Đạo đức người làm báo trước xu thế AI

Từ bản thảo giấy đến sản xuất nội dung tức thời

Phía trước bàn làm việc của ông Bùi Công Duyến, Giám đốc Sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS, CTCP Công nghệ NEKO là một màn hình TV lớn. Khi chúng tôi đến, ông đang chăm chú quan sát bảng dữ liệu hiển thị theo thời gian thực. Trên đó là hàng loạt biểu đồ và bảng thống kê đang thay đổi từng giây: từ khóa “tai nạn giao thông tại cao tốc Hà Nội – Hải Phòng”, “bão số 1”, “sáp nhập tỉnh”, cho đến tên các địa phương đang xuất hiện với tần suất cao trên các bản tin.

Là một chuyên gia công nghệ, ông đã làm việc trong lĩnh vực phát triển phần mềm cho các tòa soạn báo chí hơn mười năm qua. Từ góc nhìn của người đứng sau hạ tầng công nghệ, ông chứng kiến rõ sự thay đổi của cách làm báo trong kỷ nguyên số.

Theo ông Duyến, hiện có nhiều tòa soạn thông minh vận hành trên nền tảng các công nghệ hiện đại như AI, Big Data, điện toán đám mây, blockchain… Hệ thống có khả năng tự động hóa quy trình sản xuất tin bài, đề xuất nội dung theo xu hướng, phân tích hành vi người đọc, kiểm tra lỗi chính tả, hỗ trợ chuyển đổi văn bản - âm thanh - hình ảnh, tích hợp chatbot hỗ trợ tác nghiệp...

Các hãng tin lớn trên thế giới như: Associated Press (AP), Bloomberg và Reuters đã áp dụng rộng rãi báo chí tự động do AI điều khiển. Ví dụ, Wordsmith của hãng công nghệ Automated Insights là một nền tảng nổi bật được AP sử dụng để tạo ra hàng nghìn báo cáo tài chính mỗi quý, đảm bảo phạm vi đưa tin rộng rãi và kịp thời. Tương tự, The Washington Post đã phát triển Heliograf, một hệ thống AI tự động tạo ra các bài báo cho các sự kiện định kỳ như kết quả thể thao và bầu cử, nổi bật với tốc độ và độ chính xác.

Ngoài ra, các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 của OpenAI thể hiện khả năng tạo ra các bài báo tin tức phức tạp, giống con người về nhiều chủ đề, hiểu rõ ngữ cảnh và linh hoạt trong các ứng dụng báo chí khác nhau trong thời gian ngắn.

AI có thể thay thế nghề làm báo?

Theo báo cáo của Reuters, trong năm 2024, có tới 57% các cơ quan báo chí lớn đã ứng dụng AI trong ít nhất một công đoạn sản xuất tin tức. Từ đó có khoảng hơn 60.000 bài báo/ngày trên toàn cầu được tạo một phần hoặc toàn phần bằng AI. Liệu trí tuệ nhân tạo

 có thể thay thế được các nhà báo?

Trước những tranh luận về khả năng thay thế của AI đối với phóng viên, ông Duyến thẳng thắn: “Một phần công việc có thể được hỗ trợ, thậm chí thay thế. Nhưng phần việc gắn với quan sát thực tế, đánh giá thông tin và đặt câu hỏi đúng – AI chưa làm được. Công nghệ có thể thay đổi nhịp độ, nhưng không thay đổi được bản chất của nghề báo – một nghề gắn với sự thật và trách nhiệm với xã hội”.

Bởi công nghệ số và AI đang tạo ra một làn sóng thay đổi trong báo chí hiện đại, nhưng từ đó cũng đặt ra thách thức mới về tính minh bạch, sự trung thực và độ tin cậy của nội dung. AI cũng có không ít mặt trái với nguy cơ tin giả, thông tin không chính xác, vấn đề bản quyền.

Theo Nhà báo Nguyệt Linh, Ban Văn hoá, Nghệ thuật & Giải trí - Tạp chí Ngày nay, tư duy làm báo hiện đại là tư duy tích hợp, đa phương tiện, vì vậy sự linh hoạt trở thành yêu cầu tất yếu đối với người làm báo hiện nay. Sự xuất hiện của AI là một cột mốc đặc biệt trong dòng chảy ấy.

“Bất cứ công cụ nào cũng có tính hai mặt và AI không phải ngoại lệ. Nếu biết cách sử dụng và kiểm soát, AI có thể trở thành một trợ lý mẫn cán mọi nơi, mọi lúc. Tuy nhiên, nếu người làm báo bị lệ thuộc vào việc sử dụng AI, chúng ta sẽ đánh mất vai trò cốt lõi của nghề báo: Kiểm chứng-Phản biện-Truyền tải thông tin”, bà Linh cho biết.

Giá trị trường tồn, bất biến là trí tuệ con người, còn khoa học kỹ thuật chỉ là phương tiện truyền tải. Yếu tố con người trong chúng ta là điều chắc chắn mà AI không thể thay thế. Tuy nhiên, từ thực tế, công nghệ có thể trở thành “bạn” đồng hành để tạo ra báo chí chất lượng cao. AI không còn là lựa chọn, mà đã trở thành xu hướng tất yếu. Chỉ khi chủ động làm chủ công nghệ, người làm báo mới đủ năng lực thích ứng, định hướng và dẫn dắt dư luận trong môi trường báo chí - truyền thông mới.