Cao Bằng ngăn hôn nhân cận huyết thống, chặn hệ lụy cho tương lai
Cao Bằng đã ngăn được hôn nhân cận huyết thống, yêu cầu đặt ra là phải chặn không để tình trạng này tái diễn trong vùng đồng bào DTTS của tỉnh.
Tại Cao Bằng, tình trạng hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS đã có chuyển biến tích cực, không còn phát sinh trường hợp mới trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, những hệ lụy dai dẳng của tập quán này vẫn đặt ra yêu cầu phải duy trì các giải pháp tuyên truyền, vận động, không để tình trạng hôn nhân cận huyết thống tái diễn, ảnh hưởng đến sức khỏe và tương lai các thế hệ.

Nỗ lực không để hôn nhân cận huyết thống tái diễn
Là tỉnh miền núi, biên giới với hơn 95% dân số là đồng bào DTTS, Cao Bằng từng đối mặt với không ít khó khăn trong việc ngăn chặn hôn nhân cận huyết thống. Tập quán kết hôn trong phạm vi dòng họ, những quan niệm lạc hậu về hôn nhân cùng điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế ở một số địa bàn là những yếu tố khiến tình trạng này tồn tại.
Kết quả điều tra thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS lần thứ III năm 2024 cho thấy, tại thời điểm năm 2023, toàn tỉnh xác định được 21 trường hợp hôn nhân cận huyết thống (13 nam, 8 nữ), đều tập trung ở khu vực nông thôn của tỉnh. Trước đó, giai đoạn 2015 - 2020, toàn tỉnh có 26 cặp hôn nhân cận huyết thống.
Những cuộc hôn nhân trong phạm vi huyết thống gần có thể làm tăng nguy cơ trẻ sinh ra mắc các bệnh di truyền, dị tật bẩm sinh, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của gia đình và cộng đồng. Nhận diện rõ nguy cơ đó, Cao Bằng đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, kết hợp phổ biến pháp luật với thay đổi nhận thức, hành vi trong cộng đồng.
Với nỗ lực của cả hệ thống chính trị, trong từ năm 2024 đến nay, trên địa bàn tỉnh không ghi nhận phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Kết quả này cho thấy hiệu quả của việc đưa thông tin, kiến thức pháp luật đến tận cơ sở, phát huy vai trò của chính quyền, các tổ chức đoàn thể, người có uy tín và chính các gia đình trong phòng ngừa hôn nhân cận huyết thống.
Duy trì kết quả bằng thay đổi nhận thức từ cơ sở
Thực tế tại Cao Bằng cho thấy, phòng ngừa hôn nhân cận huyết thống không thể chỉ dừng ở việc tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật mà cần tác động trực tiếp đến nhận thức, lựa chọn và hành vi của mỗi người, nhất là thanh thiếu niên.
Những năm qua, tỉnh đã tổ chức hơn 2.500 cuộc tuyên truyền trực tiếp tại thôn, bản, thu hút trên 31.000 lượt người tham gia. Nội dung tập trung vào Luật Hôn nhân và Gia đình, bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản, phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Cùng với đó, các hoạt động tập huấn, phổ biến pháp luật, ngoại khóa trong trường học được triển khai nhằm giúp học sinh có kiến thức, kỹ năng nhận diện và chủ động phòng tránh những tập quán không còn phù hợp.
Đáng chú ý là các hội thi tìm hiểu kiến thức pháp luật với hình thức “Rung chuông vàng”, thông điệp “Nói không với tảo hôn” đã tạo thêm cách tiếp cận gần gũi với học sinh. Trong năm 2026, đợt 2, tỉnh tổ chức 5 hội thi với 1.568 học sinh tham gia; lũy kế có 13 hội thi, thu hút 3.568 lượt học sinh.
Qua những sân chơi này, kiến thức pháp luật về hôn nhân và gia đình được truyền tải sinh động, giúp học sinh không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành cầu nối tuyên truyền đến gia đình, dòng họ và cộng đồng.
Hoạt động được triển khai theo Kế hoạch số 2282/KH-SDTTG ngày 28/8/2026 của Sở Dân tộc và Tôn giáo, thuộc nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận hướng đến chuyển đổi nhận thức, hành vi, thay vì chỉ cung cấp thông tin một chiều.
Đưa nhận thức tiến bộ thành nếp sống cộng đồng
Dù hôn nhân cận huyết thống không phát sinh trong nhiều năm, tình trạng tảo hôn vẫn là vấn đề cần tiếp tục quan tâm trên địa bàn tỉnh. Trong 10 tháng đầu năm 2026, Cao Bằng ghi nhận 18 trường hợp tảo hôn.
Điều này cho thấy những tập quán hôn nhân lạc hậu chưa được loại bỏ hoàn toàn, đòi hỏi công tác tuyên truyền, vận động phải được thực hiện đồng bộ, kiên trì và phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn.
Để duy trì kết quả không phát sinh hôn nhân cận huyết thống, bên cạnh việc tiếp tục phổ biến pháp luật, cần phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc tôn giáo và các tổ chức đoàn thể trong vận động cộng đồng.
Công tác phòng ngừa cũng cần được thực hiện từ sớm, nhất là trong gia đình và nhà trường; chú trọng trang bị kiến thức về sức khỏe sinh sản, di truyền, quyền hôn nhân và những hệ lụy của việc kết hôn trong phạm vi huyết thống gần.

Từ kết quả nhiều năm không phát sinh hôn nhân cận huyết thống, Cao Bằng đang có cơ sở để tiếp tục củng cố những chuyển biến tích cực trong đời sống cộng đồng. Nhưng điều quan trọng hơn là phải biến kết quả này thành nhận thức tự giác, thành nếp sống tiến bộ trong mỗi gia đình, dòng họ và bản làng.
Bởi ngăn chặn một tập quán lạc hậu không chỉ nhằm chấm dứt những trường hợp vi phạm, mà sâu xa hơn là bảo vệ sức khỏe, chất lượng dân số và tương lai của các thế hệ người dân vùng đồng bào DTTS của tỉnh.





