Theo báo cáo đánh giá kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế- xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030; giai đoạn I: Từ 2021 đến 2025 (Chương trình MTQG 1719) của tỉnh Nghệ An, mục tiêu về tỷ lệ lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu, điều kiện của người DTTS và đặc thù vùng đồng bào DTTS và miền núi cuối năm 2024 đạt 51,5%, đạt mục tiêu giao là 50%.
Bên cạnh đó mục tiêu về tỷ lệ giảm nghèo trong đồng bào DTTS bình quân hằng năm giảm trên 3%, mục tiêu về thu nhập bình quân của người DTTS cuối năm 2024 đạt hơn 38%...
Theo đó, trong giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh Nghệ An đã hỗ trợ đào tạo nghề đối với 8.981 lao động là người DTTS; tuyên truyền, tư vấn, tập huấn nâng cao năng lực cho hơn 30.000 lượt người; tổ chức 12 đoàn hướng nghiệp gắn kết giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp cho 600 học sinh; hỗ trợ lao động học nghề, ngoại ngữ để đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng cho 47 lao động; tổ chức các phiên giao dịch việc làm; tổ chức các phiên giao dịch việc làm
Tuy nhiên, báo cáo đánh giá kết quả thực hiện Chương trình MTQG 1719 của tỉnh Nghệ An cũng chỉ rõ một thực tế là, hiện nay đối tượng thụ hưởng không nhiều, do lực lượng trong độ tuổi lao động đa số không có nhu cầu học nghề, chủ yếu đi làm thuê tại các khu công nghiệp trong nước hoặc xuất khẩu lao động; nhiều đối tượng trùng với Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
Ở xã Lượng Minh, nhiều cha mẹ trong độ tuổi lao động do thiếu việc làm phải gửi con cái cho người già trông để đi làm ăn xa (Ảnh T. Hải)Ngay tại xã vùng cao Hữu Kiệm, câu chuyện lao động bỏ đi làm ăn xa khiến lãnh đạo địa phương khó xử. Theo ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch UBND xã Hữu Kiệm, địa phương có đến 70% lao động đi làm ăn xa.
Cũng theo ông Long, có một số lao động được đào tạo nghề, nhưng sau đào tạo, không biết làm gì, họ cũng bỏ đi làm ăn xa nơi khác vì trên địa bàn không có nhà máy, xưởng chế biến.
"Trên địa bàn cũng đã có nghề mây tre đan, nhưng đầu ra ít, thị trường không nhiều… công việc chỉ phù hợp với người già và trẻ nhỏ. Thế nên, lao động trong độ tuổi bỏ đi làm ăn xa là một thực tế tồn tại đã nhiều năm", ông Long chia sẻ.
Ở xã Lượng Minh, dù tỉ lệ lao động trong độ tuổi bỏ đi làm ăn xa chiếm tỷ lệ nhỏ hơn, chỉ chừng 30-40%, nhưng cũng là nỗi tâm tư của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương. Bí thư Đảng ủy xã Lượng Minh Nguyễn Văn Thắng chia sẻ: Trên địa bàn hiện chủ yếu là người già và trẻ nhỏ. Lao động trong độ tuổi bỏ đi làm ăn xa hết. Không những khó mở lớp dạy nghề mà công tác đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương cũng khó thực hiện.
Nhà máy may Minh Anh ở Con Cuông - là một trong những nhà máy "hiếm hoi" ở địa bàn miền núi thu hút lượng lớn lao động địa phương Thiếu việc làm tại chỗ
Ông Thắng dẫn chứng: Trên địa bàn không có doanh nghiệp, hợp tác xã nào. Người dân ở nhà hết thời gian làm rẫy… thì cũng không biết làm nghề gì, họ phải đi làm thuê để mưu sinh.
Thực tế những năm qua, câu chuyện thu hút nhà máy, hợp tác xã… về các bản làng miền núi trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã được chính quyền và ngành chức năng quan tâm. Đó, không chỉ là để tận dụng tối đa nguồn lao động nông thôn miền núi, mà còn giải quyết thỏa đáng vấn đề ly nông không ly hương.
Nhưng để thu hút được các nhà máy, hợp tác xã về hoạt động trên địa bàn… không hề dễ dàng. Nguyên nhân đầu tiên không phải đến từ cơ chế, chính sách thu hút đầu tư của tỉnh mà đến từ những khó khăn mang tính đặc thù của vùng DTTS, như địa bàn xa, chi phí vận hành lớn, khó đáp ứng đủ diện tích quy hoạch xây dựng nhà máy và vùng nguyên liệu; chưa kể vấn đề giải phóng mặt bằng… còn là một thách thức lớn.
Vì vậy, để vừa hoàn thành mục tiêu đào tạo nghề, vừa giữ chân lao động tại địa phương… thì phải làm tốt khâu giải quyết việc làm tại chỗ. Mà muốn vậy, thì đào tạo nghề cần gắn chặt chẽ với nhu cầu thị trường, để người lao động học xong có việc làm, có thu nhập thì có thể chấp nhận.
Nếu ở đâu đó còn mang nặng tư tưởng đào tạo mang tính “cho có”, đào tạo để lấy thành tích và đào tạo chỉ để giải ngân nguồn vốn… thì sẽ sớm “bể” giáo án mà thôi.
