Nhân dịp 21/6, các chuyên gia, nhà quản lý, người làm báo và nghệ sĩ đã chia sẻ với Báo VietNamNet về những cơ hội, thách thức mà AI đặt ra, cũng như những giá trị cốt lõi báo chí cần gìn giữ trong cuộc đua thông tin ngày càng phức tạp.

Tiến sĩ Vũ Văn Chung, giảng viên Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn

Ở Việt Nam hiện nay, đối với các tôn giáo truyền thống và tín ngưỡng dân gian, những thách thức khi AI tràn vào quả là không nhỏ. Hiện nay trên mạng xã hội, khi AI có thể tạo ra, tổng hợp và lan truyền rất nhanh các nội dung liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng, tâm linh. AI đang tạo ra ít nhất là năm loại nguy cơ đối với đời sống tôn giáo và tín ngưỡng.

Đó là bóp méo giáo lý; tạo thẩm quyền giả (Hiện tượng mà các nhà nghiên cứu gọi là “giáo sĩ AI” xuyên tạc giáo lý, tuỳ tiện gán ghép triết lý gốc,… mà không có nguồn dẫn hay kiểm chứng); hình thành mê tín kỹ thuật số; giả mạo lãnh đạo tâm linh; và cuối cùng là kích động định kiến tôn giáo, phân biệt đối xử.

Từ góc nhìn tôn giáo học kết hợp quản lý Nhà nước, trong kỷ nguyên AI hiện nay, tôi cho rằng báo chí cần đảm nhận ba vai trò không thể thay thế:

Thứ nhất, giải thích chính sách một cách sâu sắc, không chỉ truyền đạt, tuyên truyền. Công chúng ngày nay không chỉ cần biết chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước là gì, mà họ còn cần hiểu vì sao chính sách đó đúng đắn, nhân văn và phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc. Báo chí phải làm được điều đó sâu hơn AI.

Thứ hai, kiến tạo “dòng thông tin chủ lưu” về tôn giáo. Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã chủ động xây dựng thế trận thông tin liên hoàn, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống “phủ xanh” không gian mạng với nội dung chính xác, có chiều sâu, có sức hút.

Thứ ba, nâng cao năng lực phân biệt thật - giả cho công chúng. Báo chí phải trở thành nhà giáo dục truyền thông tôn giáo, giúp công chúng nhận diện “deepfake” lãnh đạo tôn giáo, trích dẫn kinh điển bị xuyên tạc và các hình thức “giáo sĩ AI” đang thao túng niềm tin.

Bảo vệ đời sống tôn giáo lành mạnh trong kỷ nguyên AI, xét đến cùng là bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, một trong những nền tảng thiêng liêng nhất của chế độ và dân tộc ta. Khi AI có thể “giảng đạo”, “tạo dựng giáo phái” chỉ trong vài giây, thì báo chí cách mạng phải là người gác cổng không gian tôn giáo số, không phải bằng kiểm duyệt, mà bằng uy tín, chiều sâu và tốc độ của sự thật.

Ông Nguyễn Phong Anh, chuyên gia AI

Theo tôi, AI đang định hình lại cả môi trường thông tin xung quanh độc giả. Nó làm thay đổi cách công chúng tiếp nhận thông tin bằng cách chủ động đẩy thông tin cho độc giả thông qua các thuật toán tinh vi.

AI đang cá nhân hóa dòng tin, đẩy nhanh tốc độ lan truyền nội dung, làm gia tăng tình trạng quá tải thông tin khiến người đọc ngày càng khó phân biệt được ranh giới giữa thật và giả, người viết và máy viết, sự kiện thật và nội dung mô phỏng… Một phần lớn công chúng sẽ dần dần thụ động hơn trong việc tìm kiếm tin tức.

Một nhà báo rời tòa soạn hoàn toàn có thể xây dựng một kênh truyền thông bằng các công cụ AI.

Một người dẫn dắt dư luận chủ chốt (KOL) cũng có thể được mời phối hợp với cơ quan Nhà nước để tuyên truyền chính sách. Tôi cho rằng, hầu hết các lợi thế cốt lõi của báo chí chuyên nghiệp đều đã bị những nhà sản xuất nội dung đuổi kịp. Tuy nhiên còn một điểm mà các nhà sản xuất nội dung trên internet chưa sánh được với báo chí đó là uy tín, đạo đức, các tiêu chuẩn nghề nghiệp và khả năng tổ chức sản xuất những nội dung lớn, phức tạp.

Người làm báo cần chịu trách nhiệm với nội dung do mình phụ trách, đăng tải. Nếu thông tin do AI đăng tải sai thì con người phải chịu trách nhiệm. Tiếp theo, các thuật toán tối ưu của AI có thể dẫn đến hiện tượng câu khách quá đà, biến báo chí thành cuộc đua nuông chiều thị hiếu độc giả một cách vô độ. Đôi khi các thuật toán sẽ tập trung đề xuất cái công chúng muốn, nhưng người làm báo sẽ phải đi thêm một bước đưa ra những cái công chúng thực sự cần biết.

Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội

Dưới góc nhìn pháp lý, sự bùng nổ của AI không chỉ là một bước tiến công nghệ, mà đang tạo ra những xung đột pháp lý trực diện và gay gắt đối với trật tự an toàn thông tin.

AI đã và đang làm thay đổi bản chất của hành vi vi phạm pháp luật, khiến các công cụ quản lý pháp lý truyền thống đối mặt với 3 thách thức lớn. Đó là sự tinh vi trong hành vi tạo lập “Tin giả” (Fake news) và “Deepfake” (giả mạo âm thanh, hình ảnh, video), có thể cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

AI tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và bảo vệ dữ liệu cá nhân. AI hoạt động dựa trên việc thu thập và tự động “quét” dữ liệu quy mô lớn (Data scraping).

Trong quá trình này, thông tin bí mật đời tư, bí mật cá nhân của người dân dễ dàng bị khai thác trái phép để “huấn luyện” AI mà không có sự đồng ý của chủ thể. Hành vi này vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Điều 3 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền bí mật đời tư tại Điều 38 Bộ luật Dân sự.

Bên cạnh đó, AI tạo ra sự bất đối xứng về tốc độ giữa công nghệ và thực thi pháp luật. Tốc độ lan truyền của thông tin do AI tạo ra tính bằng giây, trong khi quy trình thanh tra, kiểm tra, điều tra, xác định hành vi vi phạm để xử lý theo pháp luật luôn có độ trễ nhất định. Khi cơ quan quản lý Nhà nước ra quyết định xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự thì hậu quả gây tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân, tổ chức đã xảy ra và không thể khắc phục triệt để.

“Sử dụng AI hay là bị đào thải” là câu hỏi đặt ra cho hầu hết các lĩnh vực, bao gồm cả báo chí. Câu hỏi được đặt ra không phải “Có sử dụng AI không” mà phải là “Sử dụng AI theo cách nào”.

Trong kỷ nguyên AI, khi người dân bị bủa vây giữa một “biển” thông tin thật giả lẫn lộn, vai trò của báo chí chính thống không hề bị suy giảm mà ngược lại càng trở nên quan trọng hơn. Ở góc độ bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người dân, tôi cho rằng báo chí phải là công cụ bảo vệ sự thật cũng như bảo vệ người dân khỏi các “bẫy lừa đảo” công nghệ đang tràn lan trên mạng.

Việt Nam là một trong số các quốc gia sớm ban hành khung pháp lý để quản lý AI (Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 01/3/2026). Tuy nhiên khâu tổ chức thực hiện Luật Trí tuệ nhân tạo vẫn là một thách thức.

Tôi kỳ vọng các cơ quan báo chí bằng các bài viết chuyên sâu sẽ tiếp tục tích cực tham gia phản biện chính sách, kiến nghị xây dựng, hoàn chỉnh hành lang pháp lý để quản lý AI.

Đồng thời, báo chí cần kịp thời phát hiện, phản ánh các hành vi dùng AI để xâm phạm lợi ích của tổ chức, cá nhân để các cơ quan chức năng kịp thời xử lý, đồng thời nâng cao nhận thức cho người dân.

Báo chí không đứng ngoài công cuộc chuyển đổi số nhưng cũng không đánh mất đi “linh hồn”. Dù tòa soạn có áp dụng công nghệ AI tối tân đến đâu, tôi cho rằng các nhà báo vẫn giữ nguyên vẹn “cái đầu lạnh và trái tim nóng” khi tác nghiệp.

Ông Vũ Mạnh Hà, Phó Tổng Biên tập Báo Bảo vệ pháp luật

AI đang tạo ra những thay đổi vô cùng lớn đối với hoạt động báo chí, tái định hình nghề báo bằng cách thay đổi quy trình làm việc, từ thu thập thông tin, xử lý, sáng tạo đến xuất bản tin bài, đưa tác phẩm đến công chúng.

Tuy nhiên, theo tôi, điều đáng quan tâm nhất không phải AI làm được gì, mà là chúng ta sử dụng AI như thế nào? Công nghệ bao giờ cũng có hai mặt; nếu biết khai thác hợp lý, khoa học, AI sẽ là một trợ lý rất hữu ích, nhưng nếu phụ thuộc vào AI, người làm báo có thể dần đánh mất khả năng tư duy độc lập, kỹ năng kiểm chứng thông tin, đáng lo nhất là cảm xúc và cả sự nhạy cảm nghề nghiệp.

Vì vậy, tôi cho rằng AI là cơ hội lớn đối với báo chí, nhưng chỉ thực sự trở thành cơ hội khi chúng ta làm chủ công nghệ.

Tôi nghĩ một cách đơn giản, nếu AI giúp trả lời câu hỏi “đã xảy ra chuyện gì”, thì nhà báo phải trả lời được câu hỏi “vì sao nó xảy ra” và “điều đó tác động như thế nào đến xã hội?”. Đó là phần việc thuộc về con người, thuộc về nghề báo.

Tôi cho rằng, trong thời đại AI, uy tín sẽ là tài sản quý giá nhất của mỗi cơ quan báo chí. Mà uy tín chỉ được xây dựng trên tính chính xác (sự thật), sự khách quan, minh bạch và trách nhiệm xã hội của mỗi nhà báo và cơ quan báo chí.

Tôi luôn tin rằng, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều làm thay đổi tư duy và quy trình làm nghề nhưng chưa cuộc cách mạng nào làm thay đổi sứ mệnh của báo chí. Từ cây bút, máy chữ, máy ảnh, máy tính đến AI hôm nay, “vũ khí”, công cụ luôn thay đổi nhưng sứ mệnh vẻ vang trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân của nhà báo cách mạng là không thay đổi.

Ca sĩ Nam Giang

Là một ca sĩ, tôi thấy rất rõ sự tác động lớn của AI trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật hiện nay và đặc biệt là với âm nhạc. Nó được xem là công cụ cho các nhà sản xuất, nhạc sĩ hay ca sĩ tiết kiệm được thời gian đáng kể.

Tuy nhiên, cũng có những sự lạm dụng dẫn đến mất cảm xúc, ý tưởng làm ra từ AI na ná như nhau, dẫn tới nguy cơ đánh mất bản sắc, cá tính sáng tạo.

Theo tôi, giá trị của người nghệ sĩ nằm ở trái tim, sự nhiệt huyết với nghề và lòng tự tôn. Đó là điều mà AI không thể đọc và cảm nhận được. Mỗi nghệ sĩ đều sẽ có một câu chuyện và dấu ấn riêng của mình. Nên dù AI có làm nhạc bắt tai, thiết kế ảnh rất đẹp… nhưng khi không được tạo ra từ cảm xúc thì nó trở nên vô hồn.

Với vai trò là một nghệ sĩ, tôi cho rằng vai trò của báo chí rất quan trọng trong việc lan toả nghệ thuật tới khán giả. Trong thời đại AI, khi thông tin được tạo ra và lan truyền rất nhanh, tôi càng kỳ vọng báo chí sẽ giữ được sự khách quan, chính xác, giúp người đọc nhận diện sớm những thông tin sai lệch và tránh được những sự việc đáng tiếc xảy ra.

Với nghệ thuật, tôi mong báo chí sẽ tiếp tục đồng hành cùng nghệ sĩ, giúp khán giả hiểu hơn về quá trình lao động nghệ thuật, những nỗ lực phía sau sân khấu, những giá trị chân chính mà nghệ thuật mang lại và đặc biệt là văn hoá truyền thống của nước nhà vẫn giữ được "nhịp thở" trong thời đại hiện nay. Tôi hy vọng báo chí sẽ góp phần là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại.

Điều giản dị!

Báo chí giúp đồng bào DTTS nhận diện bẫy lừa đảo công nghệ cao