Giữ nếp Mường xưa

Chín bậc cầu thang nhà sàn người Mường từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong đời sống của đồng bào. Người Mường xưa thường chọn làm cầu thang số lẻ, như 7, 9 hay 11 bậc.

Trong đó, 9 bậc được nhiều gia đình lựa chọn, bởi quan niệm về sự sinh sôi, đủ đầy và bền vững. Tuy nhiên, hàm ý sâu xa của chiếc cầu thang, không chỉ nằm ở con số, mà ở những phong tục, phép tắc và nếp sống đã ăn sâu vào từng bậc gỗ qua nhiều thế hệ.

Với người Mường, bước lên cầu thang cũng là bước vào không gian thiêng của ngôi nhà sàn. Vì vậy, từ cách đi đứng, ăn nói đến ứng xử nơi cầu thang đều có những quy ước riêng, được truyền dạy từ đời này sang đời khác.

Người Mường quan niệm, cầu thang không đơn thuần là nơi đi lại, mà còn thể hiện nếp nhà. Khách đến chơi khi bước lên cầu thang thường đi nhẹ, tránh cười nói ồn ào. Người già trong bản cho rằng, tiếng bước chân quá mạnh hay sự vội vã nơi cầu thang, là điều thiếu tôn trọng với gia chủ và tổ tiên trong nhà.

Ngày trước, nhiều gia đình còn dạy con cháu không được ngồi chắn giữa cầu thang, không dẫm mạnh lên các bậc gỗ hay đùa nghịch quá mức nơi lối lên nhà. Đó là phép lịch sự, và là cách giữ gìn sự ấm cúng, nền nếp trong gia đình.

Chiếc cầu thang cũng gắn với nhiều dấu mốc quan trọng của đời người Mường. Trong ngày cưới, cô dâu bước qua những bậc cầu thang để trở thành người của gia đình mới.

Với người già, chiếc cầu thang là nơi tiễn con cháu đi xa, rồi lại đợi ngày trở về. Đứa trẻ Mường lớn lên từ những bước chân chập chững trên bậc gỗ cũ, nghe tiếng mẹ gọi bên bếp lửa và tiếng gà gáy mỗi sớm mai.

Người Mường còn quan niệm, cầu thang là khoảng nối giữa con người với tổ tiên và thần linh trong ngôi nhà sàn. Bởi vậy, nơi ấy luôn được giữ sạch sẽ, gọn gàng như một phần thể diện của gia đình.

Chín bậc thang đi qua một đời người

Có lẽ vì thế mà theo năm tháng, chiếc cầu thang gỗ không chỉ mòn đi bởi dấu chân người, mà còn thấm đẫm hơi thở của đời sống bản Mường. Mỗi vết nhẵn trên mặt gỗ như, lưu lại bao mùa mưa nắng, bao cuộc sum họp và cả những đổi thay âm thầm của một nếp sống xưa.

Ngày nay, nhiều ngôi nhà sàn truyền thống đã nhường chỗ cho nhà xây kiên cố. Những chiếc cầu thang xi măng lạnh và thẳng xuất hiện ngày một nhiều hơn. Không ít người trẻ lớn lên mà không còn hiểu vì sao ông bà xưa luôn giữ 9 bậc cầu thang trước hiên nhà.

Ở một số bản du lịch cộng đồng, nhà sàn vẫn còn được dựng lên, nhưng nhiều phong tục gắn với chiếc cầu thang đã dần phai nhạt. Những bậc gỗ bây giờ đôi khi chỉ là để trang trí hơn là nơi lưu giữ nếp sống văn hóa như trước.

Dẫu vậy, trong ký ức của nhiều người Mường, chiếc cầu thang gỗ với chín bậc quen thuộc, vẫn là một phần không thể thiếu của ngôi nhà sàn.

Đó không chỉ là lối đi lên một mái nhà, mà còn là con đường dẫn vào ký ức, phong tục của người Mường xưa trước bao đổi thay của cuộc sống hôm nay.

Tiếng chọc sàn trong đêm - Nét đẹp hẹn hò xưa kia của trai gái người Mường ở Phú Thọ

Ẩm thực người Mường: Gắn kết người với người quanh mâm cỗ lá giản dị

Độc đáo lễ hội cả cộng đồng người Mường xuống suối đánh cá