Bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng: Giữ chủ quyền từ mỗi công dân số
Trong kỷ nguyên số, bảo vệ Tổ quốc không chỉ diễn ra nơi biên giới, vùng trời, vùng biển. “Biên cương số” hiện diện trong mỗi hệ thống thông tin, mỗi tài khoản và mỗi lần nhấn nút chia sẻ. Chủ quyền quốc gia luôn phải được giữ từ thể chế, công nghệ, niềm tin xã hội và trách nhiệm của từng công dân số.
Từ Quảng trường Ba Đình đến “biên cương số”
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khẳng định quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam. Đó không chỉ là sự khai sinh một Nhà nước mới, mà còn là lời xác lập quyền tự quyết: người Việt Nam làm chủ vận mệnh, lựa chọn con đường phát triển và bảo vệ tương lai của mình.
Chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” mang thêm một chiều kích mới. Đất nước phải bảo vệ biên giới, lãnh thổ, vùng trời, vùng biển; đồng thời bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu, hệ thống thông tin, nền tảng tư tưởng và quyền được phát triển an toàn trên môi trường mạng.
Không gian mạng không có cột mốc hữu hình, nhưng một cuộc tấn công có thể làm gián đoạn dịch vụ công, gây thiệt hại cho doanh nghiệp, xâm phạm đời tư, kích động xung đột và tác động đến an ninh quốc gia.
Đại hội XIV của Đảng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển. Tinh thần phải nhất quán: Phát triển đến đâu, năng lực bảo vệ theo đến đó; mở rộng không gian tăng trưởng đến đâu, chủ quyền và trật tự an toàn được xác lập đến đó. An ninh không phải lực cản của đổi mới, mà là điều kiện để đổi mới bền vững.
Những cuộc tấn công không tiếng súng
Ở tầng dữ liệu, thông tin cá nhân khi được tập hợp và phân tích có thể dựng nên chân dung về thói quen, sức khỏe, tài chính, vị trí và tâm lý của từng người.
Khi dữ liệu của số đông bị kiểm soát hoặc khai thác từ bên ngoài, quốc gia đứng trước nguy cơ phụ thuộc vào nền tảng không do mình làm chủ. Bảo vệ dữ liệu cá nhân vì thế gắn với an ninh con người; an ninh dữ liệu gắn với năng lực tự chủ quốc gia.
Ở tầng thông tin, trí tuệ nhân tạo có thể tạo văn bản, hình ảnh, giọng nói và video giả mạo với chi phí thấp, tốc độ cao. Một đoạn ghi âm giả giọng lãnh đạo hay video cắt ghép vào thời điểm nhạy cảm có thể gây hoang mang trước khi cơ quan chức năng kịp xác minh. Kỹ năng “kiểm trước, tin sau” phải trở thành năng lực phổ thông của xã hội số.
Nguy hiểm hơn là tấn công vào niềm tin. Các chiến dịch thông tin không nhất thiết khiến công chúng tin hoàn toàn một điều sai; chúng có thể gieo hoài nghi kéo dài, làm con người mất khả năng phân biệt thật - giả, đúng - sai. Khi niềm tin bị bào mòn, tin đồn thay thế thông tin kiểm chứng, cảm xúc cực đoan lấn át lý trí và những tiếng nói kích động có cơ hội chi phối xã hội.
Với vấn đề dân tộc, tôn giáo, đất đai, môi trường hoặc sinh kế, một khó khăn có thật có thể bị tách khỏi bối cảnh, thổi phồng thành đối lập giữa cộng đồng với chính quyền. Từ vài nội dung trên mạng, thuật toán và tâm lý đám đông có thể tạo thành “điểm nóng mềm”, rồi tác động ngược trở lại đời sống thực.
Nếu chỉ dựng hàng rào kỹ thuật mà xem nhẹ trận địa thông tin và niềm tin, chúng ta mới bảo vệ phần vỏ, chưa giữ được phần lõi của an ninh quốc gia.
Không để khoảng trống thông tin thành khoảng trống niềm tin
Niềm tin xã hội được tạo nên khi chủ trương đúng được thực thi nghiêm túc; thông tin được cung cấp minh bạch, kịp thời; quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân được tôn trọng; sai sót được xử lý; cán bộ nói đi đôi với làm.
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân diễn ra tháng 7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: An ninh con người và niềm tin xã hội là trung tâm của mọi chính sách an ninh. Đó là chỉ dẫn quan trọng đối với quản trị không gian mạng.
Trong khủng hoảng thông tin, chậm trễ cũng là rủi ro. Nếu câu trả lời chính thống chưa xuất hiện, suy đoán sẽ lấp đầy khoảng trống; đến khi thông tin đúng được công bố, định kiến và cảm xúc tiêu cực có thể đã định hình. Vì vậy, cần chuyển từ chờ vụ việc rõ ràng mới phản hồi sang cơ chế nắm tình hình, kiểm chứng, cảnh báo, cung cấp thông tin và theo dõi tác động theo thời gian thực.
Định hướng dư luận không phải áp đặt suy nghĩ, mà tạo điều kiện để công chúng tiếp cận sự thật, hiểu bối cảnh và có cơ sở phán đoán. Muốn dẫn dắt, thông tin chính thống phải cạnh tranh bằng độ tin cậy, tốc độ, cách kể và khả năng đối thoại.
Mọi phản ứng truyền thông phải gắn với giải quyết vấn đề thực tế. Nếu vụ việc bắt nguồn từ vướng mắc đất đai, sinh kế, môi trường hoặc dịch vụ công, truyền thông không thể thay thế trách nhiệm xử lý. Cách bền vững nhất để ngăn việc lợi dụng tin giả là giải quyết đúng việc, đúng hạn, công khai kết quả và để người dân kiểm chứng bằng trải nghiệm của mình.
Xây dựng thế trận toàn dân trên không gian mạng
Bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng cần một kiến trúc tổng thể. Nhà nước hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, coi an ninh mạng là cấu phần bắt buộc ngay từ khi thiết kế hệ thống. Quốc gia nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, giám sát, phát hiện, ứng cứu và khôi phục, hợp tác bình đẳng, hiệu quả.
Nền tảng rộng nhất là năng lực số của toàn dân. Kỹ năng bảo mật tài khoản, nhận diện lừa đảo, kiểm chứng nội dung, bảo vệ dữ liệu, ứng xử văn minh và báo cáo nguy cơ cần được phổ cập từ nhà trường, gia đình, cơ quan đến thôn bản, tổ dân phố và cộng đồng tôn giáo. Mỗi nhóm cần cách tiếp cận phù hợp, nhất là trẻ em, người cao tuổi và người ít điều kiện tiếp cận công nghệ.
Mỗi công dân là một “cột mốc số”
Trên biên giới lãnh thổ, cột mốc khẳng định chủ quyền. Trên không gian mạng, mỗi công dân có hiểu biết, bản lĩnh và trách nhiệm là một “cột mốc số”, hiện diện trong từng lựa chọn hằng ngày.
Công dân số có trách nhiệm biết dừng lại trước nội dung gây sốc; không chia sẻ chỉ vì hợp cảm xúc; kiểm tra nguồn, thời điểm và dấu hiệu cắt ghép. Họ bảo vệ tài khoản bằng mật khẩu mạnh, xác thực nhiều lớp, cảnh giác với đường link lạ và không cung cấp mã xác thực. Những thao tác tưởng nhỏ có thể ngăn tài khoản bị biến thành công cụ lừa đảo hoặc phát tán mã độc.
Yêu nước trên không gian mạng là sự tỉnh táo, tôn trọng pháp luật, thái độ văn minh và khả năng lan tỏa điều có ích. Phản bác thông tin sai trái dựa trên chứng cứ; khẳng định lợi ích dân tộc luôn gắn với tinh thần nhân văn.
Cách mạng Tháng Tám chứng minh sức mạnh của Nhân dân khi được giác ngộ, tổ chức và quy tụ vì độc lập. Trong kỷ nguyên số, sức mạnh ấy cần được tiếp nối bằng năng lực số, bản lĩnh số và trách nhiệm số. Khi mỗi người là một điểm tựa của sự thật, không gian mạng sẽ không chỉ là nơi phải phòng vệ, mà trở thành không gian phát triển của một Việt Nam độc lập, tự chủ, nhân văn và hùng cường.
