩa. Nếu trước đây việc tìm hiểu về điểm đến phụ thuộc nhiều vào truyền miệng hoặc các hoạt động quảng bá trực tiếp, việc đưa thông tin lên môi trường số giúp Nà Sự có thêm một “cánh cửa” tiếp cận khách du lịch.
Chuyển đổi số ở đây không chỉ nằm ở việc gắn mã QR. Quan trọng hơn, công nghệ đang được sử dụng để kết nối cảnh quan, dịch vụ và câu chuyện văn hóa của bản thành một sản phẩm có thể giới thiệu tới du khách.
Hiệu quả bước đầu thể hiện qua lượng khách. Sau một năm hoạt động, điểm du lịch đã đón hơn 5.200 lượt khách; trong đó 1.822 lượt sử dụng dịch vụ ăn uống và 380 lượt nghỉ tại homestay. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, Nà Sự tiếp tục đón khoảng 1.500 lượt khách sử dụng các dịch vụ ăn uống, lưu trú và giao lưu văn hóa.
Những con số này cho thấy du lịch đang từng bước tạo ra nhu cầu đối với các dịch vụ do chính người dân cung cấp, từ ăn uống, lưu trú đến trải nghiệm văn hóa.
Bản sắc trở thành giá trị của du lịch
Điều quan trọng hơn những con số về lượng khách là sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng.
Khi mỗi gia đình hiểu mình là một phần của sản phẩm du lịch, những giá trị từng được xem là sinh hoạt thường ngày như trang phục, món ăn, điệu múa, cách tổ chức không gian sống hay các hoạt động cộng đồng có thêm giá trị kinh tế.
Đó cũng là cách Nà Sự đang tìm hướng cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn văn hóa.
Ngày 5/3/2026, UBND tỉnh Điện Biên chính thức công nhận Điểm du lịch Bản Nà Sự. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục hoàn thiện hạ tầng phục vụ du khách như bãi đỗ xe, nước sạch, nhà vệ sinh, thu gom rác, đồng thời phát triển thêm các sản phẩm như thuê trang phục Thái, trình diễn dệt thổ cẩm, giới thiệu nông sản và phục dựng lễ hội truyền thống.
Nhưng khi lượng khách tăng, bài toán đặt ra cũng rõ hơn: làm thế nào để du lịch không khiến những giá trị văn hóa bị biến thành những tiết mục mang tính hình thức.
Nếu nhà sàn chỉ còn là nơi lưu trú, điệu xòe chỉ được biểu diễn theo yêu cầu hoặc món ăn truyền thống bị thay đổi quá nhiều để phục vụ thị hiếu, chính những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của bản sẽ dần mất đi.
Vì vậy, hướng đi của Nà Sự không chỉ là thu hút thêm khách mà còn phải giữ được cái riêng của bản. Khi văn hóa được bảo tồn trong chính đời sống cộng đồng và được chuyển hóa thành trải nghiệm du lịch một cách tự nhiên, người dân vừa có thêm sinh kế, vừa có thêm động lực gìn giữ những giá trị đã được truyền qua nhiều thế hệ.
Từ những chiếc cọn vẫn quay bên dòng nước đến mã QR đưa thông tin điểm đến lên không gian số, Nà Sự đang cho thấy một cách tiếp cận khác về du lịch cộng đồng: hiện đại hơn trong cách quảng bá, tổ chức dịch vụ nhưng không nhất thiết phải đánh đổi bản sắc.
