Giữ văn hóa Thái trước nguy cơ đứt gãy giữa các thế hệ
Trước nguy cơ mai một tiếng nói, chữ viết và phong tục truyền thống, anh Lữ Thanh Đức - Bí thư Đoàn Thanh niên xã Hùng Chân (Nghệ An), cho rằng cần thay đổi cách bảo tồn, để người trẻ trực tiếp thực hành, sáng tạo và trở thành chủ thể gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Thái.
Nỗi lo đứt gãy văn hóa giữa các thế hệ
Là Bí thư Đoàn Thanh niên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hùng Chân (Nghệ An), anh Lữ Thanh Đức có nhiều trăn trở về việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Thái trong đời sống hiện đại.
Theo anh, thế hệ trẻ địa phương có nhiều thuận lợi khi được thừa hưởng kho tàng văn hóa phong phú gồm tiếng nói, chữ viết, trang phục, dân ca, dân vũ cùng sự đồng hành của các nghệ nhân cao tuổi.
Sự phát triển của công nghệ số cũng mở ra những cơ hội mới để giới thiệu, quảng bá văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là nguy cơ đứt gãy trong quá trình trao truyền văn hóa giữa các thế hệ.
Một bộ phận thanh thiếu niên ít sử dụng tiếng mẹ đẻ, chưa thông thạo chữ Thái, chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa của trang phục, phong tục và những giá trị văn hóa truyền thống.
Trong khi đó, sức hút của đời sống hiện đại và mạng xã hội khiến không ít người trẻ dần xa rời những sinh hoạt văn hóa vốn gắn bó với cộng đồng.
“Điều đáng lo ngại không phải là người trẻ tiếp nhận văn hóa hiện đại, mà là trong quá trình hội nhập, chúng ta có thể đánh mất sự kết nối với chính cội nguồn của mình”, anh Đức trăn trở.
Từ thực tế ấy, anh cho rằng bảo tồn văn hóa không thể chỉ dừng ở việc tuyên truyền hay tổ chức các hoạt động mang tính trình diễn. Điều quan trọng là tạo cơ hội để người trẻ trực tiếp trải nghiệm, hiểu và thực hành những giá trị truyền thống.
Thời gian qua, Đoàn Thanh niên xã Hùng Chân đã triển khai nhiều hoạt động đưa văn hóa dân tộc Thái đến gần hơn với thanh thiếu nhi.
Trong đó có các chương trình trải nghiệm văn hóa tại trường mầm non, trường phổ thông; lồng ghép biểu diễn dân ca, dân vũ và trò chơi dân gian vào những dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng.
Theo anh Đức, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát, người trẻ cần được trực tiếp tham gia, biểu diễn và sáng tạo. Qua những trải nghiệm ấy, tình yêu văn hóa dân tộc được hình thành và bồi đắp ngay từ môi trường học đường.
Đây cũng là cách tạo sự kết nối giữa các thế hệ, để những giá trị văn hóa được tiếp nối trong đời sống, thay vì chỉ được lưu giữ qua tư liệu hay các hoạt động giới thiệu di sản.
Giữ bản sắc văn hóa trong dòng chảy hiện đại
Một chuyển biến tích cực được anh Lữ Thanh Đức ghi nhận là nhận thức của người trẻ về giá trị văn hóa truyền thống đang thay đổi.
Không chỉ tiếp nhận những giá trị được trao truyền, nhiều thanh niên đã chủ động tìm hiểu, sáng tạo và ứng dụng công nghệ số để quảng bá bản sắc dân tộc.
Tuy nhiên, việc làm mới các giá trị truyền thống cũng đặt ra yêu cầu phải giữ được tính nguyên bản và sự tôn trọng đối với cộng đồng chủ thể văn hóa.
Để công tác bảo tồn không chỉ phụ thuộc vào sự nhiệt huyết của từng cá nhân hay tổ chức Đoàn, anh Lữ Thanh Đức đề xuất:
Xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực thường xuyên cho công tác bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch và kinh tế địa phương.
Thiết lập cơ chế kết nối giữa nghệ nhân và thế hệ trẻ, tăng cường các hoạt động truyền dạy tiếng nói, chữ viết, dân ca, dân vũ và những phong tục truyền thống.
Phát huy vai trò xung kích của tổ chức Đoàn thông qua các mô hình sáng tạo, ứng dụng công nghệ số để lưu giữ, giới thiệu di sản, đồng thời tạo điều kiện để nghệ nhân trực tiếp đồng hành cùng thanh niên trong các hoạt động văn hóa.
Phát triển những sản phẩm văn hóa gắn với sinh kế, hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp từ du lịch trải nghiệm, ẩm thực và nghề thủ công truyền thống.
Bên cạnh đó, cần tạo thêm sân chơi, môi trường thực hành văn hóa cho thanh thiếu nhi; kịp thời biểu dương những cá nhân, tập thể có đóng góp tích cực trong bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc.
