Giữ bản sắc văn hóa Khmer trong giai đoạn phát triển mới
Trong giai đoạn phát triển mới, An Giang đang nỗ lực bảo tồn các giá trị văn hóa Khmer gắn với phát triển du lịch, để di sản trở thành “tài sản”, mang lại nguồn thu và lan tỏa bản sắc dân tộc.
Gìn giữ di sản từ cộng đồng
Tại chùa Sóc Xoài, xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang, đội múa trống Chhay-dăm mới thành lập hơn 7 tháng nhưng đã trở thành điểm nhấn trong các hoạt động văn hóa địa phương.
Việc duy trì đội múa không chỉ phục vụ lễ hội, mà còn góp phần gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer.
Anh Danh Giỏi, Đội trưởng Đội trống Chhay-dăm chùa Sóc Xoài, cho biết, nghệ thuật Chhay-dăm được hình thành từ quá trình lao động và sáng tạo của người Khmer.
Không chỉ là một loại hình biểu diễn, Chhay-dăm còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, làm phong phú đời sống văn hóa của người Khmer.
Tại chùa Snay Đon Kum, xã Ô Lâm, những buổi tập Chhay-dăm vẫn diễn ra đều đặn mỗi tối. Trong không gian thanh bình của phum, sóc, các em nhỏ say mê hóa thân thành những nhân vật quen thuộc trong văn hóa Khmer như chằn, chằn chim, chằn khỉ… qua những điệu múa mạnh mẽ, dứt khoát nhưng không kém phần sinh động.
Em Chau Đô Dal ở ấp Ô Tà Sóc cho biết, mỗi buổi tập kéo dài từ 2 đến 3 giờ. Ban đầu, việc học khá khó vì từng nhịp trống, từng động tác đều đòi hỏi sự chính xác.
"Em rất yêu thích múa trống Chhay-dăm. Em mong muốn tiếp tục học, gìn giữ và truyền lại cho nhiều bạn nhỏ để nghệ thuật truyền thống của dân tộc luôn được duy trì, phát triển", Chau Đô Dal chia sẻ.
Theo nghệ nhân Chau Chon, người trực tiếp truyền dạy tại chùa Snay Đon Kum, muốn theo đuổi nghệ thuật Chhay-dăm, người học phải có đam mê và sự kiên trì.
Trước hết phải thành thạo kỹ thuật đánh trống, nắm chắc từng nhịp điệu rồi mới kết hợp với động tác múa để truyền tải tinh thần của bài diễn.
Bà Néang Sâm Bô, Phó Chủ tịch UBND xã Ô Lâm cho biết, địa phương luôn quan tâm hỗ trợ truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ. Đây là giải pháp quan trọng để bảo tồn bền vững các giá trị văn hóa Khmer trong đời sống hiện đại.
.jpg)
Hồi sinh di sản
Toàn tỉnh An Giang hiện có khoảng 8% dân số là đồng bào Khmer, sinh sống tập trung tại nhiều địa phương như Tri Tôn, Cô Tô, Ô Lâm, Núi Cấm...
Hiện nay, An Giang có 5 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của đồng bào Khmer, gồm: Hội đua bò Bảy Núi; Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá buông; Nghệ thuật sân khấu Dì kê; Nghề làm đường thốt nốt và Nghệ thuật diễn tấu trống Chhay-dăm.
Tuy nhiên, công tác bảo tồn vẫn gặp nhiều khó khăn. Với nghệ thuật Chhay-dăm, số nghệ nhân am hiểu không nhiều nên nhiều chùa Khmer phải mời nghệ nhân từ địa phương khác đến truyền dạy. Người biết chế tác trống cũng ngày càng ít, trong khi lực lượng kế cận còn mỏng.
Ông Nguyễn Văn Mao - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang cho biết, hiện địa phương có hơn 120 người thực hành nghệ thuật Chhay-dăm và hơn 150 người đang học tập.
Tuy nhiên, chỉ khoảng 15 người có khả năng truyền dạy, trong đó có 3 nghệ nhân đã gắn bó với loại hình này hơn 30 năm.
Để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Khmer, UBND tỉnh An Giang đã xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống dân tộc Khmer giai đoạn 2026 - 2030.
Đề án tập trung xây dựng đội ngũ kế cận thông qua việc tạo điều kiện để nghệ nhân truyền nghề tại chùa Khmer, trường học và các thiết chế văn hóa; đồng thời khôi phục không gian sinh hoạt nghệ thuật trong cộng đồng.
Đến năm 2030, An Giang phấn đấu hoàn thành kiểm kê các loại hình nghệ thuật Khmer; xây dựng phim tư liệu, bản đồ văn hóa - nghệ thuật Khmer; tổ chức 5 - 7 lớp truyền dạy mỗi năm, hình thành ít nhất 2 câu lạc bộ nghệ thuật Khmer hoạt động thường xuyên.
Tỉnh cũng sẽ tổ chức liên hoan nghệ thuật truyền thống Khmer định kỳ hai năm một lần, xây dựng kho dữ liệu số và chuyên trang về nghệ thuật Khmer phục vụ bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá.
Ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang cho biết, điểm mới của Đề án là gắn bảo tồn với khai thác giá trị văn hóa phục vụ phát triển kinh tế.
An Giang sẽ xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa Khmer, kết nối các không gian văn hóa cộng đồng thành những tuyến du lịch đặc trưng, góp phần nâng cao giá trị di sản.
Khi di sản được gìn giữ ngay trong cộng đồng và trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, bản sắc văn hóa Khmer không chỉ được bảo tồn mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân. Đó là hướng đi bền vững để những giá trị truyền thống tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay.
