Nơi ra đời Chi bộ Đảng đầu tiên ở Kon Tum

Nhà ngục Kon Tum là nơi giam giữ tù chính trị được lập sớm nhất ở khu vực Tây Nguyên do thực dân Pháp xây dựng từ những năm 1915-1917.

Năm 1930, thực dân Pháp bắt đầu đưa tù nhân chính trị từ nơi khác về giam giữ tại đây. Mục tiêu là cách ly tù chính trị với phong trào cách mạng ở miền xuôi; đồng thời, lợi dụng lam sơn chướng khí, lao động khổ sai, ăn uống kham khổ để giết dần, giết mòn những người tù.

Tháng 6/1930, đồng chí Ngô Đức Đệ, một đảng viên bị bắt trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, là người tù chính trị đầu tiên được đưa từ nhà lao Vinh (Nghệ An) lên giam giữ tại đây.

Từ tháng 12/1930 đến tháng 3/1931, số lượng tù chính trị đưa lên giam cầm tại Nhà ngục Kon Tum lên đến gần 300 người.

Vượt qua sự giám sát nghiêm ngặt, đồng chí Ngô Đức Đệ đã ttìm cách tuyên truyền, gây dựng cơ sở cách mạng trong lòng địch.

Đồng chí Ngô Đức Đệ đã cảm hóa, giác ngộ tư tưởng cách mạng với Huỳnh Đăng Thơ (Đội Thơ), Huỳnh Liễu (cai Liễu), Nguyễn Cừ (cai Cừ); huấn luyện, thử thách và thay mặt tổ chức lần lượt kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cũng chính tại đây, ngày 25/9/1930, các đảng viên đã thống nhất thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên, với tên gọi là “Chi Bộ Binh”. Đây là Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên tại vùng đất Bắc Tây Nguyên.

Sự ra đời của Chi Bộ Binh đánh dấu thời khắc “hạt giống” tư tưởng cách mạng của Đảng chính thức được “gieo trồng” trên quê hương Kon Tum - đặt nền móng cho sự ra đời của Đảng bộ tỉnh Kon Tum (cũ).

Sáng mãi tinh thần cuộc đấu tranh Lưu huyết

Cuộc đấu tranh Lưu huyết diễn ra vào ngày 12/12/1931 là một trong những sự kiện lịch sử phản ánh tinh thần đấu tranh kiên cường của người tù cộng sản trước sự đàn áp dã man của thực dân Pháp.

Sau 6 tháng (từ tháng 12/1930 đến tháng 6/1931) lao động khổ sai thi công đường 14 đoạn từ Đăk Pao đến Đăk Pék (nay là xã Đăk Pék, tỉnh Quảng Ngãi), đã có tới 150 trong số gần 300 tù chính trị bị chết, những người sống sót cũng chỉ còn là “da bọc xương với bệnh tật đầy người”.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, các chiến sĩ cộng sản trong nhà lao liên tục đấu tranh, kiên quyết phản đối, thà chết tại chỗ không đi làm đường nữa và đã bị cai ngục khủng bố dã man.

Sáng ngày 12/12/1931, cai ngục đã xả súng vào những người tù chính trị. Chỉ trong vài phút đã bắn chết 8 người, bắn bị thương 8 người trong số 40 người tham gia cuộc đấu tranh. Phản đối sự đàn áp tàn bạo trên, tù chính trị đã tổ chức cuộc đấu tranh tuyệt thực kéo dài 5 ngày (từ 12-16/12/1931).

Sức ảnh hưởng mạnh mẽ của cuộc đấu tranh Lưu huyết đã khiến thực dân Pháp thay đổi chế độ cai trị hà khắc. Chúng không đưa tù nhân ở đồng bằng lên Ngục Kon Tum nữa. Người tù ốm đau không còn bị hành hạ đi lao động khổ sai. Năm 1934, thực dân Pháp phải bỏ Ngục Kon Tum, chuyển đi nơi khác.

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng

Hiện nay, Di tích quốc gia đặc biệt Nhà ngục Kon Tum gồm nhà trưng bày, nhà tưởng niệm, tượng đài “bất khuất” và khu mộ tập thể các liệt sĩ.

Di tích không chỉ là nơi tưởng niệm các chiến sĩ đã ngã xuống mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho cán bộ, đảng viên, đoàn viên, học sinh và Nhân dân.

Em Phạm Ngọc Khánh Ngân, học sinh lớp 6A12, Trường THCS Thực hành sư phạm Lý Tự Trọng, phường Kon Tum, chia sẻ: "Mỗi lần đến đây, em đều cảm thấy rất xúc động và tự hào. Em cảm phục tinh thần dũng cảm và sự hy sinh của thế hệ cha ông. Chúng em sẽ nỗ lực học tập, rèn luyện thật tốt để xứng đáng với sự hy sinh của cha ông".

"Anh Nguyễn Hoàng Chỉnh, người dân phường Kon Tum, cho biết: Đến Nhà ngục Kon Tum giúp tôi hiểu rõ hơn lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc và biết ơn thế hệ cha ông đã hy sinh xương máu để thế hệ trẻ được sống trong hòa bình".

Đối với cả nước nói chung và tỉnh Quảng Ngãi nói riêng, Di tích quốc gia đặc biệt Nhà ngục Kon Tum mang ý nghĩa đặc biệt. Những chương trình về nguồn, những chuyến tham quan di tích lịch sử sẽ giúp thế hệ trẻ thấu hiểu sâu sắc rằng: Hòa bình và sự thịnh vượng mà họ đang thừa hưởng được đổi bằng xương máu của cha ông.

Khúc ca hòa bình trên vùng quê cách mạng

Giữ “ngọn lửa” truyền thống cách mạng vùng căn cứ xưa

Tái hiện hào khí Điện Biên từ “cái nôi cách mạng” Việt Bắc