Người có uy tín Mohamad: Đưa làng nghề thành điểm đến văn hóa
Làng Chăm Châu Phong, tỉnh An Giang nép mình bên dòng sông Hậu hiền hòa. Bao thập niên trôi qua, nơi đây vẫn vang lên tiếng lách cách thoi đưa từ những khung cửi.
Đóng góp công sức để giữ gìn nghề dệt của dân tộc mình hàng chục năm qua, là ông Mohamad, Người có uy tín trong cộng đồng.
“Giữ lửa” nghề truyền thống
Về làng Chăm Châu Phong vào những ngày đồng bào đón Tết Haji, du khách dễ dàng cảm nhận không khí rộn ràng của lễ hội lớn nhất trong năm.
Xen giữa tiếng chào hỏi, tiếng cầu kinh vọng ra từ các thánh đường Hồi giáo, là âm thanh lách cách quen thuộc của những khung cửi tại Tổ hợp tác Du lịch cộng đồng làng Chăm ở ấp Phũm Soài.
Người miệt mài giữ cho những khung cửi ấy không ngừng chuyển động là ông Mohamad, Tổ trưởng Tổ hợp tác Du lịch cộng đồng làng Chăm, ông cũng là một trong những Người có uy tín tiêu biểu của đồng bào Chăm tỉnh An Giang.
Điều ấn tượng là, trước khi gắn bó trọn vẹn với nghề dệt, ông từng tốt nghiệp Đại học Sư phạm và có thời gian đứng trên bục giảng. Thế nhưng, tuổi thơ gắn liền với những công việc phơi chỉ, suốt chỉ, quay sợi trong gia đình đã nuôi dưỡng trong ông tình yêu sâu nặng với nghề truyền thống của dân tộc.
Năm 1991, khi mẹ qua đời, cha tuổi cao sức yếu, kinh tế gia đình gặp nhiều khó khăn, ông quyết định gác lại nghề giáo để trở về cùng người vợ ZayMah gìn giữ nghề dệt thổ cẩm.
Những tháng năm ấy, nghề dệt truyền thống đứng trước không ít thách thức. Hàng dệt công nghiệp phát triển mạnh, thị hiếu tiêu dùng thay đổi khiến nhiều hộ gia đình bỏ nghề.
Không chấp nhận để nghề truyền thống mai một, ông Mohamad kiên trì bám nghề. Theo ông, mỗi tấm thổ cẩm không đơn thuần là một sản phẩm thủ công, mà còn chứa đựng mong ước, khát vọng của người thợ dệt gửi gắm vào đó.
Những hoa văn truyền thống như mặt võng, con thoi, lồng đèn, ô vuông, răng cưa hay hoa lá... là một phần ký ức văn hóa, phản ánh đời sống, tín ngưỡng, phong tục tập quán và tâm hồn của cộng đồng Chăm. Với ông, giữ nghề cũng chính là giữ lấy bản sắc dân tộc.
Đưa làng nghề thành điểm đến văn hóa
Là Người có uy tín trong cộng đồng, ông hiểu rằng chỉ khi nghề mang lại thu nhập ổn định thì người dân mới gắn bó lâu dài. Năm 2000, ông Mohamad quyết định xây dựng cơ sở dệt thổ cẩm ngay tại làng Chăm Châu Phong.
Ông chủ động cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm bên cạnh các mặt hàng truyền thống. Những chiếc túi xách, ba lô, nón, ví, móc khóa mang sắc màu thổ cẩm Chăm lần lượt ra đời, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng và du khách.
Nhờ hướng đi mới, cơ sở dệt của ông duy trì thường xuyên hơn 10 khung dệt, tạo việc làm cho từ 15 đến 20 lao động địa phương với nguồn thu nhập ổn định. Sản phẩm của cơ sở vừa tiêu thụ trong nước, vừa được xuất khẩu sang Campuchia, Malaysia và một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
Bà Hasanah, người có hơn 10 năm gắn bó với cơ sở dệt cho biết, nghề dệt không chỉ giúp gia đình bà có nguồn thu nhập ổn định, mà còn phù hợp với thời gian sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm.
Năm 2024, việc thành lập Tổ hợp tác Du lịch cộng đồng làng Chăm Châu Phong với 12 thành viên, do ông Mohamad làm Tổ trưởng đã mở ra hướng phát triển mới cho làng nghề.
Tận dụng lợi thế của cộng đồng Chăm còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, ông chủ động kết nối với các đơn vị lữ hành xây dựng các tour trải nghiệm.
Đến với Châu Phong, du khách không chỉ được tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm mà còn được tham quan thánh đường Hồi giáo, khám phá kiến trúc nhà truyền thống, trải nghiệm trang phục cưới, thưởng thức các món ăn đặc trưng như tung lò mò, cơm cà ri, bánh bò nướng, hòa mình vào không gian âm nhạc dân gian với tiếng trống bắpbara, rappana của người Chăm.
Chị Cẩm Em, du khách đến từ Cà Mau chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi được tận mắt chứng kiến quy trình dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Chăm.
Ông Mohamad không chỉ giới thiệu tỉ mỉ từng công đoạn mà còn kể nhiều câu chuyện về văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào. Tôi đặc biệt thích trải nghiệm mặc trang phục truyền thống của người Chăm”.
Góp sức ghi danh di sản thổ cẩm Chăm Châu Phong
Những nỗ lực bền bỉ của ông Mohamad và cộng đồng làng nghề đã góp phần đưa nghề dệt thổ cẩm Chăm Châu Phong được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 3/2023.
Hiện nay, khi bước sang tuổi 70, ông Mohamad đang tiếp tục phối hợp với địa phương mở lớp truyền dạy nghề cho thanh niên. Vợ chồng con gái út của ông quyết định nối nghiệp gia đình.
Không chỉ học nghề dệt, thế hệ trẻ người Chăm hôm nay còn biết tận dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, kết nối du lịch, đưa hình ảnh làng Chăm Châu Phong đến gần hơn với du khách.
Theo ông Danh Phúc - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang, ông Mohamad là Người có uy tín tiêu biểu, có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Chăm.
Không chỉ bền bỉ giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, ông còn vận động người dân tham gia bảo tồn văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống của đồng bào địa phương.
Ghi nhận những đóng góp đó, ông Mohamad đã được Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo) cùng Chủ tịch UBND tỉnh An Giang tặng Bằng khen.
