Kim Liên - Nơi giữ hồn cốt văn hóa dân tộc
Từ mái nhà tranh đơn sơ ở làng Sen, những giá trị về nhân cách, cốt cách và khát vọng Việt Nam đã lan tỏa qua nhiều thế hệ, trở thành mạch nguồn sức mạnh tinh thần bền bỉ trong dòng chảy lịch sử dân tộc.
Có những địa danh vượt ra ngoài ý nghĩa của một vùng đất để trở thành biểu tượng tinh thần của cả dân tộc. Khu Di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên là một nơi như thế.
Trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, hiếm có không gian nào hội tụ cùng lúc nhiều giá trị như Kim Liên. Ở đó có văn hóa gia đình, văn hóa làng quê, đạo lý hiếu học, truyền thống yêu nước, tinh thần vượt khó và khát vọng phụng sự dân tộc. Tất cả đã âm thầm bồi đắp nên cốt cách Hồ Chí Minh - một nhân cách lớn của thời đại.
Vì thế, hàng triệu người Việt Nam tìm về Kim Liên, không chỉ để tham quan một di tích lịch sử, mà còn để tìm lại những giá trị gốc của dân tộc trong nhịp sống hiện đại hôm nay.
“Địa chỉ đỏ” nuôi dưỡng tinh thần dân tộc
Trong nhiều thập niên qua, Kim Liên đã trở thành “địa chỉ đỏ” đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt Nam.
Từ học sinh, sinh viên, cán bộ, chiến sĩ đến kiều bào và bạn bè quốc tế, hàng triệu lượt người đã tìm về Kim Liên như một hành trình trở về cội nguồn.
Khu di tích đã bảo quản, trưng bày 290 hiện vật, gần 100 đơn vị hiện vật gốc; đồng thời, lưu trữ 42 đầu loại với gần 4.000 đơn vị hiện vật tại kho.
Ở đó, lịch sử không nằm khô cứng trên trang sách, mà hiện lên bằng không gian sống, hiện vật, ký ức và những câu chuyện đời thường về Bác Hồ.
Chính điều này tạo nên sức sống đặc biệt cho Khu Di tích Kim Liên. Người ta có thể quên nhiều con số hay sự kiện lịch sử, nhưng rất khó quên cảm xúc khi đứng trước mái nhà tranh đơn sơ nơi Bác từng sống thuở nhỏ.
Bởi trong không gian ấy, người xem nhận ra rằng một lãnh tụ vĩ đại của dân tộc đã lớn lên từ chính những điều bình dị nhất của quê hương Việt Nam.
Suốt gần 70 năm qua, nhiều thế hệ cán bộ, nhân viên Khu Di tích Kim Liên đã âm thầm gìn giữ từng hiện vật, từng nếp nhà, từng hàng cây để bảo tồn nguyên vẹn không gian văn hóa quê Bác.
Công việc ấy không đơn thuần là bảo tồn vật thể. Đó còn là gìn giữ ký ức dân tộc, giữ cho các thế hệ hôm nay và mai sau còn có nơi để tìm về, để hiểu sâu hơn về cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Khu Di tích Kim Liên có hơn 70 cán bộ, viên chức và người lao động, quản lý 9 di tích gốc; 1 công trình tưởng niệm bà Hoàng Thị Loan; 6 hộ láng giềng nhà Bác trong không gian văn hóa Làng Sen, Làng Hoàng Trù; 1 nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và 3 nhà trưng bày bổ sung.
Giám đốc Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên Nguyễn Bảo Tuấn nói: Quan trọng nhất ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên, không chỉ là kể đúng chuyện lịch sử mà còn phải chạm tới trái tim người nghe.
Hiện nay, Khu Di tích Kim Liên quản lý hàng nghìn hiện vật, tư liệu quý liên quan đến quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Bác Hồ. Nhưng có lẽ giá trị lớn nhất mà nơi đây lưu giữ không nằm ở số lượng hiện vật, mà ở chiều sâu tinh thần và cảm xúc văn hóa.
Anh Phan Hồng Thiệu - phường Đồng Hới (Quảng Trị) tâm sự: Chỉ cần một lần về Kim Liên vào tháng Năm, nghe tiếng gió xào xạc qua hàng tre, ngửi hương sen thoảng trong không gian làng quê xứ Nghệ cũng đủ để hiểu thêm vì sao từ mảnh đất này lại sinh ra một con người vĩ đại đến thế.
Trong dòng chảy hội nhập hôm nay, vai trò của Kim Liên càng trở nên đặc biệt hơn. Bởi giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, con người càng có nhu cầu tìm về những giá trị bền vững của dân tộc.
Kim Liên chính là một không gian như thế. Không ồn ào, không phô trương, nhưng có sức lay động sâu xa bởi sự chân thực và giản dị.
Đó cũng là lý do nơi đây luôn có sức hút đặc biệt với du khách quốc tế. Nhiều người nước ngoài khi đến Kim Liên không chỉ muốn tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn muốn khám phá nền văn hóa đã tạo nên con người ấy.
Từ di sản lịch sử đến động lực phát triển văn hóa, du lịch
Việc Kim Liên được công nhận là Khu du lịch quốc gia đặc biệt đã mở ra cơ hội lớn để phát huy sâu hơn giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương Bác Hồ.
Đây không chỉ là bước phát triển của ngành Du lịch Nghệ An, mà còn cho thấy sự chuyển dịch tư duy: Di tích lịch sử không chỉ để bảo tồn, mà còn phải trở thành nguồn lực cho phát triển văn hóa và giáo dục cộng đồng.
Nghệ An hiện có hơn 2.600 di tích lịch sử, trong đó có nhiều di tích quốc gia đặc biệt. Tuy nhiên, Kim Liên vẫn giữ vị trí đặc biệt, bởi đây là nơi hội tụ sâu sắc nhất những giá trị về tư tưởng, đạo đức và nhân cách Hồ Chí Minh.
Điều quan trọng hơn, Kim Liên không phải là một “bảo tàng tĩnh”. Không gian ấy vẫn đang sống trong đời sống cộng đồng bằng những làn điệu ví giặm, những mùa sen tháng Năm, những lễ hội làng quê và nhịp sống bình dị của người dân xứ Nghệ.
Đó là nền tảng rất quan trọng để phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Ông Phan Văn Cảnh - Phó Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên, chia sẻ: Hiện tại, xã Kim Liên đang khẩn trương xây dựng kế hoạch thực hiện dự án mang tính chiến lược: Khôi phục dòng sông Sen lịch sử nối liền giữa quê nội (làng Sen) và quê ngoại (làng Hoàng Trù) của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Kim Liên đang có đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm du lịch về nguồn mang tầm quốc gia và quốc tế. Không chỉ bởi giá trị lịch sử đặc biệt, mà còn bởi nơi đây vẫn giữ được hồn cốt văn hóa làng quê Việt Nam - một không gian văn hóa đáp ứng tốt nhu cầu trải nghiệm chiều sâu văn hóa bản địa của du khách.
Tính đến hết năm 2025, nơi đây đã đón tiếp, phục vụ hơn 50 triệu lượt khách, trong đó, có hơn 77.000 lượt khách quốc tế đến từ hơn 67 quốc gia; tổ chức lễ tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh cho hơn 10.000 đoàn.
Từ dòng sông sen nối quê nội - quê ngoại của Bác, những làn điệu dân ca ví giặm đến không gian làng Sen yên bình… tất cả đều có thể trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc nếu được phát huy đúng hướng.
Nhưng vượt lên trên giá trị du lịch, điều quan trọng nhất mà Kim Liên mang lại chính là sức mạnh tinh thần.
Từ mái tranh đơn sơ nơi quê Bác, những giá trị về lòng yêu nước, đức hy sinh, lối sống giản dị và khát vọng vì dân vẫn đang được truyền đi lặng lẽ nhưng bền bỉ trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
Và có lẽ, đó chính là giá trị lớn lao nhất của Khu Di tích Kim Liên - không chỉ lưu giữ ký ức về một con người vĩ đại, mà còn giữ gìn phần hồn cốt sâu xa nhất của dân tộc Việt Nam.
