Trồng dược liệu là hướng đi bền vững giúp bà con có cuộc sống ổn định hơn. (Trong ảnh: Người dân xử lý dược liệu phơi khô sau thu hoạch)Tại Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung bộ - Viện Nghiên cứu Dược liệu Việt Nam, cây xạ đen đã được trồng để phục vụ cho công tác nghiên cứu, bảo tồn nguồn gen và phát triển dược liệu. Đây là cây thực vật dây leo, thân thảo, có nhiều ứng dụng hữu hiệu trong y học và cuộc sống, được người dân tin tưởng và sử dụng.
Trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, cây xạ đen hiện được trồng chủ yếu ở các xã Cẩm Thạch, Điền Lư, Thiết Ống. Ở những mô hình thâm canh tốt, năng suất có thể đạt năng suất 15 - 20 tấn lá tươi/ha/năm, cho thu nhập bình quân từ 120 - 150 triệu đồng/ha, cao gấp 2 - 3 lần trồng ngô, sắn. Lá tươi bán với giá từ 12.000 - 18.000 đồng/kg, lá khô được bán khoảng từ 180.000 - 220.000 đồng/kg. Nhờ trồng cây xạ đen, đã có nhiều hộ thoát nghèo.
Ông Dương Kim Thái, ở thôn Bình Sơn, xã Cẩm Thạch cho biết, năm 2024, cùng với ngô, lúa, keo, ông trồng xen canh 2 sào xạ đen. Qua thực tế cho thấy, cây xạ đen dễ chăm sóc, cho thu hoạch từ năm thứ hai, mỗi năm 2 - 3 lứa. Sau lứa đầu, ông dự định mở rộng diện tích để cung cấp nguyên liệu cho doanh nghiệp.
Cây xạ đen trong mô hình xen canh của gia đình ông Dương Kim Thái.Với mong muốn phát triển dược liệu dựa trên lợi thế về nguồn lực tại chỗ, điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, phát triển theo hướng ổn định, lâu dài, năm 2024 HTX Nông dược Sống Hạnh Phúc tại xã Cẩm Thạch, đã đầu tư trên 500 triệu đồng xây dựng nhà xưởng, dây chuyền phục vụ sản xuất hiện đại. Đồng thời, triển khai mô hình trồng và chế biến các loại cây dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa, đáp ứng yêu cầu về chất lượng sản phẩm.
Theo chia sẻ của bà Phạm Thị Hậu, Giám đốc HTX Nông dược Sống Hạnh Phúc, đến nay có khoảng 3 ha xạ đen được trồng rải rác trên địa bàn xã, sản phẩm trà túi lọc xạ đen - cà gai leo Happy Life của đơn vị đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh, mỗi tháng xuất ra thị trường 3.000 - 4.000 hộp. Dự kiến, trong năm 2026, HTX sẽ mở rộng vùng nguyên liệu thêm 6 ha, tập trung ở 2 thôn: Xanh, Bình Sơn, xã Cẩm Thạch.
Còn tại xã Quý Lương, HTX Pù Luông cũng phát triển gần 20 ha dược liệu như chè đắng, cà gai leo, ngải cứu; riêng xạ đen có khoảng 2 ha tại các xã Thiết Ống và Điền Lư. HTX liên kết doanh nghiệp thu mua, đảm bảo đầu ra 30 tấn/năm, lợi nhuận trên 100 triệu đồng.
Trưởng Phòng Kinh tế xã Cẩm Thạch, bà Nguyễn Thị Hiền cho rằng: Các sản phẩm chế biến từ xạ đen giúp tăng giá trị mạnh so với bán lá thô. Gốc cây được giữ lại sau thu hoạch để tái sinh, giảm chi phí và duy trì sản xuất ổn định. Xã đang phối hợp các HTX mở rộng diện tích, xây dựng chuỗi liên kết giống - vật tư - tiêu thụ nhằm hỗ trợ nông hộ và bảo tồn nguồn dược liệu bản địa.
Sản phẩm trà túi lọc xạ đen của HTX Nông dược Sống Hạnh Phúc (xã Cẩm Thạch), đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh năm 2024.Để nâng cao sản lượng, chất lượng, giá trị, hiệu quả kinh tế, năng lực cạnh tranh, hướng đến phát triển bền vững cho cây dược liệu nói chung, xạ đen nói riêng, các địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện đang tích cực hướng dẫn các HTX, tổ hợp tác sản xuất cây dược liệu.
Cùng với đó, các ngành, địa phương cũng tăng cường thực hiện các hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại, trưng bày, giới thiệu sản phẩm dược liệu. Tổ chức lại sản xuất, thực hiện liên kết với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh hoạt động trong lĩnh vực hóa dược để đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, sản xuất theo tiêu chuẩn, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ, tạo ra sản phẩm có giá trị, lợi ích kinh tế lâu dài cho bà con nông dân.
