Hơn nửa thế kỷ đi tìm người thân đã khuất nơi chiến trường
Hơn nửa thế kỷ trước, họ tiễn những chàng trai lên đường bảo vệ Tổ quốc. Hôm nay, họ lại lặng lẽ gửi đi vài giọt máu của mình để xét nghiệm ADN, với mong muốn chưa bao giờ ngơi nghỉ: tìm người thân đã khuất nơi chiến trường.
Từ sáng sớm, sân Nhà văn hóa xóm Hợp Thuận (xã Tam Hợp, tỉnh Nghệ An) đã kín người. Những chiếc xe máy chở theo các cụ già tóc bạc, những chiếc xe lăn được con cháu đẩy chậm qua sân, những bàn tay run run cầm giấy tờ chờ đến lượt lấy mẫu ADN.
"Nếu chưa biết em nằm ở đâu, tôi nhắm mắt cũng chưa yên"
Giữa dòng người lặng lẽ ấy, hình ảnh cụ bà Hà Thị Nguyệt (92 tuổi), người dân tộc Thái ở xóm Quang Hương (xã Quỳ Hợp), khiến nhiều người không khỏi xúc động. Sau cơn tai biến, đôi chân bà đã liệt, mọi việc đi lại đều phải nhờ con dâu Ngân Thị Bình đưa đón. Thế nhưng, khi biết địa phương tổ chức thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, bà nhất quyết phải đến.
Bà đến để tìm em trai - liệt sĩ Hà Văn Nam, hy sinh năm 1969 tại chiến trường phía Nam.
Nằm trọn trên tay người con dâu, giọng bà chậm rãi nhưng từng lời như nặng trĩu theo thời gian: "Niềm day dứt lớn nhất của tôi là vẫn chưa tìm thấy em. Nếu chưa biết em nằm ở đâu thì đến lúc nhắm mắt, tôi cũng chưa yên".
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người em ra trận, trong căn nhà nhỏ ở xóm Quang Hương vẫn luôn dành một khoảng trống cho người chưa trở về. Bà Ngân Thị Bình (SN 1973) – con dâu của bà Nguyệt kể: "Mẹ chồng thức dậy từ lúc trời còn chưa sáng, giục con cháu đi thật sớm. Bà tin, nếu mình là một trong những người đầu tiên được lấy mẫu ADN thì biết đâu tin về người em trai cũng sẽ đến sớm hơn".
Trong dòng người đến lấy mẫu ADN hôm nay, còn có bà Trần Thị Lưu (92 tuổi), ở xóm Đồng Thuận (xã Tam Hợp). Bà nhờ con trai cả đưa đến với mong muốn tìm em trai là liệt sĩ Trần Văn Cừ, hy sinh từ năm 1962 ở mặt trận phía Nam.
Giọng bà vẫn còn ấm, nhưng nỗi chờ đợi khiến từng câu nói như chậm hơn: "Gia đình tìm khắp nơi rồi mà vẫn không có tin tức. Chỉ mong biết em đang nằm ở đâu để sớm đón về".
Ở một góc khác, ông Vi Văn Nam (64 tuổi) cũng vượt quãng đường núi hàng chục km từ Quỳ Châu xuống điểm thu nhận mẫu với hy vọng tìm được anh trai là liệt sĩ Vi Văn Hát, hy sinh năm 1968.
Ông Nam nói: Anh ấy là anh cả của gia đình. Chúng tôi đã đi rất nhiều nghĩa trang, hỏi rất nhiều nơi nhưng vẫn chưa thấy. Trong lòng mỗi người, chưa bao giờ yên vì điều dang dở ấy.
Cũng mang theo nỗi khắc khoải hơn nửa thế kỷ, ông Ngô Xuân Hải (88 tuổi), dậy từ tinh mơ, vượt hàng chục cây số để đến Tam Hợp. Người ông tìm là anh trai Ngô Xuân Sâm, hy sinh năm 1967 tại chiến trường phía Nam.
Mỗi người một câu chuyện, một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều chung một nỗi khắc khoải, day dứt kéo dài hàng chục năm: Tìm lại người thân đã gửi tuổi xuân cho Tổ quốc.
Họ rời bản làng khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người chưa kịp lập gia đình, có người chưa từng để lại một tấm ảnh riêng. Thứ họ để lại cho người thân chỉ là vài dòng giấy báo tử và một cuộc chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Nối dài hành trình tìm người thân bằng những giọt máu hôm nay
Tại điểm thu nhận mẫu ADN ở Nhà văn hóa thôn Hợp Thuận, hàng trăm thân nhân liệt sĩ lặng lẽ ngồi chờ đến lượt.
Người là em ruột, người là cháu, có những gia đình đã sang đến thế hệ thứ ba... đi tìm người thân nhưng vẫn chưa một lần biết chính xác nơi các anh yên nghỉ.
Lần lấy mẫu ADN này vì thế được nhiều người xem như cơ hội mới sau nhiều năm bế tắc.
Để phục vụ hoạt động thu nhận mẫu, chính quyền xã Tam Hợp huy động 100 người là tổ an ninh cơ sở và thanh niên tình nguyện, hỗ trợ hướng dẫn, phân luồng và hoàn thiện thủ tục ban đầu cho các gia đình.
Ông Đậu Ngọc Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Hợp, cho biết: Địa phương xác định đây không chỉ là một nhiệm vụ hành chính mà còn là hoạt động mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ và thân nhân của họ.
Theo Thượng tá Nguyễn Công Dung, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An, tại điểm thu nhận mẫu ở Tam Hợp có 796 thân nhân liệt sĩ thuộc 21 xã vùng Tây Bắc của tỉnh tham gia lấy mẫu.
Sau khi lấy mẫu, dữ liệu ADN sẽ được phân tích, đối sánh với cơ sở dữ liệu quốc gia về ADN liệt sĩ và đồng bộ với dữ liệu căn cước để phục vụ quá trình xác minh danh tính.
"Chúng tôi đang phối hợp với các đơn vị liên quan để đẩy nhanh tiến độ theo kế hoạch của Trung ương và của tỉnh. Đây cũng là hoạt động thể hiện sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc", Thượng tá Dung cho biết.
Những giọt máu được lấy đi chỉ trong ít phút. Nhưng với nhiều gia đình, đó là sự chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Họ ra về khi mặt trời đã lên cao. Có thể kết quả sẽ chưa đến ngay ngày mai và sẽ còn phải tiếp tục chờ đợi. Nhưng sau rất nhiều năm mòn mỏi đi tìm khắp các nghĩa trang, lần đầu tiên, niềm hy vọng của họ được gửi gắm vào khoa học.
Hơn nửa thế kỷ trước, họ tiễn những chàng trai lên đường bằng nước mắt. Hôm nay, họ lại lặng lẽ gửi đi vài giọt máu của chính mình để tìm người thân.
Khoảng cách giữa hai lần chia tay ấy là hơn 50 năm.
Và ở cuối hành trình ấy, điều họ mong mỏi không phải là phép màu. Chỉ là một cái tên được gọi đúng, một nấm mộ được xác định. Để người đã khuất có thể trở về, còn người ở lại thôi day dứt suốt phần đời còn lại.
