Nhiều nỗi lo từ những cánh rừng “già cỗi”
Những năm qua, đời sống của người dân vùng cao xứ Thanh phần lớn dựa vào khai thác lâm sản từ rừng nứa, vầu, luồng – nhóm cây được coi là “cây thoát nghèo”, đóng vai trò chủ lực trong phát triển kinh tế ở các xã miền núi.
Cây vầu, nứa chết khô diện rộng ở khu vực rừng biên giới ở Quan Sơn (Ảnh PV)Tuy nhiên, theo kinh nghiệm dân gian và đánh giá của cơ quan chuyên môn, cứ khoảng 45 năm, tre nứa sẽ ra hoa, già cỗi rồi chết khô. Khi hiện tượng “khuy” xảy ra trên diện rộng, không chỉ làm giảm đáng kể nguồn thu nhập của người dân, mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng cao trong mùa nắng nóng.
Xã Mường Mìn có gần 9.000 ha đất tự nhiên, trong đó rừng tre nứa, luồng chiếm phần lớn. Hiện hơn 2.600 ha đã bị thoái hóa. Ở bản Yên, nơi có khoảng 1.000 ha rừng vầu, nứa, Bí thư bản Vi Văn Chuôn lo lắng: “Cây vầu bị khuy phải mất 8-10 năm mới khai thác lại được, ảnh hưởng lớn đến thu nhập của bà con”.
Xã Tam Thanh có diện tích tự nhiên gần 9.900 ha, trong đó hơn 9.300 ha là đất có rừng, độ che phủ đạt trên 93%. Tre, vầu, luồng là cây trồng chủ lực, đem lại hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển lâm nghiệp bền vững.
Tuy nhiên, rà soát cho thấy, xã vẫn còn khoảng 256 ha rừng tre nứa bị “khuy”. Ông Hà Văn Toản, Chủ tịch UBND xã Tam Thanh, cho biết: giai đoạn 2020 – 2025, xã đã trồng mới 34 ha rừng phòng hộ, 115 ha rừng sản xuất; đồng thời khai thác hơn 455.000 cây luồng, 7.100 tấn nan thanh, mang lại giá trị sản xuất lâm nghiệp khoảng 77 tỷ đồng/năm.
Cán bộ Hạt Kiểm lâm Quan Sơn phối hợp kiểm tra, rà soát, đánh giá hiện trạng cây tre nứa vầu bị khuy thuộc địa bàn đơn vị quản lý (Ảnh PV)Hiện Tam Thanh tiếp tục duy trì nhóm hộ đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, đồng thời triển khai phục hồi hơn 700 ha rừng khuy, mở rộng diện tích rừng FSC theo chuỗi giá trị. Mục tiêu là phát huy tiềm năng lâm nghiệp, nâng cao thu nhập và giảm nghèo nhanh, bền vững.
Đưa màu xanh trở lại
Khai thác luồng, nứa, vầu nhiều năm qua đã trở thành nguồn thu nhập chính, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, từ đầu năm 2025 đến nay, trên địa bàn 8 xã của huyện Quan Sơn (sau sáp nhập) xuất hiện tình trạng rừng tre nứa ra hoa rồi chết (“khuy”) trên diện tích lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng cao trong mùa nắng nóng, khô hanh.
Theo Hạt Kiểm lâm Quan Sơn, toàn huyện có trên 15.000ha rừng tre nứa, vầu bị khuy. Hiện đơn vị đã phối hợp với các xã rà soát, thống kê diện tích, đánh giá khả năng phục hồi và triển khai các biện pháp bảo vệ, phòng cháy chữa cháy.
Với những khu rừng có khả năng tái sinh tự nhiên, lực lượng kiểm lâm hướng dẫn người dân phát dọn, vệ sinh, trồng dặm cây con, bảo vệ khỏi gia súc phá hoại. Các diện tích không còn khả năng phục hồi được đưa vào kế hoạch trồng mới để đảm bảo mục tiêu phát triển rừng lâu dài.
Ươm vầu tái sinh những cánh rừng ở xứ Thanh (Ảnh PV)Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và người dân, những khoảng rừng từng trơ trọi vì “khuy” đang dần xanh trở lại. Trên các đồi nứa, những mầm vầu non vươn lên, báo hiệu một vòng sinh trưởng mới – vòng sinh trưởng của niềm tin vào những cánh rừng trù phú, xanh bền vững nơi biên cương.
