Báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tái thiết vai trò, kiến tạo không gian phát triển

Nhìn lại một thế kỷ, chuẩn bị cho bước chuyển lớn

Diễn đàn Báo chí Toàn quốc lần thứ hai, diễn ra từ ngày 19 - 21/6/2025 tại Hà Nội, không chỉ là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, mà còn là không gian đối thoại chiến lược, nơi báo giới cả nước nhìn lại mình và định hình những bước chuyển cần thiết cho tương lai.

Trải qua một thế kỷ phát triển, Báo chí Cách mạng Việt Nam đã làm tròn sứ mệnh của mình: Là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, là cầu nối truyền thông giữa chính quyền và xã hội, là ngọn đuốc truyền đi khát vọng vươn lên của dân tộc. Tuy nhiên, bước vào kỷ nguyên số, báo chí đang đứng trước những thử thách chưa từng có - từ sự cạnh tranh dữ dội của mạng xã hội và các nền tảng nội dung mới, đến sức ép kinh tế và khủng hoảng niềm tin từ công chúng.

Diễn đàn năm nay, với sự tham dự của gần 1.000 đại biểu là lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông, các nhà báo kỳ cựu và nhà quản lý, đã mang đến cái nhìn đa chiều về tình hình báo chí hiện nay. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh -  Người giữ vai trò trung tâm trong các phiên thảo luận không ngần ngại nêu lên những “sai lầm lịch sử” trong quá trình báo chí chuyển mình vào không gian mạng: Từ việc miễn phí toàn bộ nội dung để rồi đánh mất mô hình thu phí, cho đến việc phụ thuộc quá mức vào nền tảng xã hội, để rồi bị "đoạn tuyệt" khỏi chính độc giả của mình.

Những thống kê toàn cầu được ông Lê Quốc Minh chia sẻ cho thấy: Chỉ 10 - 20% độc giả hiện truy cập trực tiếp vào các trang báo điện tử; phần lớn còn lại đến từ mạng xã hội và công cụ tìm kiếm. Tuy nhiên, ngay cả nguồn truy cập đó giờ cũng lung lay, khi Google triển khai tính năng AI trả lời trực tiếp, làm giảm mạnh lượt truy cập của báo chí. Trong vòng hai năm tới, dự báo có đến 50% lượng truy cập từ công cụ tìm kiếm sẽ biến mất, đẩy nhiều tòa soạn đặc biệt là các báo địa phương, báo ngành nhỏ vào thế khó.

Trước "cơn bão" AI, báo chí không còn con đường nào khác ngoài quay về với giá trị cốt lõi: Chất lượng, niềm tin và bản lĩnh. “Không phải đưa tin nhanh nhất, mà là cung cấp thông tin sâu sắc và đáng tin cậy nhất”, đó là lời nhấn mạnh xuyên suốt từ các nhà báo kỳ cựu. Trong một thế giới tràn ngập tin tức, báo chí cần khẳng định vị thế bằng chuyên môn, tính thẩm quyền và sự tử tế trong mỗi dòng chữ.

Kiến tạo không gian phát triển – đổi mới để sống còn

Diễn đàn Báo chí Toàn quốc 2025 không dừng lại ở việc chỉ ra các thách thức, mà còn hướng đến hành động: Phải kiến tạo không gian phát triển mới, xây dựng một hệ sinh thái báo chí thích ứng và dẫn dắt.

Tại các phiên chuyên đề, đặc biệt là phiên thảo luận về: “Tầm nhìn kiến tạo không gian phát triển”, các nhà lãnh đạo cơ quan báo chí và chuyên gia truyền thông đều nhất trí rằng: Báo chí cần một cuộc cách mạng kép - chuyển đổi số và chuyển đổi tư duy. Không thể dùng tư duy cũ trong chiếc áo cũ để đi vào kỷ nguyên mới.

Chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở mặt kỹ thuật mà phải trở thành chiến lược cốt lõi: Ứng dụng AI để sản xuất tin nhanh, phân tích dữ liệu lớn để hiểu độc giả, cá nhân hoá nội dung để giữ chân người đọc trung thành, tự động hoá để giảm chi phí sản xuất… Đồng thời, báo chí cũng cần đổi mới mô hình kinh doanh. “Không thể trông chờ vào quảng cáo mãi được”, ông Lê Quốc Minh thẳng thắn. Các nguồn thu mới cần được mở rộng như thu phí bạn đọc, dịch vụ truyền thông, tổ chức sự kiện, bán bản quyền nội dung số...

Những vấn đề “nóng” được thảo luận như: Báo chí phải “bán” được nhiều thứ hơn ngoài quảng cáo; phát thanh và truyền hình làm gì để thích nghi trong môi trường mới; dữ liệu và cá nhân hoá giữ vai trò nào trong chiến lược nội dung hiện đại. Đáng chú ý, vai trò của lãnh đạo nữ trong điều hành tin tức, cùng với chiến lược chinh phục độc giả Gen Z - nhóm đang thay đổi toàn diện cục diện tiếp nhận thông tin cũng là điểm nhấn mới mẻ, cho thấy báo chí đang thật sự mở rộng biên độ phát triển.

Sự tham gia của trí tuệ nhân tạo không chỉ là thách thức, mà còn là công cụ hữu ích nếu được ứng dụng đúng cách. AI có thể hỗ trợ kiểm chứng tin giả, tương tác với độc giả, tối ưu hoá nội dung và thậm chí đề xuất chủ đề thời sự. Nhưng AI không thể thay thế bản lĩnh chính trị, cảm xúc con người và trách nhiệm xã hội – những yếu tố làm nên sự khác biệt của báo chí truyền thống.

Kết thúc Diễn đàn, nhiều ý kiến thống nhất cho rằng: Nếu biết tái định vị lại vai trò, phát triển nội dung có chiều sâu, đổi mới mô hình kinh doanh và mạnh dạn ứng dụng công nghệ, báo chí Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra một bước ngoặt trong kỷ nguyên mới - nơi ngòi bút không chỉ truyền tải thông tin, mà còn là biểu tượng của trí tuệ và bản lĩnh dân tộc.

100 năm là một hành trình đáng tự hào, nhưng không phải là điểm dừng. Diễn đàn Báo chí Toàn quốc 2025 là lời hiệu triệu: Báo chí Việt Nam phải đổi mới, không chỉ để tồn tại, mà để khẳng định vai trò dẫn dắt, kiến tạo niềm tin và đồng hành cùng khát vọng vươn lên của đất nước trong thế kỷ mới.