Dệt Zèng tạo việc làm cho hàng trăm phụ nữ

Tiếng khung cửi vẫn vang lên giữa bản làng A Lưới, TP. Huế từ bao đời nay. Trước đây, những tấm Zèng chủ yếu được dệt để phục vụ lễ hội, cưới hỏi và sinh hoạt của người Tà Ôi. Nay, khung cửi và những sợi chỉ nhiều màu đã tạo thêm việc làm, mang lại nguồn thu nhập cho người dân ngay trên quê hương.

Sự chuyển mình ấy không chỉ đến từ nghề dệt. Xôi nếp than, dân ca, dân vũ, lễ hội truyền thống và các phiên chợ vùng cao cũng đang trở thành những sản phẩm du lịch đặc trưng.

Văn hóa không còn chỉ được gìn giữ trong đời sống cộng đồng, mà đang trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS ở TP. Huế.

Nghệ nhân Hồ Thị Xanh là người nhiều năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm ở A Lưới. Bà cùng nhiều nghệ nhân tham gia hướng dẫn phụ nữ trong bản sản xuất theo đơn hàng.

Từ chỗ dệt phục vụ nhu cầu trong cộng đồng, nghề dệt truyền thống của dân tộc Tà Ôi đã từng bước bước ra thị trường, tạo thêm thu nhập cho nhiều hộ gia đình.

Bước ngoặt đến khi nghề dệt Zèng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016. Cùng với đó, các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác dệt Zèng được hình thành, tạo đầu ra ổn định hơn cho sản phẩm.

Hiện, vùng cao A Lưới có nhiều cơ sở, HTX dệt hoạt động thường xuyên, thu hút hàng trăm phụ nữ Tà Ôi tham gia. Nhiều sản phẩm như khăn, túi xách, áo, váy và đồ lưu niệm mang hoa văn truyền thống đã trở thành hàng hóa phục vụ thị trường và khách du lịch.

Không chỉ giữ nghề, người dân còn thay đổi cách làm. Nhiều sản phẩm được thiết kế phù hợp với nhu cầu sử dụng hiện nay nhưng vẫn giữ được kỹ thuật dệt và hoa văn truyền thống.

Từ lễ hội, chợ phiên đến du lịch cộng đồng

Nếu nghề dệt tạo việc làm cho phụ nữ thì du lịch cộng đồng đang mở thêm sinh kế cho nhiều bản làng vùng cao TP. Huế.

Tại làng du lịch cộng đồng A Nôr, xã Hồng Kim, du khách không chỉ tham quan thác nước mà còn trải nghiệm dệt Zèng, thưởng thức xôi nếp than và các món ăn truyền thống như cơm lam, thịt nướng của đồng bào Tà Ôi, Cơ Tu.

Sự hợp tác giữa HTX Du lịch sinh thái A Nôr và người dân địa phương trở thành cầu nối đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động du lịch.

Người dân giữ bản sắc văn hóa, cảnh quan và có sản vật, HTX có kinh nghiệm vận hành, xây dựng tour tuyến. Từ đó, hàng chục người có thêm việc làm, thu nhập ngay tại quê hương.

Chị Lỳ Thị Mai - chủ một Homestay tại A Nôr, cho biết trước đây thu nhập gia đình chủ yếu dựa vào nương rẫy. Từ khi tham gia du lịch cộng đồng, gia đình có thêm nguồn thu từ lưu trú, phục vụ ẩm thực và bán sản phẩm dệt Zèng. Phụ nữ trong bản cũng có thêm việc làm tại chỗ.

Theo thống kê của các địa phương, vùng cao A Lưới hiện có 5 làng du lịch cộng đồng, 24 điểm du lịch và 33 cơ sở lưu trú. Phần lớn các mô hình nằm trong vùng đồng bào DTTS sinh sống, tạo việc làm cho người dân địa phương.

PGs.Ts. Nguyễn Văn Mạnh - Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) cho rằng, kho tàng văn hóa của đồng bào Tà Ôi, Cơ Tu và Bru Vân Kiều là nguồn tài nguyên để hình thành những sản phẩm du lịch khác biệt. Khi cộng đồng trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, lợi ích kinh tế sẽ quay trở lại với người dân.

Trong không gian chợ phiên vùng cao A Lưới, sự chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sinh kế càng thể hiện rõ. Chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa, nơi đồng bào Bru Vân Kiều, Tà Ôi, Cơ Tu mang đến những tấm Zèng, rau rừng, mật ong, măng khô, xôi nếp than và nhiều sản vật địa phương. Du khách đến đây không chỉ mua hàng mà còn tìm kiếm trải nghiệm về đời sống vùng cao.

Từ di sản dệt Zèng, chợ phiên và du lịch cộng đồng, những giá trị văn hóa truyền thống đang từng bước trở thành nguồn lực phát triển kinh tế. Khi người dân được tham gia và hưởng lợi từ chính văn hóa của mình, việc bảo tồn không chỉ giữ lại bản sắc mà còn góp phần tạo dựng sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Đồng bào Tà Ôi thoát nghèo từ nghề dệt Zèng

Dự án "GenZ dệt ZènG": Lan tỏa và phát triển văn hóa dân tộc Tà Ôi

Giữ nghề dệt zèng bằng tư duy mới