Nhận diện thủ đoạn "giăng bẫy" người dân trên tuyến biên giới của tội phạm số
Thời gian gần đây, lợi dụng công nghệ số và sự thiếu cảnh giác của người dân, các đối tượng tội phạm đang giăng nhiều “chiếc bẫy” tinh vi để lừa đảo, mua bán người và thực hiện các hành vi phạm pháp trên tuyến biên giới.
Mạo danh người lính để giăng bẫy
Những ngày tháng 5/2026, tại một số xã biên giới của tỉnh Sơn La như Chiềng On, Chiềng Tương, Mường Lạn, nhiều hộ kinh doanh bất ngờ nhận được những cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ hậu cần của các Đồn Biên phòng trên địa bàn. Nội dung trao đổi ban đầu là đặt mua gạo, phân bón, thiết bị điện tử hoặc thuê vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn.
Với tâm lý tin tưởng vào lực lượng vũ trang và mong muốn có thêm đơn hàng để phát triển kinh doanh, một số chủ cơ sở đã trao đổi, cung cấp thông tin theo yêu cầu của các đối tượng.
Sau khi tạo dựng được lòng tin, các đối tượng tiếp tục đưa ra yêu cầu chuyển tiền đặt cọc; hoặc thanh toán trước cho các đơn vị cung ứng do chúng chỉ định.
Thủ đoạn của các đối tượng được chuẩn bị khá kỹ. Chúng sử dụng số điện thoại, tài khoản mạng xã hội có hình ảnh liên quan đến hoạt động quân đội; gửi hình ảnh giấy tờ tùy thân, chứng minh quân đội có dấu hiệu bị chỉnh sửa bằng công nghệ số để tạo lòng tin.
Việc lựa chọn danh nghĩa cán bộ Biên phòng cho thấy các đối tượng đã nghiên cứu đặc điểm địa bàn, nắm bắt tâm lý của người dân để thực hiện hành vi phạm tội.
Trung tá Mai Thế Cảnh - Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Chiềng On, cho biết, sau khi nhận được phản ánh của người dân, đơn vị đã nhanh chóng xác minh, đồng thời thông báo đến chính quyền địa phương, lực lượng công an, quân sự và các đồn Biên phòng lân cận về phương thức, thủ đoạn của các đối tượng để người dân nâng cao cảnh giác.
Qua xác minh ban đầu, các đối tượng đã sử dụng số điện thoại 0343901581, 0388791173, tự xưng là cán bộ hậu cần - kỹ thuật của Đồn Biên phòng Chiềng On hoặc Chiềng Tương để liên hệ với các hộ kinh doanh.
Một số người dân kịp thời nhận ra dấu hiệu bất thường và không thực hiện giao dịch. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn phát hiện thủ đoạn này. Tại xã Yên Sơn, một chủ cửa hàng vật tư nông nghiệp đã bị các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Ngày 13/5, ông N.Q.T, chủ cửa hàng phân bón tại xã Lóng Phiêng cũng bị đối tượng giả danh cán bộ hậu cần - kỹ thuật của Đồn Biên phòng Chiềng Tương lừa chuyển khoản 167,4 triệu đồng.
Tại xã Mường Lạn, một người kinh doanh dịch vụ vận tải bị lừa 80 triệu đồng sau khi đối tượng tự xưng là cán bộ hậu cần của Đồn Biên phòng Mường Lạn thuê vận chuyển đồ quân nhu và yêu cầu đặt cọc trước.
Qua vụ việc có thể thấy, phương thức hoạt động của tội phạm không còn đơn giản là gửi tin nhắn, gọi điện lừa đảo theo cách thông thường. Các đối tượng đã xây dựng kịch bản cụ thể, nghiên cứu đối tượng bị tác động, sử dụng công nghệ để tạo dựng hình ảnh giả, từ đó đánh vào tâm lý tin tưởng của người dân.
Đây cũng là một biểu hiện mới của tội phạm công nghệ cao trên tuyến biên giới: Kết hợp giữa không gian mạng và hoạt động lừa đảo ngoài thực tế.
thủ đoạn lừa đảo mua bán người qua không gian mạng
Không chỉ phục vụ mục đích chiếm đoạt tài sản, không gian mạng còn bị các đối tượng lợi dụng để tổ chức nhiều loại tội phạm nguy hiểm khác, trong đó có mua bán người.
Ngày 9/4/2026, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lào Cai, BĐBP tỉnh Lào Cai phối hợp với các lực lượng chức năng đấu tranh thành công Chuyên án LC326 về mua bán người, bắt giữ hai đối tượng, giải cứu thành công một cháu gái 16 tuổi trở về với gia đình.
Qua công tác nắm tình hình, lực lượng chức năng phát hiện các đối tượng đã lợi dụng mạng xã hội Tiktok, Facebook để tiếp cận phụ nữ, nhất là phụ nữ DTTS có hoàn cảnh khó khăn, nhận thức còn hạn chế.
Chúng đưa ra những thông tin không đúng sự thật về việc làm nhẹ, thu nhập cao hoặc cuộc sống sung túc khi lấy chồng nước ngoài để dụ dỗ nạn nhân.
Sau xác minh, lực lượng Biên phòng xác định cháu Thào Thị N. (trú tại tỉnh Sơn La) là nạn nhân bị các đối tượng lừa bán sang Trung Quốc khi chưa đủ 16 tuổi.
Từ lời khai của nạn nhân cùng các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng chức năng xác định hai đối tượng thực hiện hành vi mua bán người là Cư Thị Chà (sinh năm 2000) và Tráng Seo Hồng (sinh năm 1997), cùng trú tại tỉnh Lào Cai.
Trước tính chất nghiêm trọng của vụ án, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai đã xác lập Chuyên án LC326, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để truy xét, đấu tranh.
Mặc dù các đối tượng thường xuyên thay đổi nơi ở, phương tiện di chuyển, che giấu nhân thân nhằm tránh bị phát hiện, lực lượng chuyên án đã xác định được nơi lẩn trốn và bắt giữ thành công.
Qua đấu tranh, các đối tượng khai nhận đã sử dụng mạng xã hội để làm quen, tạo lòng tin với nạn nhân, sau đó lợi dụng hoàn cảnh khó khăn để đưa ra những lời hứa hẹn về một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Đây là thủ đoạn không mới, nhưng việc sử dụng công nghệ, mạng xã hội đã khiến quá trình tiếp cận, thao túng tâm lý nạn nhân diễn ra nhanh chóng và khó nhận diện hơn.
Nhận diện thủ đoạn mới của tội phạm công nghệ cao
Từ những vụ việc xảy ra tại Sơn La và Lào Cai có thể thấy, tội phạm công nghệ cao trên tuyến biên giới đang có sự thay đổi rõ rệt về phương thức hoạt động.
Nếu trước đây, các đối tượng chủ yếu sử dụng những thủ đoạn lừa đảo đơn giản thì hiện nay chúng đã biết khai thác dữ liệu cá nhân, sử dụng mạng xã hội, công nghệ chỉnh sửa hình ảnh, giả mạo danh tính để tạo dựng lòng tin.
Một đặc điểm đáng chú ý là nhiều đường dây phạm tội có yếu tố xuyên quốc gia. Các đối tượng có thể ở nhiều địa bàn khác nhau, thậm chí ở ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhưng vẫn có khả năng tiếp cận nạn nhân thông qua môi trường mạng. Sau khi đạt được mục đích, chúng nhanh chóng xóa dấu vết, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.
Khu vực biên giới là địa bàn mà các đối tượng thường hướng tới bởi nơi đây có nhiều người dân làm ăn, kinh doanh nhỏ lẻ, khả năng tiếp cận thông tin về thủ đoạn lừa đảo còn hạn chế. Một bộ phận người dân chưa có đầy đủ kỹ năng nhận diện nguy cơ trên môi trường số nên dễ trở thành mục tiêu.
Xây dựng “lá chắn số” từ cơ sở
Mô hình “Hòm thư điện tử ẩn danh” được BĐBP tỉnh Lai Châu triển khai là một ví dụ cho thấy, việc ứng dụng công nghệ có thể tạo ra phương thức kết nối mới giữa lực lượng chức năng và nhân dân.
Thông qua các mã QR được đặt tại chợ phiên, nhà văn hóa, cửa hàng… người dân có thể gửi thông tin phản ánh đến đơn vị Biên phòng bằng điện thoại thông minh mà không cần trực tiếp đến trụ sở. Việc bảo đảm tính ẩn danh giúp người dân mạnh dạn hơn trong cung cấp thông tin.
Từ khi triển khai tại Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải từ tháng 2/2025, mô hình đã tiếp nhận 32 tin báo của quần chúng, trong đó có 14 tin có giá trị phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Không chỉ là một công cụ tiếp nhận thông tin, mô hình này còn thể hiện cách tiếp cận mới trong công tác vận động quần chúng: đưa công nghệ đến gần người dân, sử dụng công nghệ để củng cố mối quan hệ gắn bó giữa lực lượng Biên phòng với nhân dân. Đó cũng chính là một thành tố quan trọng của “lá chắn số” trên khu vực biên giới.
Theo Thiếu tướng Đỗ Ngọc Cảnh, Cục trưởng Cục Phòng, chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng, việc ứng dụng công nghệ cũng giúp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa BDBP với các lực lượng như Công an, Hải quan, chính quyền địa phương trong trao đổi thông tin, xử lý vụ việc, đấu tranh với các đường dây tội phạm có yếu tố xuyên biên giới.
Thực tế đang đặt ra yêu cầu không chỉ đấu tranh xử lý các vụ việc cụ thể mà còn phải tăng cường phòng ngừa, nâng cao nhận thức cho người dân. Mỗi cuộc gọi bất thường, mỗi lời mời chào hấp dẫn trên mạng xã hội đều cần được kiểm chứng trước khi thực hiện giao dịch hoặc cung cấp thông tin cá nhân.
Trong cuộc chiến với tội phạm công nghệ cao, biên giới không chỉ còn là đường biên trên thực địa...
