Cán bộ xã đưa “sinh kế 0 đồng” về bản, hơn 200 người dân có việc làm
Không cần bỏ vốn, không phải đi làm xa, hàng trăm người dân xã vùng cao Yên Na (Nghệ An) đang có thêm thu nhập từ nghề đan bèo tây.
Đằng sau mô hình “Sinh kế 0 đồng” là cách làm chủ động của chính quyền cơ sở trong kết nối doanh nghiệp, tạo việc làm cho đồng bào.
Biến thời gian nông nhàn thành tiền công
Cuối tháng 9/2026, căn nhà nhỏ của bà Vi Thị Lương ở bản Yên Na, xã Yên Na trở nên rộn ràng khi xe tải của doanh nghiệp về tận bản thu gom sản phẩm, thanh toán tiền công. Sau một tháng tranh thủ đan bèo tây tại nhà, bà Lương nhận được 4,3 triệu đồng.
“Trước đây đi nương, đi rẫy cả năm vất vả mà chưa chắc có tiền mặt tích lũy. Nay chỉ nhờ tranh thủ thời gian rảnh rỗi đan bèo tây trong nhà mà có tiền công hằng tháng để trang trải sinh hoạt”, bà Lương chia sẻ.
Với bà Lương, khoản tiền ấy không chỉ giúp trang trải cuộc sống mà còn mở ra một cách kiếm thêm thu nhập ngay tại quê nhà, không phải rời nương rẫy hay gia đình.
Bà Lương là một trong những người tham gia mô hình “Sinh kế 0 đồng” được chính quyền xã Yên Na phối hợp với doanh nghiệp triển khai từ ngày 17/9/2025.
Theo mô hình này, người dân nhận bèo tây khô, đan thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ trên khung sắt theo mẫu đặt hàng. Doanh nghiệp cung cấp nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật, thu gom sản phẩm và trả công theo số lượng đạt yêu cầu.
Điểm đặc biệt là người tham gia không phải bỏ vốn mua nguyên liệu, thuê mặt bằng hay xây dựng xưởng sản xuất. Công việc có thể thực hiện ngay tại nhà, phù hợp với phụ nữ, người trung niên, người cao tuổi và những lao động khó có điều kiện đi làm xa.
Tuy nhiên, đưa một nghề hoàn toàn mới về bản, nhất là ở địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, không phải chuyện đơn giản.
Những ngày đầu triển khai, Thường trực Đảng ủy và lãnh đạo UBND xã trực tiếp đến từng nhà vận động người dân tham gia. Cán bộ xã, cán bộ bản cùng đan mẫu, hướng dẫn từng công đoạn để bà con làm quen với nghề.
Thay vì chỉ tuyên truyền, vận động, cán bộ cơ sở trực tiếp tìm đầu ra, kết nối doanh nghiệp và đồng hành cùng người dân trong quá trình học nghề. Những sản phẩm đầu tiên được thu mua, những khoản tiền công đầu tiên được chi trả đã dần tạo niềm tin, thu hút thêm nhiều hộ tham gia.
Sau một năm, từ 25 người ban đầu, mô hình đã mở rộng lên 222 lao động trực tiếp tham gia. Sản lượng tăng từ khoảng 1.600 sản phẩm trong kỳ đầu lên 32.000 sản phẩm trong kỳ cuối, với tổng cộng 160.200 sản phẩm được làm ra trong một năm.
Cùng với số người tham gia và sản lượng tăng, tiền công chi trả cũng có sự thay đổi rõ rệt. Nếu tháng đầu tiên, tổng tiền công mới đạt 24,5 triệu đồng thì đến tháng 9/2026 đã tăng lên 238 triệu đồng.
Tính chung sau một năm, doanh nghiệp đã chi trả cho người lao động hơn 1,407 tỷ đồng. Thu nhập bình quân của người trực tiếp tham gia vào thời điểm tháng 9/2026 đạt khoảng 1,5 triệu đồng/người/tháng. Những người làm thường xuyên, năng suất cao có thể kiếm được khoảng 4,5 triệu đồng/tháng.
Đây chưa phải mức thu nhập có thể thay thế hoàn toàn các nguồn sinh kế truyền thống. Tuy nhiên, với những hộ thiếu đất sản xuất, việc làm không ổn định hoặc không thể đi làm xa, khoản tiền công hằng tháng là nguồn thu đáng kể.
Quan trọng hơn, người dân có thể chủ động sắp xếp thời gian, vừa làm nương rẫy, chăm sóc gia đình, vừa có thêm việc làm tại nhà.
Khi cán bộ xã chủ động tìm sinh kế cho người dân
Yên Na là xã miền núi đặc biệt khó khăn của tỉnh Nghệ An, với hơn 98% dân số là đồng bào DTTS. Địa hình đồi núi, quỹ đất sản xuất hạn chế, trong khi cơ hội việc làm tại chỗ không nhiều khiến đời sống của một bộ phận người dân còn khó khăn.
Để có thu nhập, nhiều lao động phải rời quê đi làm ăn xa. Việc cha mẹ đi làm xa, con nhỏ ở lại với ông bà cũng đặt ra những khó khăn trong chăm sóc, giáo dục trẻ và duy trì sinh hoạt gia đình.
Bởi vậy, tạo được việc làm ngay tại bản không đơn thuần là câu chuyện tăng thu nhập, mà còn góp phần giúp các gia đình ổn định cuộc sống.
Phó Chủ tịch UBND xã Yên Na Nguyễn Văn Hòe cho biết, khó khăn lớn nhất khi triển khai mô hình không phải ở kỹ thuật đan bèo tây mà là thay đổi nhận thức, thói quen lao động của người dân.
“Chúng tôi xác định cán bộ phải làm trước, chịu trách nhiệm trước và hoàn toàn không tốn một đồng ngân sách nhà nước”, ông Hòe nói.
Từ quan điểm đó, chính quyền xã chủ động tìm kiếm, kết nối với doanh nghiệp ở Ninh Bình để đưa nghề đan bèo tây về địa phương.
Khác với những mô hình hỗ trợ sinh kế cần vốn đầu tư ban đầu, “Sinh kế 0 đồng” không sử dụng ngân sách nhà nước để triển khai. Người dân chủ yếu bỏ công lao động, còn nguyên liệu, khung đan và hướng dẫn kỹ thuật do doanh nghiệp liên kết đảm nhận.
Đặc biệt, doanh nghiệp trực tiếp thu gom sản phẩm và thanh toán tiền công, giúp người dân không phải tự tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Cách làm này giúp giải quyết đồng thời hai khó khăn thường gặp trong phát triển sinh kế ở vùng cao: người dân thiếu vốn đầu tư và chưa có đầu ra ổn định cho sản phẩm.
Thay vì chỉ trông chờ vào các nguồn lực hỗ trợ, chính quyền cơ sở đứng ra làm cầu nối giữa doanh nghiệp và người lao động, biến nhu cầu tuyển dụng, đặt hàng thành cơ hội việc làm cụ thể tại địa phương.
Từ kết quả bước đầu, xã Yên Na đặt mục tiêu mở rộng mô hình, thu hút từ 500 - 1.000 lao động hoặc nhiều hơn, phấn đấu đưa tổng thu nhập từ nghề đan bèo tây đạt 6 - 10 tỷ đồng mỗi năm.
Địa phương cũng dự kiến nghiên cứu đưa nghề đan bèo tây vào hoạt động hướng nghiệp tại trường học, tiến tới hình thành hợp tác xã để tổ chức sản xuất, đồng thời khuyến khích người lao động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo nhu cầu.
Dù vậy, để mô hình phát triển bền vững, việc duy trì đơn hàng, bảo đảm nguồn nguyên liệu, chất lượng sản phẩm và thanh toán tiền công minh bạch vẫn là những yếu tố quan trọng. Đây cũng là những điều kiện cần thiết nếu địa phương muốn mở rộng quy mô lên hàng trăm lao động trong thời gian tới.
Sau 1 năm triển khai, mô hình “Sinh kế 0 đồng” ở Yên Na bước đầu cho thấy một hướng tạo việc làm phù hợp với điều kiện vùng cao. Không cần đầu tư nhà xưởng, không đòi hỏi người dân bỏ vốn, nghề đan bèo tây đã giúp hàng trăm lao động có thêm nguồn thu nhập ngay tại gia đình.
Từ những sợi bèo tây khô được đan thành sản phẩm thủ công, câu chuyện ở Yên Na còn cho thấy một cách làm đáng chú ý trong công tác giảm nghèo: cán bộ cơ sở chủ động tìm kiếm nguồn lực, kết nối thị trường và tạo điều kiện để người dân có việc làm, tự tạo thu nhập bằng chính sức lao động của mình.
