Nhiều mô hình “mở lối” sinh kế cho phụ nữ DTTS phát triển

Những mô hình sinh kế tại các địa phương

Những năm gần đây, thông qua nguồn viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, nhiều mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu đã được triển khai tại các tỉnh vùng cao. Điểm chung của các mô hình này là lấy phụ nữ DTTS làm trung tâm, coi họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà là chủ thể của quá trình chuyển đổi sinh kế và phát triển bền vững.

Tại Lai Châu - địa phương chịu tác động rõ nét của mưa lớn, sạt lở đất và suy giảm tài nguyên đất, nước - các dự án quốc tế đã góp phần mở ra hướng sinh kế mới cho phụ nữ và thanh niên DTTS. Tiêu biểu là Dự án “Nâng cao quyền năng kinh tế cho thanh niên tại Lai Châu” do Tổ chức Plan International Việt Nam triển khai từ tháng 10/2024, với ngân sách 62.500 USD, hỗ trợ trực tiếp 171 người dân tiếp cận kiến thức nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu và các mô hình sinh kế mới.

Chị Vàng Thị Hoa, người Mông ở bản Dền Thàng B, xã Dào San là một trong những phụ nữ thay đổi rõ rệt nhờ dự án. Trước đây, gia đình chị Hoa trồng su su, mỗi vụ phải chở xuống Mường So cách nhà hơn 30 km để bán, thu nhập bấp bênh. Khi được hỗ trợ giống chanh leo, phân bón và tập huấn kỹ thuật, gia đình chị Hoa có nguồn thu ổn định hơn ngay tại bản. “Trồng chanh leo đỡ rủi ro, lại không phải đi xa bán hàng. Phụ nữ như mình cũng tự tin hơn khi biết làm kinh tế”, Hoa chia sẻ.

Theo cán bộ dự án của Plan International Việt Nam, mô hình trồng chanh leo thích ứng biến đổi khí hậu cho lợi nhuận trung bình khoảng 225 triệu đồng/ha, cao hơn 14% so với phương thức canh tác truyền thống; gần 79% phụ nữ tham gia cho biết họ tự tin hơn trong việc đưa ra các quyết định kinh tế của gia đình.

Không chỉ dừng ở trồng trọt, nhiều dự án còn mở ra hướng đi mới trong chế biến nông sản để gia tăng giá trị. Tại xã Khổng Lào, nhóm phụ nữ trẻ do chị Vàng Thị Phạm làm nòng cốt đã phát triển sản phẩm chuối sấy sau khi được hỗ trợ máy móc và kỹ thuật. Từ quả chuối tươi giá rẻ, sản phẩm chuối sấy đạt 120.000 - 150.000 đồng/kg và được chứng nhận OCOP 3 sao.

Song song với đó, Lai Châu triển khai các chương trình gắn sinh kế với bảo vệ rừng và thích ứng biến đổi khí hậu, tiêu biểu là Dự án C4G do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Tổ chức CARE. Ở cấp cơ sở, các mô hình trồng khoai sọ, dong riềng, cây dược liệu, cây ăn quả phù hợp khí hậu khắc nghiệt cũng phát huy hiệu quả, giúp mỗi hộ tăng thêm 10 - 25 triệu đồng/năm.

Hình thành hệ sinh thái phát triển bền vững tại vùng đồng bào DTTS

Theo Sở Ngoại vụ Lai Châu, năm 2025, tỉnh có 23 tổ chức phi chính phủ nước ngoài đăng ký hoạt động, trong đó 13 tổ chức đang triển khai dự án với tổng vốn viện trợ gần 93 tỷ đồng. Trong 5 năm qua, tổng viện trợ không hoàn lại tỉnh tiếp nhận đạt hơn 226 tỷ đồng, tập trung vào y tế, giáo dục, sinh kế và ứng phó biến đổi khí hậu.

Tại Lào Cai, giai đoạn 2020 - 2025, tỉnh đã tiếp nhận 114 chương trình, dự án và khoản viện trợ với tổng giá trị cam kết 20,1 triệu USD; trong đó lĩnh vực xóa đói giảm nghèo và ứng phó biến đổi khí hậu chiếm tới 42,7%. Nhiều tổ chức quốc tế như ChildFund, Plan International, Helvetas đã đồng hành triển khai các mô hình sinh kế gắn với chuỗi giá trị nông sản bản địa và hợp tác xã do người dân, đặc biệt là phụ nữ DTTS làm chủ.

Ở khu vực miền Trung, tỉnh Quảng Trị là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề của bão lũ và sạt lở cũng đang nhận được sự hỗ trợ của nhiều tổ chức quốc tế trong việc phát triển sinh kế thích ứng cho phụ nữ DTTS, ưu tiên nông nghiệp bền vững, sinh kế không gây mất rừng và nâng cao an ninh lương thực.

Bà Caroline Nyamayamombe, Trưởng đại diện UN Women tại Việt Nam khẳng định: Phụ nữ nông thôn và phụ nữ DTTS là lực lượng quan trọng trong xây dựng sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi phụ nữ được trao cơ hội, họ không chỉ cải thiện cuộc sống của chính mình mà còn tạo ra tác động tích cực cho gia đình và cộng đồng.

Các địa phương đánh giá, viện trợ quốc tế không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính, mà quan trọng hơn là chuyển giao tri thức, kinh nghiệm và cách tiếp cận phát triển bền vững. Từ những mô hình sinh kế cụ thể ở thôn bản đến các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu quy mô lớn, các dự án quốc tế đang góp phần hình thành một hệ sinh thái phát triển mới ở vùng đồng bào DTTS: Sinh kế bền vững - nông nghiệp thích ứng - quản lý tài nguyên dựa trên khoa học - trao quyền cho phụ nữ.