Người lính già với ký ức bến phà Gianh
Cựu binh Mai Văn Nhiệm lặng người trước bức ảnh chụp đồng đội năm 1964. Hơn 60 năm trôi qua, ký ức về chiến thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam trên Bến Phà Gianh vẫn vẹn nguyên trong người lính già.
Phà Giang -“tọa độ lửa” một thời
Cựu binh Mai Văn Nhiệm sinh ra và lớn lên ở phường Quảng Thuận, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình, nay là phường Bắc Gianh (Quảng Trị).
Năm 1964, ông Nhiệm lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện ở huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ, ông được điều về Khu Tuần phòng II, cảng Gianh. Chưa đầy hai tuần sau, trận đánh lịch sử diễn ra ở "tọa độ lửa" Bến phà Gianh.
Ngừng mấy nhịp như để hồi tưởng, ông Nhiệm kể, hôm ấy đơn vị ông vừa nhận lệnh sẵn sàng chiến đấu thì máy bay Mỹ xuất hiện. Tiếng còi báo động vừa vang lên, những khẩu pháo trên tàu lập tức hướng lên bầu trời.
"Bom nổ liên tiếp. Nước sông dựng lên thành từng cột. Anh em ai cũng bám pháo, bám tàu", ông nhớ lại.
Ngày 5/8/1964, sau khi dựng lên cái gọi là "Sự kiện Vịnh Bắc Bộ", đế quốc Mỹ mở cuộc tập kích bằng không quân vào nhiều mục tiêu ở miền Bắc. Tại Bến phà Gianh, lực lượng Hải quân Nhân dân Việt Nam cùng quân và dân địa phương đã kiên cường đánh trả.
Sau gần nửa giờ chiến đấu, Hải quân Nhân dân Việt Nam cùng quân và dân ta đã bắn rơi một máy bay Mỹ, bắn bị thương một chiếc khác, buộc đối phương phải rút lui.
Chiến thắng ấy trở thành mốc son của Hải quân Nhân dân Việt Nam. Nhưng để có chiến thắng ấy là sự góp sức của cả một vùng đất ở đôi bờ sông Gianh.
Bến phà Gianh khi đó là điểm vượt sông chiến lược trên tuyến vận tải chi viện miền Nam. Xe chở hàng, pháo, lương thực, vũ khí... ngày đêm vượt sông bằng phà. Vì vậy, nơi đây trở thành "tọa độ lửa", hứng chịu những trận ném bom dữ dội của không quân và pháo kích từ hải quân Mỹ.
Không chỉ những người lính cầm súng, dọc hai bờ sông Gianh, người dân cũng góp sức giữ cho tuyến vận tải không bị đứt gãy. Người kéo pháo, người chuyển đạn...; Có người thực hiện nhiệm vụ ngụy trang tàu thuyền, ban ngày tránh bom, ban đêm lại đưa từng chuyến phà vượt sông Gianh để kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam.
Địa chỉ đỏ hôm nay
Rời nhà trưng bày, ông Mai Văn Nhiệm chậm rãi bước sang đền thờ nằm ở trung tâm khu di tích. Nén hương trên tay cháy chậm, người lính già đứng rất lâu trước bàn thờ các Anh hùng liệt sĩ.
Ngoài sân, từng đoàn khách bắt đầu tìm đến tri ân các Anh hùng liệt sĩ nhân ngày 27/7. Có những cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa. Có những học sinh lần đầu nghe kể về trận đánh ngày 5/8/1964.
Sau nhiều năm được đầu tư, tôn tạo, Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh hôm nay đã mang diện mạo mới. Đền thờ, nhà trưng bày, gác chuông, gác bia cùng nhiều hạng mục phụ trợ được xây dựng đồng bộ. Mô hình chiếc phà xưa và con tàu không số hướng mặt ra biển gợi nhắc về một tuyến vận tải chiến lược nối hậu phương với tiền tuyến.
Trong nhà trưng bày, nhiều người dừng khá lâu trước những bức ảnh đen trắng và các hiện vật còn sót lại sau chiến tranh. Có em học sinh chăm chú đọc từng dòng thuyết minh dưới mảnh xác máy bay Mỹ. Một cựu chiến binh đứng lặng trước bức ảnh chụp những người lính Hải quân năm nào.
Không ai nói với ai. Nhưng ai cũng hiểu vì sao nơi này được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Điều quý nhất mà công trình mang lại, không chỉ là một không gian tưởng niệm khang trang, mà nơi đây đang tiếp nối ký ức của cha anh bằng những câu chuyện của những con người đã đi qua chiến tranh.
Rồi đây sẽ còn nhiều đoàn khách, nhiều người trẻ tìm về Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bến phà Gianh. Mỗi người, mỗi lần đến lại càng hiểu thêm rằng dưới dòng sông bình yên ấy từng có biết bao thế hệ đã đổ máu, hy sinh vì độc lập dân tộc của Tổ quốc.
![[Video] Ký ức thành cổ Quảng Trị: Nơi máu, hoa và tuổi trẻ ở lại](https://vnn.1cdn.vn/2026/07/24/tcqt.jpg)
