Lập làng ở vùng đất mới
Từ những năm 80 của thế kỷ trước, hàng chục hộ gia đình người Mông từ các tỉnh phía Bắc xa xôi đã chọn vùng đất Ya Hội (Gia Lai) làm quê hương thứ hai để sinh cơ, lập nghiệp. Theo thời gian, dấu ấn người Mông ngày càng in đậm trên mảnh đất này.
Ấn tượng đầu tiên khi đến làng Mông là những ngôi nhà được dựng bằng gỗ theo kiểu nhà dài, thấp đặc trưng của người Mông, lợp mái ngói rất khang trang, sạch sẽ. Dưới những nếp nhà bình yên, cuộc sống hiện tại của người Mông đã từng bước phát triển, yên bình, no đủ.
Xa quê nhưng người Mông ở Ya Hội vẫn giữ kiến trúc của ngôi nhà dài truyền thống ở vùng đất mới. (Ảnh: T.T)Hiện nay, làng Mông có 161 hộ, 748 khẩu. Dân làng chủ yếu làm nông, đời sống tương đối ổn định bởi đất đai màu mỡ, thuận lợi cho trồng trọt. Bà Lương Thị My, một trong những người Mông đầu tiên đặt chân đến vùng đất Ya Hội cho biết: Trước đây, gia đình tôi ở tỉnh Cao Bằng, do thiếu đất sản xuất, cuộc sống khó khăn nên chúng tôi quyết định vào Ya Hội để sinh sống. Nhờ đất đia màu mỡ, khí hậu thuận lợi nên gia đình tôi đã có kinh tế ổn định.
“Tuy đã hòa nhập và quen với không gian sống, khí hậu, tập tục cùng người dân nơi đây, nhưng tôi vẫn luôn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của người Mông. Những thế hệ con, cháu và cả làng Mông cũng đều như vậy”, bà My chia sẻ thêm.
Còn ông Lý Văn Đào, cũng nằm trong số những hộ người Mông đầu tiên đến Ya Hội, cho hay: Thời gian đầu mới vào vùng đất Tây Nguyên lập nghiệp, người dân gặp rất nhiều khó khăn.
Sau hơn 40 năm gắn bó, những thế hệ người Mông được sinh ra, trưởng thành trên mảnh đất Ya Hội, đều xem nơi đây là quê hương thứ hai và dành một tình yêu đậm sâu cho nơi đã nuôi dưỡng họ. Cùng với đó, họ vẫn duy trì và trao truyền những phong tục, tập quán, tín ngưỡng, các lễ hội, ẩm thực đặc trưng của người Mông trong đời sống hàng ngày.
Sắc màu văn hóa dân tộc Mông trong Lễ hội Gầu Tào ở xã ya Hội. (Ảnh: L.N)Theo ông Đào Văn Lùng, Người có uy tín làng Mông, việc phát triển kinh tế của bà con hiện nay bền vững hơn các năm. Thu nhập bình quân đầu người cũng hơn cao hơn mọi năm.
Những năm gần đây, nhờ chính quyền tuyên truyền vận động, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi cho phù hợp khí hậu thổ nhưỡng ở địa phương. Những cây nào có giá trị kinh tế cao thì hướng dẫn bà con trồng.
“Bây giờ ở đây thì cây mía, cây mì đã trở thành những cây trồng chủ lực. Nhiều hộ nhờ đó mà xây được nhà to, xắm đầy đủ vật dụng và có cả xe ô tô”, ông Lùng hồ hởi khoe.
Xa quê vẫn giữ hồn quê
Bên cạnh việc gìn giữ những nét văn hoá truyền thống của dân tộc mình; hàng năm, người dân làng Mông vẫn ăn Tết Nguyên đán như người Kinh. Bên cạnh đó, trong tháng Giêng, dân làng còn có riêng một cái Tết của người Mông, diễn ra sau Tết Nguyên đán.
Sau khi ăn Tết Nguyên đán, bà con người Mông, xã Ya Hội lại náo nức chuẩn bị cho việc tổ chức lễ hội Gầu Tào (Tsang Hâur Tox) có nghĩa là “chơi ngoài trời” hoặc “hội chơi trên đồi”. Đây là dịp tạ ơn trời đất, thần linh đã phù hộ cho sức khỏe, gia đình ấm no, mùa màng bội thu.
Ông Lý Kim Tuyên, Trưởng làng Mông cho hay: Lễ hội Gầu Tào ở đây diễn ra trong một ngày, gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ có 3 nghi thức cúng (cúng lấy gánh nước đầu tiên, cúng làng và cúng thổ địa).
Thầy cúng sẽ đại diện dân làng gửi lời khấn đến thần linh: “Chúng tôi đã nấu chín gà, có xôi nếp, có mèn mén, có rượu trắng, mời các thần linh hãy về đây ăn uống… Thần linh hãy về đây để chứng kiến, hãy phù hộ cho bà con dân làng, mọi người đều bình an vô sự, con cháu đầy nhà, mùa màng bội thu…”.
Thế hệ trẻ người Mông ở Ya Hội vẫn luôn ý thức giữ gìn nét đẹp văn hoá truyền thống của dân tộc mình. (Ảnh N.T)Ngay sau đó, sự trang trọng của phần lễ nhường chỗ cho phần hội hết sức sôi nổi, với các sinh hoạt văn hóa dân gian như: Trình diễn khèn, hát giao duyên, biểu diễn sáo, nhảy sạp… Không khí càng nóng lên với các phần thi ném còn, thi bịt mắt ăn mèn mén…
Cũng theo ông Lý Kim Tuyên, mèn mén được làm từ bắp xay nhuyễn, sau đó hấp chín như đồ xôi. Đây là thức món truyền thống không thể thiếu trong bữa ăn hằng ngày cũng như dịp lễ, Tết của đồng bào làng Mông.
Ngoài ra, dịp đầu Xuân, bà con trong làng cũng thường làm bánh sừng bò, được gói bằng nếp, có nhân thịt và đậu xanh. Thêm một số món ngon của đồng bào Mông xã Ya Hội là xôi 4 màu rất đẹp mắt, tượng trưng cho 4 mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông hoặc heo gác bếp với hương vị thơm ngon, đậm đà.
Giữa nắng gió cao nguyên những ngày đầu Xuân, tiếng khèn Mông trong Lễ hội Gầu Tào mang theo bao ước vọng, nỗi niềm của những người con xa quê. Đây cũng là dịp tạo không khí vui tươi, đoàn kết trong cộng đồng, góp phần bảo tồn những nét đẹp trong văn hóa của các dân tộc tại địa phương.
